"Big deals" with global dimensions/ What to expect from the Xi-Trump meeting

2026-05-12 07:59:00, Kosova & Bota CNA

"Big deals" with global dimensions/ What to expect from the Xi-Trump

All good things take time, as the Eastern proverb says. After canceling in April, US President Donald Trump is now planning to visit China later this week. In today's world, global challenges such as economic growth and climate change can only be solved with the commitment of both major powers. The United States is the largest economy and China the second largest in the world; at the same time, China is the largest emitter and the US the second largest emitter of greenhouse gases.

A meeting between Chinese President Xi Jinping and Trump, in this context, should not fail – the governments in Beijing and Washington are convinced of this. The expected agreement will have a global dimension. At the same time, both ambitious heads of state want to present their populations – and in the case of the US, voters – with results that put them in a positive light. No one wants to lose face. Both want to remain the "Strong Man".

In this process, Trump relies on communist China. He knows very well that he can count on news of success when China comes with promises. Because Beijing does not want to embarrass its own president, who has been firmly entrenched in power for 13 years, through any failure.

However, Trump should also have in his pocket plans for compromises that are uncomfortable for him, but that he can explain later to the American public if necessary. "Trump urgently needs positive news on the foreign policy front," says Chu Yin, a political scientist at the Pangoal think tank in the Chinese capital and a former professor at Beijing University of International Relations.

"Trump's poll numbers are very low ahead of the midterm elections in November. Apparently, his plan has not worked: to quickly bring Iran, China's ally, to its knees through initial military strikes, and then celebrate the victory in Beijing and use it as leverage in negotiations."

Now he must rely on the prospect of reaching at least a partial agreement in the trade war over punitive tariffs, Chu continues. Before the meeting, negotiators from both countries will seek an agreement on Tuesday and Wednesday in Seoul. The American economic delegation would also like to receive messages from China. This would be a successful start to the election campaign for the Republican midterm elections. On November 3, all 435 seats in the US House of Representatives will be up for reelection, as will 33 of the 100 senators. Republicans currently have a narrow majority in both chambers. In addition, gubernatorial elections are taking place at the same time in 36 US states and three territories.

Taiwan as a red line

Në sytë e Pekinit, çështja e statusit juridik të Tajvanit është vija e kuqe që nuk duhet të kalohet në marrëdhëniet diplomatike me Shtetet e Bashkuara. Pekini e konsideron Tajvanin si një provincë rebele të "Republikës Popullore të Kinës”, të cilën themeluesi i shtetit Mao Ce Dun e shpalli në vitin 1949. Megjithatë, në ishullin e qeverisur në mënyrë demokratike vazhdon të jetë në fuqi Kushtetuta e "Republikës së Kinës”, e cila u themelua në vitin 1911.

Sipas interpretimit juridik të Pekinit, kjo nuk duhet të ekzistojë fare, ashtu siç nuk duhet të ekzistojë as emërtimi "Tajvan” si një shtet i pavarur. Ekziston vetëm një Kinë. Tajvani është pjesë e Kinës; Republika Popullore është e vetmja qeveri legjitime e Kinës. Pekini e quan këtë treshe parimesh "Parimin e Një Kine”, i cili vlen si bazë për çdo marrëdhënie diplomatike me Republikën Popullore të Kinës.

Në Komunikatën e Shangait të vitit 1972, e cila së bashku me dy dokumente të tjera konsiderohet si baza e rivendosjes së marrëdhënieve diplomatike midis SHBA?së dhe Republikës Popullore të Kinës, qeveria amerikane e ka "marrë vetëm në dijeni” (acknowledge) "Parimin e Një Kine”. Nga deklarata nuk del gjithashtu qartë nëse SHBA?ja, në këtë kontekst, i referohet Republikës Popullore të Kinës apo Republikës së Kinës.

Megjithatë, Akti për Marrëdhëniet me Tajvanin (Taiwan Relations Act), një ligj federal amerikan i vitit 1979, e autorizon qeverinë e SHBA?së që të "furnizojë Tajvanin me armë mbrojtëse” dhe "t'i kundërvihet çdo përdorimi të forcës ose formave të tjera të shtrëngimit që do të rrezikonin sigurinë ose sistemin shoqëror apo ekonomik të popullsisë së Tajvanit”.

Gjatë mandatit të dytë të Trumpit, Tajvani që nga viti 2025 ka porositur tashmë sisteme armatimi nga kompani amerikane në një vlerë rekord prej 11,1 miliardë dollarësh. Vetëm të premten e kaluar (8.5.2026), pak para udhëtimit të Trumpit në Pekin, parlamenti tajvanez miratoi një ligj për blerjen e pajisjeve ushtarake. Deri në vitin 2033, republika ishull synon të blejë sisteme të tjera armatimi amerikane me një vlerë deri në 25 miliardë dollarë.

Pekini e sheh se presidenti amerikan Trump, brenda kuadrit ligjor, ka një hapësirë të gjerë veprimi. Prandaj pritet që Pekini të vërë në lëvizje të gjitha mjetet, për ta shtyrë Trumpin drejt një deklarate miqësore ndaj Pekinit lidhur me Tajvanin.

Lufta në Iran dhe lufta në Ukrainë

Pekini mund ta shfrytëzojë pozitën e rëndësinë e tij në situatën aktuale botërore, për ta larguar Trumpin nga miliardat e mundshme të porosive të armëve nga Tajvani. "SHBA?ja ka nevojë për mbështetjen kineze në luftën kundër Iranit”, thotë Peter Qiu, kryetar dhe themelues i Center for Globalization Hong Kong. Edhe për përfundimin e luftës agresore ruse kundër Ukrainës, Kinës i takon një rol kyç. Sepse, sipas Trumpit, edhe presidenti rus Vladimir Putin pritet më së voni në qershor në Pekin.

Në asnjë nga dy luftrat, Kina nuk është palë në konflikt. Pekini pretendon se i ka respektuar në mënyrë strikte të gjitha masat e sanksioneve ndërkombëtare të OKB?së. Megjithatë, Pekini është aktiv. Pas dyerve të mbyllura, ai zhvillon bisedime intensive me Teheranin dhe Moskën.

Kështu, javën e kaluar ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghtschi ishte në Pekin. Homologu i tij kinez, Wang Yi, u shpreh i shqetësuar se lufta me Iranin po e cenon rëndë paqen rajonale dhe globale. Njëkohësisht, Kina e mbështet Iranin në përdorimin paqësor të energjisë bërthamore në sektorin civil. Në fund të fundit, kjo është e drejta e çdo shteti sovran.

Përveç kësaj, Wang shpreh shpresën se "të gjitha palët e përfshira në luftën me Iranin do të reagojnë pozitivisht ndaj pritshmërive të bashkësisë ndërkombëtare për të mundësuar një lundrim të sigurt nëpër Ngushticën e Hormuzit”. Kështu, Pekini e sheh edhe SHBA?në si bashkëpërgjegjëse, pasi ajo ka bllokuar përkohësisht kalimin nga dhe drejt Gjirit Persik. Prej tri javësh atje është në fuqi një armëpushim i brishtë mes Iranit dhe SHBA?së, si edhe Izraelit.

"Shpresoj që kinezët t'ia përcjellin këtë mesazh Iranit”, thotë sekretari amerikan i Shtetit Marco Rubio duke iu referuar bllokadës së Iranit; dhe kjo "pavarësisht nëse ndodh pas dyerve të mbyllura, por shpresoj që të ndodhë drejtpërdrejt”.

Sipas Rubios, javën e kaluar në një konferencë të rregullt për shtyp në Shtëpinë e Bardhë, është në interesin e Kinës "si një ekonomi e orientuar nga eksportet” që Irani të mos e bllokojë më ngushticën. "Irani nuk duhet të vendosë mina. Ai nuk duhet ta marrë ekonominë botërore peng”, tha sekretari amerikan i Shtetit.

Ende nuk është e qartë nëse Rubio do të udhëtojë në Pekin së bashku me presidentin amerikan Trump. Për shkak të deklaratave të tij kritike lidhur me situatën e të drejtave të njeriut në Rajonin Administrativ Special të Hong Kongut dhe në provincën e ujgurëve Xinjiang gjatë kohës që ishte senator amerikan për shtetin federal të Floridës, ai aktualisht vazhdon të jetë në listën kineze të sanksioneve me ndalim hyrjeje.

Marrëveshje e pjesshme në luftën tregtare?

Mesazhi i Trumpit drejtuar udhëheqjes kineze është i qartë. Bota nuk duhet të blejë vetëm produkte kineze. Dhe Kina duhet të blejë gjithashtu produkte amerikane, për të balancuar suficitin e eksporteve. Para një viti, për shkak të tregtisë së pabalancuar, Trump vendosi tarifa të larta ndëshkuese ndaj produkteve kineze. Disa prej tyre u pezulluan. Megjithatë, negociatorët e të dy vendeve deri tani nuk kanë mundur të shpallin ndonjë marrëveshje të rëndësishme.

And despite the punitive tariffs, according to a US Census Bureau statistic from the Department of Commerce, China will still run a large trade surplus of almost $202 billion in 2025. That’s roughly the entire annual economic output of EU member state Hungary. “China is willing to buy American products,” says Qiu, who earned his doctorate from Germany’s University of Tübingen. “But China also wants to see reciprocal rewards, such as easing the ban on the export of certain US semiconductor products for artificial intelligence.”

The United States has imposed strict export controls on advanced artificial intelligence chips. These are very powerful chips, specifically developed for machine learning through complex algorithms. China is trying to secure the manufacturing technology, but this process is moving very slowly because of the American decision. "Ultimately, I expect a kind of 'Big Deal', where the state interests of the two great powers are at stake," says Qiu.

China will advise Russian President Putin during his visit to Beijing on the conditions under which the war in Ukraine could end, Qiu continued. This is another concern that Trump is raising with China. Over the weekend, there were already the first signs of a softening from Moscow. The Kremlin leader announced at a press conference after the Victory Parade marking the end of World War II in Moscow that the war in Ukraine is nearing its end. However, he did not provide further details. /DW