“Ethet” e arit nuk i prekin shqiptarët

28 Mars 2026, 08:14, Ekonomi CNA

Ari është rikthyer fuqishëm në qendër të vëmendjes së tregjeve financiare globale, në një moment kur pasiguritë ekonomike dhe gjeopolitike po ndryshojnë sjelljen e investitorëve.

Çmimi i metalit të çmuar në bursat ndërkombëtare ka lëvizur në nivele historike, duke arritur rekordin prej 5200 dollarë për troy onz në janar dhe aktualisht luhatet në rreth 4500-4600 dollarë për troy, duke reflektuar jo vetëm frikën nga inflacioni apo nga tensionet ndërkombëtare, por edhe një zhvendosje më të gjerë të kapitaleve drejt aseteve që perceptohen si strehë sigurie. Në bursat ndërkombëtare, ari ka reaguar sa herë që tregjet e aksioneve kanë shfaqur nervozizëm, ndërsa kërkesa nga bankat qendrore ka mbetur e lartë, duke sinjalizuar një strategji afatgjatë diversifikimi përtej valutave tradicionale.

Ky kontekst global e bën të pashmangshme pyetjen se sa dhe si reflektohen këto zhvillime në tregje më të vogla dhe më pak të thelluara financiarisht, si Shqipëria.

Nëse disa vite më parë, ari shihej kryesisht si bizhuteri apo si formë tradicionale ruajtjeje e pasurisë familjare, sot ai po rishfaqet në diskursin publik edhe si instrument investimi, qoftë përmes blerjes fizike, qoftë përmes produkteve financiare të lidhura me çmimin e tij. Megjithatë, ndryshe nga ekonomitë e zhvilluara, ku investimi në ar është i strukturuar dhe i ndërmjetësuar nga tregje të rregulluara, në Shqipëri, interesi mbetet i fragmentuar dhe shpesh i paformalizuar.

Në nivel global, rritja e çmimit të arit nuk është një fenomen i izoluar. Ai lidhet ngushtë me pritshmëritë për ulje të normave të interesit në ekonomitë e mëdha, me dobësimin periodik të dollarit amerikan dhe me rritjen e pasigurive gjeopolitike, nga konfliktet e hapura te tensionet tregtare.

Për investitorët institucionalë, ari funksionon si një instrument mbrojtës në portofol, jo domosdoshmërisht për të gjeneruar kthime të shpejta, por për të amortizuar goditjet në periudha turbulence. Kjo filozofi po reflektohet edhe në sjelljen e bankave qendrore, të cilat vitet e fundit kanë shtuar rezervat në ar, duke e konsideruar atë një element stabilizues në një botë gjithnjë e më të paqëndrueshme financiarisht.

Në Shqipëri, ndërkohë, interesi për arin nuk ka marrë ende përmasat e një zhvendosjeje masive të kursimeve. Depozitat bankare mbeten forma kryesore e ruajtjes së parave për familjet, ndërsa investimet alternative, përfshirë arin, mbeten një zgjedhje e kufizuar për një segment të vogël individësh. Megjithatë, sinjalet e fundit tregojnë një rritje të vëmendjes, veçanërisht në periudha kur inflacioni perceptohet si kërcënim për fuqinë blerëse dhe kur normat reale të interesit mbeten të ulëta.

Në këtë kontekst, ari shihet jo aq si mjet fitimi, por si një mënyrë për të ruajtur vlerën e kursimeve në kohë.

Një element dallues i tregut shqiptar është roli i arit fizik. Blerja e arit në formë bizhuterish apo monedhash mbetet forma më e zakonshme e ekspozimit ndaj këtij aktivi, shpesh e lidhur me traditën, sigurinë psikologjike dhe mungesën e besimit tek instrumentet financiare më komplekse, pak edhe me kulturën, duke qenë se konsiderohet dhuratë për ngjarje familjare.

Kjo e dallon Shqipërinë nga tregjet ku mbizotëron investimi në ar përmes fondeve të tregtueshme në bursë apo produkteve të strukturuara financiare. Në të njëjtën kohë, kjo sjell edhe rreziqe, nga mungesa e transparencës tek informaliteti dhe vështirësia për të vlerësuar saktë çmimin dhe cilësinë.

Tregu dytësor

Tregu dytësor i arit është i lidhur ngushtë me sektorin e bizhuterive, me blerjen dhe rishitjen e arit të përdorur, me monedha dhe objekte që qarkullojnë jashtë kanaleve formale financiare. Ky është një treg që nuk matet lehtë, por që ekziston dhe aktivizohet veçanërisht në periudha pasigurie ekonomike.

Bizhuteritë prej ari vijojnë të shihen nga shumë familje jo vetëm si element estetik apo simbol social, por edhe si formë kursimi. Në mungesë të instrumenteve të thjeshta investuese dhe në kushte ku besimi te produktet financiare mbetet i kufizuar, ari fizik perceptohet si një aset i prekshëm, i kuptueshëm dhe i shpejtë për t’u kthyer në para në rast nevoje.

Në këtë segment, çmimi i arit ndërkombëtar shërben si pikë reference, por nuk reflektohet gjithmonë në mënyrë lineare. Diferencat në cilësi, në karatë, në kosto pune dhe në marzhet e ndërmjetësimit krijojnë një çmim real që shpesh është më pak transparent për konsumatorin.

Tregu dytësor i arit në Shqipëri karakterizohet edhe nga një nivel i lartë informaliteti. Transaksionet realizohen shpesh jashtë faturimit, pa dokumentacion të plotë dhe pa gjurmë të qarta fiskale, duke e bërë të vështirë monitorimin e volumit real të qarkullimit. Kjo situatë jo vetëm që kufizon mbrojtjen e konsumatorit, por krijon edhe hapësira për abuzime, nga përzierja e metaleve deri te nënvlerësimi i qëllimshëm i çmimit në momentin e blerjes./monitor