Pse duhet riorganizuar rendi ndërkombëtar aktual

9 Korrik 2022, 09:19, Blog TURKI BIN FAISAL AL-SAUD

Ndërsa bota kishte filluar të rimëkëmbej nga njëra prej krizave më të rënda të dekadave të fundit, një krizë tjetër ka shpërthyer në Europë. Ashtu si pandemia e COVID-19 nxori në pah fatin e përbashkët të të gjithë njerëzimit, edhe lufta e Rusisë ndaj Ukrainës na ka kujtuar se sa e brishtë, e ndërlidhur dhe e ndërvarur është bota jonë.

Siç thonë kinezët “Të gjithë jetojnë nën një qiell”. Përshkallëzimi i përplasjeve midis fuqive të mëdha dhe procesi i deglobalizimit, po rrezikojnë paqen dhe sigurinë botërore. Krizat e reja duket se janë gati të shfaqen në çdo cep të globit, por zgjidhjet e duhura nuk mund të shihen askund në horizont.

As në Lindjen e Largët, Azinë Jugore, Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut, Afrikën Sub-Sahariane, Europën Lindore apo Amerikën Latine. Gjendja psikologjike e popullatave është rënduar, duke sjellë rigjallërimin e populizmit, nacionalizmit, islamofobisë dhe tendencave të tjera të vjetra, që po kërcënojnë seriozisht arritjet progresive që ka shënuar njerëzimi që nga Lufta e Dytë Botërore.

Pse duhet riorganizuar rendi ndërkombëtar aktual

Vetë kriza e Ukrainës, është një simptomë e problemeve më të thella strukturore që ka rendi ndërkombëtar aktual. Ky rend, i udhëhequr nga anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara (Kina, Franca, Rusia, Mbretëria e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara), nuk ka arritur të përmbushë parimet e qeverisjes së mirë të mishëruara në Kartën e OKB-së.

Rendet e reja globale, priren që të dalin nga luftërat e mëdha. Në rastin e Luftës së Dytë Botërore, fituesit krijuan struktura që synonin të ruanin paqen dhe sigurinë ndërkombëtare. Por ndërsa bota jonë gjithnjë e më e integruar, ka ndryshuar në mënyrë dramatike që nga themelimi i OKB-së, parimet tona organizative pasqyrojnë ende mentalitetin e epokës së pasluftës dhe Luftës së Ftohtë.

Në kuadrin aktual, dështimi për t’iu përgjigjur si duhet sfidave globale, është një dështim i të gjithë komunitetit ndërkombëtar. A mund të reformohet sistemi aktual? Thirrjet që nga fillimi i viteve 1990 për të ristrukturuar sistemin e OKB-së, kanë rënë vazhdimisht në vesh të shurdhër.

Ç’është më e keqja, Rusia dhe Kina po përdorin tani vendet e tyre në krye të rendit ndërkombëtar për të nxitur një sistem më shumëpolar. Në vend se të punojnë për të reformuar kuadrin aktual, ata po e sfidojnë vlefshmërinë e tij. Arritjet kolektive të njerëzimit gjatë 7 dekadave të fundit, janë një dëshmi se përse ne duhet të punojmë së bashku për ta bërë më të drejtë sistemin e OKB-së, më gjithëpërfshirës dhe më të vëmendshëm ndaj nevojave dhe aspiratave të njerëzve.

Pse duhet riorganizuar rendi ndërkombëtar aktual

Në fakt, ky ishte misioni i Panelit të Nivelit të Lartë mbi Kërcënimet, Sfidat dhe Ndryshimet e Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së Kofi Annan, i ngritur në vitin 2003. I përbërë nga 16 figura të rëndësishme nga pjesë të ndryshme të botës, dhe i kryesuar nga ish-kryeministri i Tajlandës Anand Panjaraçun, paneli analizoi kërcënimet bashkëkohore ndaj paqes dhe sigurisë ndërkombëtare; vlerësoi se sa efektive ishin politikat dhe institucionet ekzistuese në adresimin e këtyre kërcënimeve; dhe dha rekomandime që synonin forcimin e OKB-së dhe aftësimin e saj për të ofruar siguri kolektive në shekullin XXI.

Raporti përfundimtar i panelit e bëri të qartë se të gjitha organet kryesore të OKB-së kanë nevojë të reformohen, duke përfshirë Këshillin e Sigurimit, për të cilin paneli argumentoi se duhet të zgjerohet. Mjerisht, përmes përdorimit të vetos anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit i shpërfillën rekomandimet e panelit, duke krijuar terrenin për paralizën dhe mosfunksionimin që shohim sot.

Lindja e Mesme ka veçanërisht nevojë për një sistem të OKB-së që funksionon mirë dhe që është realisht përfaqësues. Asnjë rajon nuk ka vuajtur më shumë nga dinamikat e padrejta bipolare dhe unipolare të së shkuarës. Ne kemi qenë altari mbi të cilin flijohen rëndom parimet e rendit ndërkombëtar.

Pse duhet riorganizuar rendi ndërkombëtar aktual

Të njëjtat parime që çuan në krijimin e shtetit të Izraelit çuan gjithashtu edhe në privimin e palestinezëve nga atdheu i tyre, dhe mohimin e të drejtave të tyre themelore për vetëvendosje dhe shtetësi. Ndërsa Lindja e Mesme ka kaluar nga një luftë në tjetrën, nga një katastrofë në tjetrën, dhe nga një rezolutë e OKB-së në tjetrën, ka munguar vendosja në vend e drejtësisë.

Sa herë që shfaqet një çështje arabe, myslimane apo e Lindjes së Mesme, hipokrizia e fuqive të mëdha që udhëheqin rendin ndërkombëtar bëhet shumë e qartë. Udhëheqësit e këtyre pushteteve duhet të ndërgjegjësohen. Reformimi i rendit ndërkombëtar ekzistues, kërkon një mendësi të re nga të gjitha vendet anëtare të OKB-së, duke përfshirë edhe anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit.

Rendi ndërkombëtar mund të ruajë paqen dhe sigurinë, vetëm në masën që është i barabartë dhe i aftë të përballojë sfidat me të cilat përballet njerëzimi. Me pak fjalë, trazirat gjeopolitike do të vazhdojnë ta kërcënojnë paqen dhe sigurinë botërore.

Shënim: Turki bin Faisal Al-Saud, Kryetar i Qendrës Mbreti Faizal për Kërkime dhe Studime Islame. Ish-drejtues i shërbimit sekret të Arabisë Saudite në vitet 1977-2001, dhe ish-ambasador i Arabisë Saudite në Britaninë e Madhe dhe Shtetet e Bashkuara./ “Project Syndicate”-Përshtatur në shqip nga CNA.al