Qeveria “lëshon sërish dorën” me koncesionet, FMN: Mos hiqni kufizimet buxhetore

29 Gusht 2025, 07:52, Aktualitet CNA

Qeveria “lëshon sërish dorën” me koncesionet, FMN:

Projektligji i ri për PPP-të dhe koncesionet është paraqitur për miratim në parlament, por ndërkohë grupet e interesit dhe Fondi Monetar Ndërkombëtar kanë dhënë një sërë vërejtjesh për paketën ligjore, e cila në vend që të përmirësojë kontratat problematike të PPP-ve, e përkeqëson situatën në disa raste.

Departamenti i Çështjeve Fiskale në FMN ka bërë një analizë të ndryshimeve në projektligj me rreth 22 vërejtje, nga të cilat shihet se në projektligjin e ri “mungon përmendja e tavanit vjetor për pagesat buxhetore për PPP-të (aktualisht 5% të të ardhurave)”.

Në ligjin aktual, financimi vjetor i kontratave PPP nga buxheti nuk duhet më shumë se 5% e të ardhurave tatimore të vitit paraardhës. Në ndryshimet e reja ligjore, ky kufizim është i vlefshëm kryesisht për pushtetin vendor. Pavarësisht se deri më tani financimi i PPP-ve me fonde publike nuk e ka kaluar këtë prag, prania e tij në ligj ishte një garanci për të frenuar qeverinë dhe entet të rrisnin financimin nga taksat për kontratat koncesionare PPP.

FMN sugjeroi se ligji i ri duhet të kategorizojë rreziqet si kontraktuale apo të nënkuptuara, jo thjesht si direkte/indirekte. Gjithashtu kërkoi eliminimin e propozimeve të pakërkuara, pasi përbëjnë 80% të PPP-ve dhe rrisin rrezikun për vendimmarrje jo transparente. Fondi kërkoi të hiqet rimbursimi i studimeve të fizibilitetit për projektet e refuzuara, sepse krijon nxitje për shumë propozime pa cilësi.

Në kuadër të diskutimeve, FMN i ka rekomanduar qeverisë shqiptare një sërë masash të rrepta për reformimin e kuadrit ligjor dhe institucional të koncesioneve dhe partneriteteve publik-privat (PPP). Një nga rekomandimet kryesore është përfshirja e hershme dhe aktive e Ministrisë së Financave në të gjitha fazat e ciklit të projekteve PPP, që nga identifikimi dhe planifikimi, deri te vlerësimi i rrezikut dhe miratimi i kontratave. Kjo pritet të garantojë që projektet të jenë të përputhshme me strategjinë buxhetore dhe të minimizojnë ekspozimin fiskal të qeverisë.

Po ashtu, FMN i kërkon qeverisë të kategorizojë qartë rreziqet fiskale dhe të krijojë mekanizma më të fortë monitorimi për detyrimet afatgjata që rrjedhin nga kontratat koncesionare. Raportimi i detajuar dhe periodik mbi këto rreziqe konsiderohet i domosdoshëm për të siguruar një menaxhim të qëndrueshëm të financave publike.

Një tjetër pikë e rëndësishme e rekomandimeve është shmangia e konflikteve të interesit nga autoritetet kontraktuese dhe kufizimi i ndryshimeve në kontrata pas nënshkrimit. FMN argumenton se ndryshimet e shpeshta në kontrata krijojnë pasiguri dhe cenojnë besimin te proceset publike të prokurimit.

Në linjë me këto rekomandime, FMN kërkon gjithashtu që kuadri i ri ligjor të jetë i harmonizuar plotësisht me ligjin për Menaxhimin e Investimeve Publike dhe rregulloret buxhetore ekzistuese, duke vendosur kritere të qarta për përzgjedhjen e projekteve me rëndësi kombëtare.

Qeveria shqiptare ka shpallur tashmë nismën për hartimin e një projektligji të ri për PPP-të dhe koncesionet, që synon të eliminojë propozimet e pakërkuara, të forcojë analizën e kostove dhe përfitimeve dhe të rrisë transparencën në menaxhimin e fondeve publike.

Por zbatimi i rekomandimeve të FMN-së do të jetë vendimtar për të shmangur skenarë ku PPP-të mund të kthehen në barrë për financat publike dhe për të siguruar një klimë më të favorshme për investime private siç ka ndodhur deri me tani.

Gjithashtu, FMN i dha “leksione gjuhe” qeverisë shqiptare, duke i kërkuar të mos përdorë në ligj termat “explicit” dhe “implicit”, të cilat nuk gjenden në terminologjinë e legjislacionit shqiptar, dhe në vend të tyre të përdorë “direkte” dhe “indirekte”.

Vërejtjet kryesore të FMN-së për projektligjin e ri të PPP-ve

Mungesa e kufirit buxhetor 5%

Projektligji i ri nuk përmend më tavanin vjetor të pagesave buxhetore për PPP-të, i cili aktualisht është 5% e të ardhurave tatimore. Kjo krijon rrezik për tejkalim të detyrimeve fiskale.

Rreziqet fiskale të paqartësuara

FMN kërkon që ligji të kategorizojë qartë rreziqet fiskale si kontraktuale ose të nënkuptuara, në vend të termave “explicit” dhe “implicit” të përdorur në projektligj.

Propozimet e pakërkuara

Fondi rekomandon eliminimin e propozimeve të pakërkuara për PPP, pasi ato përbëjnë mbi 80% të kontratave aktuale dhe rrisin rrezikun për vendimmarrje jo transparente.

Rimbursimi i studimeve

Kërkohet heqja e dispozitës që parashikon rimbursim për studimet e fizibilitetit për projektet që refuzohen. FMN argumenton se kjo nxit propozime të shumta me cilësi të ulët.

Përfshirja e Ministrisë së Financave

Sugjerohet që Ministria e Financave të jetë e përfshirë në të gjitha fazat e ciklit të një PPP-je: që nga identifikimi i projektit, planifikimi, analiza e riskut, deri te miratimi dhe menaxhimi.

Harmonizimi me ligjet ekzistuese

FMN kërkon që kuadri i ri ligjor të përputhet plotësisht me Ligjin për Menaxhimin e Investimeve Publike dhe me rregulloret buxhetore aktuale.

Raportim më i detajuar

Kërkohet hartimi i një raporti vjetor të detajuar mbi rreziqet dhe detyrimet afatgjata që rrjedhin nga kontratat PPP, për të garantuar transparencë fiskale.

Mekanizma monitorimi

FMN kërkon të forcohen mekanizmat për monitorimin e detyrimeve afatgjata dhe për të siguruar kontroll më të mirë të ekspozimit fiskal.

Analiza kosto-përfitim më e thelluar

Çdo projekt PPP duhet të kalojë në një proces të plotë vlerësimi të kostove, përfitimeve dhe rreziqeve, për të shmangur barrat e panevojshme për buxhetin.

Transparenca në kontrata

Theksohet nevoja që kontratat dhe ndryshimet e tyre të publikohen në mënyrë të plotë, për të shmangur marrëveshje të fshehta dhe vendime arbitrare.

Ndryshime të kufizuara pas nënshkrimit

FMN rekomandon që ndryshimet në kontratat PPP pas nënshkrimit të jenë të kufizuara dhe vetëm për arsye madhore, për të ruajtur stabilitetin e marrëveshjeve.

Kriteret për përzgjedhjen e projekteve

Ligji i ri duhet të përcaktojë kriteret e qarta për përzgjedhjen e projekteve me rëndësi kombëtare, duke shmangur keqpërdorimin e fondeve publike.

Rreziku i borxhit të fshehur

Mungesa e kufizimeve të qarta për financimin e PPP-ve mund të krijojë një borxh të fshehur që rrezikon stabilitetin fiskal në afatgjatë.

Koordinimi institucional

FMN kërkon krijimin e një mekanizmi koordinues ndërmjet institucioneve që miratojnë dhe monitorojnë PPP-të, për të shmangur mbivendosjet dhe boshllëqet ligjore.

Raportimi periodik në Kuvend

Ministria e Financave duhet të paraqesë çdo vit në Kuvend një raport të detajuar për të gjitha kontratat PPP dhe ndikimin e tyre në buxhetin e shtetit.

Shmangia e konfliktit të interesit

FMN thekson nevojën që autoritetet kontraktuese të kenë rregulla të qarta për menaxhimin e konflikteve të interesit në të gjitha fazat e projektit.

Vlerësimi i ndikimit makroekonomik

Kërkohet që çdo projekt PPP të shoqërohet me një analizë të ndikimit makroekonomik për të parë efektet e tij në PBB, punësim dhe stabilitet fiskal.

Menaxhimi i garancive qeveritare

FMN rekomandon rregulla më të rrepta për lëshimin dhe menaxhimin e garancive financiare për PPP-të, për të shmangur detyrime të paparashikuara.

Përmirësimi i procesit të tenderimit

Duhet të ketë rregulla më të qarta dhe garanci për konkurrencë reale në proceset e tenderimit për PPP-të, duke shmangur praktikat monopoliste.

Ndalimi i kontratave të dyfishta

FMN rekomandon që autoritetet kontraktuese të ndalojnë praktikën e kontratave paralele që krijojnë detyrime shtesë për shtetin.

Standardizimi i kontratave

Sugjerohet hartimi i një modeli standard të kontratave PPP, i cili të garantojë kushte të barabarta dhe të shmangë favorizimet individuale.

Përdorimi i termave ligjorë të unifikuar

FMN kërkon që ligji të përdorë terminologji të qartë në shqip, duke zëvendësuar termat e huazuar si “explicit” dhe “implicit” me “direkte” dhe “indirekte”, për të shmangur konfuzionin ligjor./ Monitor