E fundit!

09:05 Kosova & Bota

I nxehti përvëlon Europën Perëndimore/ Franca, Britania dhe Spanja përjetojnë temperatura rekord

Një valë e fortë të nxehti që ka përfshirë Europën Perëndi...

Epokat Akullnajore/ Çfarë e shkakton ngrirjen e Tokës çdo disa miliona vjet?

5 Shkurt 2021, 09:34, Blog CNA

Temperaturat globale bien në mënyrë periodike, në Pole formohen fletë të trasha akulli. Pastaj ai zbret më poshtë për të mbuluar kontinentet. Ne i quajmë këto Epoka Akullnajore. Në historinë 4.5 miliarda vjeçare të Tokës ka pasur 5 epoka të mëdha akullnajore.

E fundit nisi rreth 2.5-3 milion vjet më parë. Dhe po vazhdon ende. Po, ne po jetojmë në një epokë akullnajore. Kjo është e vështirë të besohet në këto ditë të rritjes së rrezikshme të temperaturave globale. Por epokat akullnajore nuk janë të acarta në mënyrë të njëtrajtshme. Brenda këtyre epokave kryesore, ekzistojnë periudha më të ngrohta afatshkurtra, të quajtura ndër-akullnajore, zvogëlohen fletët akullnajore, dhe një pjesë apo edhe pjesa më e madhe e planetit është e lirë nga akulli.

Në të kundërt, periudhat kohore kur akullnajat zmadhohen quhen akullnajore. Këto mund të zgjasin dhjetëra mijëra vjet. Aktualisht jemi në një periudhë ndër-akullnajore, e cila ka nisur rreth 10.000 vjet më parë. Kjo është arsyeja pse ne kemi akull nëtë2 polet, ndërsa temperaturat janë pak a shumë komode për njerëzit në pjesën më të madhe të planetit.

Por çfarë i shkakton Epokat Akullnajore? Toka rrotullohet në një mënyrë mjaft të rregullt përreth boshtit të saj dhe rreth Diellit. Por tek ky model ka disa ndryshime. Me kalimin e kohës, orbita e Tokës ndryshon paksa. Këto rregullime shumë të vogla (dhe të rregullta) në këndin e Tokës në raport me Diellin, ndikojnë në sasinë e rrezatimit diellor që arrin në Tokë. ?Edhe pse pjerrtësia ndryshon vetëm me 1 ose 2 shkallë, kjo është e mjaftueshme për të ndryshuar këndin në të cilin vjen energjia e Diellit?-thotë Elizabet Tomas, paleoklimatologe në Universitetin e Bufalos, SHBA.

Dhe sigurisht, më pak energji nga Dielli do të thotë temperatura më të ftohta. Gjatë dimrave më të ftohtë, në Tokë bie borë. Nëse verërat janë shumë të freskëta, bora zgjat deri në dimrin tjetër. Përfundimisht do të ketë gjithnjë e më shumë dëborë që do të zërë shtresë njëra mbi tjetrën, dhe kjo do të krijojë një akullnajë.

Akullnaja do të vazhdojë të rritet, derisa të jetë një shtresë akulli me madhësinë e një kontinenti. Ndërkohë, orbita e Tokës ndryshon mjaftueshëm herë pas here duke bërë që akullnajat të zvogëlohen, duke krijuar pak a shumë periudha ndër-akullnajore.
Megjithatë, kjo nuk ka të bëjë vetëm me ekspozimin e Tokës ndaj Diellit. Një rol luajnë edhe rrymat oqeanike dhe dioksidi i karbonit, CO2. Nivelet e dioksidit të karbonit ndryshojnë pak a shumë në raport me ndryshimet në vëllimet e akullit.

?Ne mendojmë se kjo ndodh pasi qarkullimi i ujërave oqeanikë ngadalësohet gjatë periudhave akullnajore. Dhe kjo bën që më shumë CO2 që normalisht do të duhej të ishte në atmosferë të bllokohet në oqeanin e thellë?– thotë Tomas. Ka një arsye konkrete pse përdorim fjalën ?akullnajore? për të përshkruar një proces shumë të ngadaltë.

I gjithë ky proces zgjat mijëra e mijëra vjet. Gjithsesi ngrohja ndodh shumë më shpejt. Ndryshimet e rrymave oqeanike, janë një nga arsyet pse akulli shkrihet më shpejt sesa krijohet. ?Nëse orbita e Tokës kthehet në një konfigurim të tillë, ku planeti po merr shumë energji, oqeanet fillojnë të nxehen dhe skajet e akujve fillojnë të shkrihen?- vijon më tej Tomas. Dhe siç e kemi mësuar tashmë të gjithë, CO2 është një gaz serë shumë efikas. Rritja e nivelit tëCO2 e nxeh atmosferën, ndaj dhe akujt nisin që të shkrijnë nga lart. Dhe ndërsa akulli shkrihet, copa të mëdha të akullit fillojnë të shpërbëhen.

?Në terma kohorë gjeologjikë, ato mund të zhduken sa hap e mbyll sytë. Duhet shumë pak kohë për të shkatërruar plotësisht një shtresë akulli?– vijon më tej paleoklimatologia. E gjithë kjo tingëllon e frikshme në botën e sotme që po nxehet me shpejtësi.

Nëse gjërat do të ecnin sipas planit, ne do të ishim afër fundit të kësaj periudhe ndër-akullnajore, dhe do të drejtoheshim drejt një periudhe tjetër akullnajore. Sigurisht që kjo gjë nuk po ndodh. Përkundrazi, ne duket se po shkojmë drejt një klime si ajo e Epokës së Eocenit, kur palmat rriteshin dhe në Alaskë ndërsa krokodilët notonin në Arktik.

Por a na ka shpëtuar ngrohja globale nga një fat i kundërt, po aq katastrofik? Nëse nuk do të kishim ngrohjen globale, a do të hynim në një epokë akullnajore që do ishte potencialisht po aq e rrezikshme? Ndoshta,por jo aq papritur.

?Përparimi është aq i ngadaltë, sa 10 gjeneratat e ardhshme vështirë se do t`a vërejnë atë?- thotë Tomas. Nga ana tjetër, nëse nuk do të kishim qenë në një epokë akullnajore kur njerëzit filluan t`a nxehnin planetin, gjërat tashmë do të ishin shumë më keq. Pra, për këtë duhet të falënderojmë epokën akullnajore./Përshtatur nga CNA.al

Burimi: https://www.discovermagazine.com/planet-earth/ice-ages-what-causes-the-earth-to-freeze-over-every-few-million-years