E fundit!

16:50 Aktualitet

Siguroi kushtet për të kryer vrasjen e Hajrullës dhe Matodashajt/ GJKKO shpall dënimin për Erio Zejnon

Gjykata e Posaçme ka dënuar me 7.4 vjet burg Erio Zejnon, ...

A është Bosnja një “minë me sahat”?

11 Janar 2020, 07:39, Blog CNA

Nga Janusz Bugajski, ?Center for European Policy Analysis?

* Presidenti francez Emanuel Makron, e ka përshkruar Bosnje Hercegovinën si një ?minë me sahat?, dhe një problem të madh për Evropën, për shkak të xhihadistëve që janë rikthyer nga Siria. Në këtë mënyrë, ai ka rënë pre e stereotipeve anti-boshnjake, të propaganduara nga ish-udhëheqësi serb Slobodan Millosheviç, gjatë luftërave në vitet 1990.

Në realitet, kërcënimi për Bosnjen dhe rajonin në tërësi, nuk buron nga ekstremizmi fetar, por nga ndarjet e brendshme etnike të vendit, dhe roli destabilizues i fuqive të jashtme.

Makron ka bllokuar kohët e fundit rrugëtimin evropian të vendeve të Ballkanit Perëndimor, përfshirë ato me një popullsi të konsiderueshme myslimane.

Në praktikë, pengimi që i bëri çeljes së bisedimeve të anëtarësimit në BE me Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut, do të kontribuojë më shumë në rrezikimin e sigurisë rajonale, sesa çdo xhihadist që kthehet në shtëpinë e tij. Të dhënat tregojnë se xhihadizmi është një problem më serioz në Francë se sa kudo në Ballkan, sidomos përsa i përket numrit të incidenteve terroriste.

Mbi të gjitha, mbi 1.900 qytetarë francezë të luftojnë në Siri dhe Irak, krahasuar me rreth 300 qytetarë boshnjakë. Problemi themelor në Bosnje, është se qeveritë e njëpasnjëshme serbe dhe kroate, nuk e kanë njohur plotësisht vendin, si një shtet multi-etnik legjitim dhe sovran. Shkalla e presionit ndaj Bosnjës, varet nga linja nacionaliste brenda qeverive në Beograd dhe Zagreb, si dhe nga kushtet e favorshme ndërkombëtare, përfshirë padijen apo naivitetin e disa liderëve të Evropës Perëndimore.

Ndërsa Serbia fshihet pas Rusisë kur sfidon integritetin e Bosnjës, Kroacia e fsheh veten pas anëtarësimit të saj në BE. Deklarata e diskutueshme e Makron, i atribuohet thënies së presidentes kroat Kolinda Grabar-Kitaroviç, se Bosnja është një kërcënim për sigurinë, pasi po strehon terroristë.

Megjithëse, ajo mohoi më vonë se kishte bërë një deklaratë të tillë, kjo polemikë shtoi tensionet mess boshnjakëve dhe kroatëve. Për Beogradin, Moska luan një rol të dobishëm pasi mbron entitetin kuazi-separatist serb të Bosnjës (Republika Srpska- RS) në arenën ndërkombëtare, duke treguar se mund të mbështesë shkëputjen e saj nga federata.

Rusia e përdor Ballkanin si një aset strategjik, jo thjesht për të minuar përfshirjen e rajonit në sferën transatlantike të sigurisë, por edhe për të minuar kohezionin perëndimor. Kremlini preferon që vendet e rajonit, të mos i bashkohen NATO-s, pasi kjo gjë rrit rolin e Uashingtonit në mbrojtjen e Evropës.

Gjithsesi, Moska vazhdon përpjekjet për të minuar BE-në dhe NATO-n nga brenda, pasi po dëshmon rritjen e ndikimit të saj në Kroaci, Hungari dhe Bullgari. Anëtarësimi i një vendi në NATO, ndihmon në forcimin e sigurisë shtetërore, por nuk i jep atij imunitet nga subversioni i huaj. Sidomos nëse udhëheqësit lokalë, llogaritin se mund të përfitojnë politikisht apo personalisht nga Moska.

Kroacia është sot objektivi kryesor i Kremlinit, për të zvogëluar zhvillimin e projekteve energjetike, që do të sfidonin ambiciet monopoliste të Rusisë, në drejtim të furnizimit rajonal me gaz. Zagrebi është ndërkohë i dobishëm për Rusinë, edhe në ruajtjen e ekuilibrave në Bosnje. Nacionalistët në partinë Unioni Demokratik Kroat (HDZ) që janë aktualisht në pushtet në Kroaci dhe Bosnje, e shohin praninë e Rusisë në rajon, si një mundësi për të mbështetur pretendimet e tyre ndaj një entiteti të tretë kroat në Bosnjë.

Në fakt, liderët serbë dhe ata kroatë bashkëpunojnë midis tyre për dobësimin e qeverisë qendrore në Sarajevë. E bllokuar në mes, popullsia boshnjake edhe mund të radikalizohet, jo përmes militantizmit fetar, por përmes nacionalizmit laik, për t?i rezistuar irredentizmit serb dhe atij kroat.

Largimi i afërt i Britanisë së Madhe nga BE, dhe presioni i kancelares gjermane Angela Merkel, mund të zbehin mbështetjen për një shtet të integruar boshnjak, veçanërisht nëse Makron ndjek qasjen e tij miqësore ndaj presidentit Vladimir Putin. Duke pasur parasysh rolin negativ të fqinjëve, dhe perceptimin në rritje mbi neglizhencën e BE-së, stabiliteti i Bosnjës varet kryesisht nga Shtetet e Bashkuara.

Uashingtoni dhe aleatët e NATO-s, që janë të vendosur t?i rezistojnë veprimeve destabilizuese të Rusisë, duhet të marrin një rol kryesor në integrimin e Bosnjës brenda për brenda dhe ndërkombëtarisht. Pas emërimit tetorin e vitit të shkuar të një të dërguari të posaçëm amerikan, për t?u foklusuar në normalizimin e marrëdhënieve mes Serbisë dhe Kosovës, duhet një tjetër përfaqësues special për t?u marrë enkas me çështjen e Bosnjës.

Asnjë statuskuo nuk është e qëndrueshme, dhe ekzistojnë të gjithë elementët për një krizë të re, përfshirë stanjacionin ekonomik, radikalizmin nacionalist, bllokadën në institucionet ndërkombëtare, dhe ndërhyrjen shqetësuese të fuqive të jashtme. Një përfaqësues special, duhet të përqëndrohet në 3 prioritete për të forcuar shtetin boshnjak.

Së pari, në ndërtimin e një shteti modern. Ligji elektoral, duhet të reformohet sipas standardeve të BE-së. Së dyti, në ndërtimin e institucioneve legjitime, ku sundimi i ligjit duhet të sigurojë që sistemi i drejtësisë të jetë i ndarë nga interesat politike, në mënyrë që gjyqtarët dhe prokurorët të bëhen aktorë të pavarur.

Dhe së treti, duhet të konsolidohen hapat drejt anëtarësimit në NATO. Programi i Reformës, i nënshkruar së fundmi nga presidenca boshnjake me 3 anëtarë është tashmë në fuqi, dhe i dërguari i ri amerikan duhet të përqëndrohet në zbatimin e tij. Njëherazi, Uashingtoni duhet të bindë Zagrebin se lejimi i depërtimit të Rusisë, dobëson qeveritë në rajon, ndez tensionet rajonale dhe e minon kohezionin e NATO-s./ Përshtatur nga CNA.al