E fundit!

22:51 Aktualitet

Biznesmeni Artur Shehu thyen heshtjen: Jam pronar i vjetër i tokës në Zvërnec, nuk i njoh fare investitorët

Biznesmeni shqiptar Artur Shehu ka folur në emisionin Opin...

Nga Klodian Tomorri/ 104 vite varferi

28 Nëntor 2016, 19:17, Aktualitet CNA

Ne vitin 1913, kur Ismail Qemali sapo kishte shpallur pavaresine, te ardhurat mesatare per fryme te Shqiperise ishin te barabarta me vleren e 811 dollareve amerikane te vitit 1990. Ne te njejtin vit mesatarja e te ardhurave per fryme ne vendet e ngjashme te Europes Lindore ishte dy here me e larte.

Historia e Shqiperise eshte e mbushur me varferi ekonomike dhe fatkeqesi politike. Nga viti 1913 deri ne 1929, shnderrimi i vendit ne shesh lufte dhe destabiliteti politik, e kane mbajtur ekonomine thuajse ne stanjacion. Kur Ahmet Zogu erdhi ne pushtet, Prodhimi Brendshem per Fryme ishte rreth 926 dollare amerikane, gjithmone te vitit 1990, sipas standardit Geary Khamis.

Ne periudhen 1929-1933, ekonomia boterore u zhyt ne Depresionin e Madh, qe njihet ndryshe dhe si kriza me e thelle ekonomike ne boten moderne. Fatkeqesisht ne nuk kemi evidenca te besueshme qe deshmojne se cfare ka ndodhur me ekonomine shqiptare gjate kesaj krize e me tej akoma deri ne fund te Luftes se Dyte Boterore.

Sipas statistikave, ne vendet e lira demokratike dhe ato te Europes Perendimore, mbarimi i Luftes Boterore, shenoi fillimin e nje epoke te arte me zhvillim te vrullshem ekonomike. Fatkeqesisht, per Shqiperine ajo shenon fillimin e nje periudhe te erret, ardhjen ne pushtet te komunisteve dhe instalimin e regjimit diktatorial me ekonomi te centralizuar.

Nga viti 1950 deri ne 1973, te ardhurat mesatare per fryme ne Europen Perendimore u trefishuan nga 4 mije dollare ne 12 mije dollare. Per te njejten periudhe, ne Shqiperi ato u rriten nga 1 mije dollare ne 2200 dollare. Dhe dy dekadat e para te pasluftes ishin periudha me e mire e komunizmit ne terma ekonomik. Ajo qe do te pasonte me mbrapa ishte edhe me dramatike.

Pas vitit 1970, marrezia komuniste u thellua deri ne ekstrem. Ne vitin 1976, Parlamenti miratoi nje Kushtetute e cila synonte te implementonte ne Shqiperi, doktrinen markiste ne shkalle te plote si askund tjeter ne bote. Kushtetuta vendosi dy parime universale te idelogjise socialiste; mbeshtetjen totale ne planifikimin qendror dhe ndalimin e rrepte me ligj te pronesise private. Por modeli komunist shqiptar u be unik, pasi zbatoi edhe nje parim tjeter: mbeshtetjen totale në burimet e brendshme, si dogma udhëheqëse e politikave ekonomike.

Keto politika do te rezultonin fatale. Ne dy dekadat e mevonshme nga vitit 1970 deri ne shembjen e komunizmit Shqiperia u zhyt ne nje stanjacion te plote ekonomik. Te ardhurat mesatare per fryme ngecen ne nivelin 2200-2300 dollare. Keto jane dy dekadat e humbura, te cilat e shnderruan Shqiperine vendin me te varfer ne Europe dhe nje nga vendet me te varfra te botes.

Vitet e para, pas renies se regjimit komunist u shoqeruan me nje shok te eger ekonomik. Ne periudhen 1900-1993 te ardhurat per fryme rane nga 2500 dollare ne 1800 dollare. Per ta thene me qarte ne vitin 1993, te ardhurat per fryme zbriten ne nivelin qe ishin ne vitin 1967. Shqiperia ishte kthyer 3 dekada mbrapa.

Pas shokut te pare, qe shkaktoi shembja e regjimit komunist, ekonomia filloi te rimekembej me ritme relativisht te shpejta. Gjate periudhes 1993-2010 mireqenia e shqiptareve u rrit me tre here, nga 1700 dollare qe ishte ne 5300 dollare. Megjithate baze e ulet e dhe ngadalesimi i ekonomise pas vitit 2009, i kane lene shqiptaret serish si popullin e trete me te varfer te Europes, perjashto Bosnjen dhe Kosoven.

Kjo eshte historia ekonomike e Shqiperise qe nga shpallja e saj si shtet i pavarur. 104 vite shtet, 104 vite varferi.