The well-known Korçar architect has passed away

2023-02-13 16:15:00, Kulturë CNA

Today, at the age of 89, the well-known architect, writer, translator and architect, Petraq Kolevica, passed away.

The news was announced by the Faculty of Architecture and Urbanism, UPT, in Tirana.

Full statement of the Faculty of Architecture and Urbanism

In less than 3-4 years after completing his higher studies, he distinguished himself among Albanian architects. Still young, he published the translation of Lermontov's "Demon", which brought him close to the literary and artistic circles of the time. The world of books was as close to him as the world of design. This was probably the motive of his success in the design of the "Library" building in the city of Korça.

Fillimi i viteve 70-të ishte koha kur Z.Kolevica ishte në kërkim të gjuhës së përkryer në arkitekturë. E karakterizuar si periudha e “Liberalizimit Intelektual” dhe me më pak censurë, ajo mundësoi krijimtarinë e arkitektit drejt parimeve të modernizmit, si rryma dominuese në arkitekturën botërore të atyre viteve. Projekti i Kolevicës – shkruan arkitekti Naum Mara për Objektin Biblioteka e Korçës mund të qëndronte dinjitoz në çdo qytet europian të madhësisë së Korçës të asaj kohe. Për here të parë në arkitekturën shqiptare aplikohej në një objekt social-kulturor, një arkitekturë kaq racionale dhe e proporcionuar në të njëjtën kohë, ndriçimi natyral nga lart, planimetria e lirë dhe një fasadë e gjitha e punuar në basoreliev. Hapësira e “Hollit të Librave” ishte hapësira më moderne, më transparente, e projektuar me një gjuhë arkitekturore të pastër, lakonike, ku mernin pjesë “soletat kesone” të aplikuara për herë të parë, në qytetin e Korcës.

Çka tregon qartazi se Z.Kolevica bëri më të mirën e tij si arkitekt, duke na dhuruar një “botë librash”, botën e tij.

Para e më pas këtij objekti ikonik për modernizmin Shqiptar, vetëm për një periudhë të shkurtër 20 vjeçare ai do të projektojë vepra të shkëlqyera, që edhe pse të kushtëzuara nga një kohë kursimi financiar e censure ideologjike, do të mbartin brenda minimalizmit të tyre, shpirtin romantik e poezinë e këndit të drejtë të shprehur në fasada e linja Bauhauziane. Në listën e gjatë të projekteve spikatin veç të tjerash edhe objekte banimi si, pallati në Bllok e në rrugën e Ambasadave, apo ai prapa Bankës së Shqipërisë në Tiranë, të cilët sëbashku me katër objekte të tjerë në Korçë, prej dekadash janë kthyer në shembuj të bukur të kësaj tipologjie në Shqipëri.

Objekte të projektuara e ndërtuara:

Në Tiranë

1. Godina e Sanatoriumit (1958 – 1959)

2. Banesa pranë ish Kinema “Partizani” (1958 – 1959)

3. Blloku i banesave prapa Bankës Kombëtare (1960 – 1962)

4. Godine banimi në hyrje të ish Bllokut (vitet 60′)

5. Ndërtesa e Institutit të Kërkimeve Veterinare në zonën e “Kinostudios” (vitet 60′)

6. Bashkëautor në ekspozitën “Shqipëria Sot” (1971)

7. Ish Agjensia Ajrore Kineze në Bulevardin “Zogu i Parë” (1973 – 1975)

8. Bllok banese për diplomatët në rrugën “Skënderbej” ndryshe “Rruga e Ambasadave” (1974)

9. Bashkëautor në projektimin e Muzeut Historik Kombëtar (1977 – 1981)

Në Korçë

10. Bllok banesash pranë stadiumit

11. Bllok banesash pranë kinema “Morava” Shkolla 12-Vjeçare (1963)

12. Shtëpia e Oficerëve

13. Ndërtesa e parë 7 Katëshe në Shqipëri në hyrje të Korçës

14. Bibloteka “Thimi Mitko” (1975)

Çmime e dekorime

Urdhër Pune i Klasit II, 7 Maj 1983

Çmimi i Republikës shkalla III, 17 Nëntor 1984

Dekorim “Mjeshër i Madh” nga ish Presidenti z. Alfred Moisiu

Dekorim “Qytetar Nderi” nga z. Gjergji Mero dhe z. Robert Damo

Kurora e Poezisë, viti 2004

Në vitet në vazhdim ndër debateve të vazhdueshme me Enver Hoxhën dhe kastën politike të asaj kohe, puna e tij censurohet dhe më pas dërgohet të punojë si teknik ndërtimi në Valias. Qysh ndër ato vite ai nuk do të ushtrojë në vazhdim profesionin e arkitektit, por nuk do të heqë dorë asnjëherë nga të shkruarit, pasioni i tij i dytë. Si pjesë e trashëgimisë së tij në publicistikë janë një mori artikujsh mbi arkitekturën, urbanistikën e jo vetëm. Jetën e tij si arkitekt dhe inxhnier ndërtimi e ai e ka përmbledhur në librin biografik “Arkitektura dhe Diktatura”, ndërkohë që pasionin e tij mbi letërsinë e përkthimin në një seri librash poetikë.

As an architect who always publicly expressed his professional concern, he remains in the collective memory an anti-conformist not simply defining his intellectual resistance to the Dictatorship, but simultaneously anti-conformism equally closely related to architecture and urban development of cities.

The professional life, talent, versatile culture and high professional responsibility of Petraq Kolevica invites us to follow and honor him in the history of architecture as an asset of cultural and civic integrity.

Kolevice from SHASH was awarded the "Master in Architecture" award dated 30.10.2019, as well as the Opera Omnia Distinction at SHARE Tirana 2020.