E fundit!

09:46 Aktualitet

Fotolajm/ Vip-at e paguar nga Veliaj që protestojnë kundër Ramës

Një pjesë e personazheve publikë, të ashtuquajturit “VIP”-...

Si mund të marrë fund pandemia brenda këtij viti

4 Tetor 2020, 06:54, Politikë CNA

Nga Mariana Mazzucato, Reda Cherif & Fuad Hasanov ?Project Syndicate?

Kërkimet për zhvillimin e një vaksine të sigurt, efektive dhe gjerësisht të disponueshme ndaj Covid-19 po përparojnë me shpejtësi. Por se kur do të ndodhë kjo gjë nuk është ende e qartë. Shumë gjëra varen nga mënyra se si e menaxhojmë prodhimin dhe shpërndarjen e barnave të reja.
Ndërsa Organizata Botërore të Shëndetit, premton të forcojë logjistikën e shpërndarjes, disponueshmëria aktuale e vaksinave dhe trajtimeve do të varet nga kapaciteti prodhues lokal, që në shumë vende është dëmtuar nga procesi i ç?industrializimit.
Përballë paralajmërimeve më të fundit nga shkencëtarët e klimës, është e lehtë të dëshpërohesh nga perspektivat e njerëzimit në adresimin në kohë të problemit të ngrohjes globale. Por gjetjet e fundit të shkencës sociale, tregojnë se një ndryshim në mendësi mund të çojë në përmirësime rrënjësore në botën reale.

Për më tepër, ndërsa testimi universal mbetet një metodë e mundshme, me kosto efektive dhe menjëherë i zbatueshëm për menaxhimin e pandemisë derisa të kemi një vaksinë, kjo qasje kërkon gjithashtu kapacitete prodhuese dhe një qeverisje të shëndoshë në interes të publikut. Por edhe në ekonomitë e përparuara, mbështetja e tepruar tek sektori privat, mund t?i pengojë qeveritë të maksimizojnë prodhimin. Një qasje e orientuar drejt misionit kërkon një perspektivë gjithëpërfshirëse, sidomos kur bëhet fjalë për ?probleme të mbrapshta? siç janë krizat e shëndetit publik dhe ndryshimi i klimës, të cilat përfshijnë një gamë të gjerë çështjesh komplekse socio-ekonomike dhe teknologjike. Zbatimi i testimit universal, do të kërkojë kontribute nga një rrjet i gjerë aktorësh dhe institucionesh. Për të qenë vërtet efektiv, çdo program i tillë duhet të projektohet për të gjeneruar një qëndrueshmëri sistematike dhe vlerë publike .

Siç është treguar nga ekonomisti fitues i Çmimit Nobel Pol Romer, epidemiologu Majkëll Mina, një studim i kohëve të fundit i FMN-së etj, një program testimi universal i hartuar siç duhet mund ta zhdukë pandeminë brenda disa muajsh. Por elementët që mungojnë janë politikat industriale dhe masat e tjera të qeverive për të koordinuar dhe drejtuar prodhimin, në mënyrë që të eliminohen pengesat me të cilat përballet sektori privat.

Teknologjia e nevojshme e testeve të shpejta imuno-diagnostike – si testet e antigjenit me bazë pështymën, që janë të ngjashme me testet e shtatzënisë në shtëpi dhe që kushtojnë më pak se 5 dollarë – tashmë ekziston. Edhe pse këto teste janë nën optimale krahasuar me testet standarde të reaksionit zinxhir të polimerazës (PCR), ato janë mjaftueshëm specifike për të zbuluar infeksionet në ambientet kur prevalenca e sëmundjes është e lartë.
Ç?është më e rëndësishmja, ato nuk kërkojnë pajisje laboratorike të centralizuara.
Prandaj, me një programit të detajuar, testet e shpejta mund të mundësojnë zbatimin e programeve të decentralizuara të testimit universal në nivelin e komunitetit.

Për shembull, ato mund të jenë të disponueshme falas në farmacitë e lagjeve, me pritshmërinë që të gjithë të testojnë veten rregullisht dhe të izolohen nëse rezultojnë pozitivë. Të njëjtat pajisje mund të përdoren si pasaporta ?të mungesës së infeksionin? për t?u pranuar në hapësirat publike siç janë shkollat dhe vendet e punës. Në këtë rast, një treg i ri ka të ngjarë të shfaqet ndërsa linjat ajrore, qendrat tregtare, restorantet dhe kafenetë, do të fillojnë të blejnë testet e shpejta, në mënyrë që t?i rikthehen punës. Testimi i shpejtë mund të ndihmojë në zgjerimin dhe plotësimin e strategjisë universale të testimit që tashmë është paraqitur në nivel lokal.

Strategji të ngjashme duhet të ndërmerren në nivelin kombëtar, sidomos në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme, ku testet e zakonshme nuk mund të përballohen dot financiarisht nga shumica e popullatës. Shumë vende kanë kapacitete për të prodhuar një numër të mjaftueshëm testesh me një kosto që do të ishte e papërfillshme në krahasim me dëmet që ka shkaktuar dhe po shkakton pandemia.
Me 5 dollarë për njësi, kostoja e testimit të popullsisë së botës çdo javë do të arrinte në rreth 2 trilionë dollarë. Por kjo është shumë më pak sesa humbja e të ardhurave globale nga pandemia gjatë kësaj periudhe, dhe sasisë së stimulit fiskal që deri më tani i ka kaluar 20 trilionë dollarët.
Dhe këto krahasime nuk marrin parasysh kostot e jetëve të humbura. Natyrisht, përtej prodhimit të testeve ka edhe sfida të tjera. Sado praktik që të jetë testimi universal, çdo përpjekje e tillë mund të vihet ende nën dyshim, nëse qeveritë besojnë se duhet të zgjedhin midis nevojave të ndryshme të prodhimit për vaksina, ilaçeve anti-virale, pajisjeve mbrojtëse personale dhe pajisjeve të tjera mjekësore.

Por testimi universal, nuk duhet të shihet si një artikull i veçantë në një listë më të madhe prioritetesh. Thelbi i një qasjeje të orientuar drejt këtij misioni, është krijimi i aftësive dinamike të sektorit publik dhe forcimi në të njëjtën kohë i të gjithë sistemit shëndetësor. Kapaciteti i ri i testimit, duhet të integrohet me sistemet shëndetësore kombëtare dhe lokale si pjesë e një strategjie më të gjerë, në mënyrë që secila pjesë e strategjisë të mbështesë të tjerët.
Covid-19 ka nënvizuar nevojën për një ekosistem industrial më elastik dhe të përgjegjshëm, që mund të rrisë shpejt prodhimin e artikujve thelbësorë. Edhe në kushtet aktuale, rritja e prodhimit të testeve dhe zbatimi i një strategjie universale të testimit është e realizueshme, dhe mund t?i japë fund pandemisë deri në fund të këtij viti, duke krijuar gjithashtu infrastrukturën e nevojshme për të shmangur pandemitë e ardhshme./Përshtatur nga CNA.al