A është distancimi social efektiv në luftën kundër Covid-19?

21 Shtator 2020, 09:05, Blog CNA

Nga Colin Axon & Robert Dingëall ?The Spectator?

* Sa njerëz kishin dëgjuar termin ?distancim social para pandemisë së Covid-19? Akoma më pak e dinin që kjo çështje është hulumtuar intensivisht që nga vitet 1950. Bota bio-mjekësore përdor specialistët e saj për të kuptuar se çfarë ndodh në momentin ku një virus hyn (ose del) nga trupi i njeriut.

Ndërkohë hapësira midis njerëzve studiohet nga shkencëtarë të tjerë të natyrës, fizikës dhe shoqërisë. Një problem i vazhdueshëm me këshillat shkencore që u jepen qeverive gjatë pandemisë, ka fokusi i ngushtë i tyre vetëm tek institucionet zyrtare.

Këto dominohen nga shkencëtarë bio-mjekësorë – shumë prej të cilëve janë realisht liderë botërorë në fushat e tyre. Por nga ana tjetër burime të tjera të rëndësishme njohurish, vijnë edhe përmes një lloj përzgjedhje ose ato neglizhohen tërësisht. Kjo shkakton hartimin e rregulloreve që shpesh nuk kanë kuptim ose logjikë.

Rasti tipik janë raportet mbi eksperimentet që krijojnë kushte ekstreme, të cilat nuk janë përfaqësuese të botës reale. Në to përdoren shpesh pajisje mekanike për të simuluar frymëmarrjen ose grimcat, që nuk përputhen mirë me ato që mund të bartin virusin.

Gjithsesi, këto rezultate janë të lehta për t?u matur dhe futur në modele kompjuterike, duke krijuar video dhe imazhe dramatike. Ekzistojnë disa studime mbi ajrin që qarkullon nëpër spitale, që natyrisht popullohen nga njerëz të infektuar. Testet PCR kanë zbuluar gjurmë të virusit, por nuk kanë vërtetuar nëse virusi është aktiv, apo në sasi të mjaftueshme për të qenë infektues.

Studimet në komunitet, kanë dështuar në përgjithësi të zbulojnë ndonjë virus të ajrit. Eksperimentet më realiste, tregojnë se shumica e ajrit mbetet brenda rrezes 20-25 cm nga hunda dhe goja. Me një frymëmarrje të rënduar dhe kollitje, kjo distancë mund të rritet në 50 cm.

Teshtitja mund ta hedhë atë pak më larg. Por kjo e fundit nuk është një simptomë e njohur e Covid-19. Ajri që del nga frymëmarrjes ka një temperature rreth 37 gradë Celcius, gjë që do të thotë se pjesa më e madhe e tij ngrihet lart, pasi është më i ngrohtë se shumica e mjediseve në shumicën e kohës.

Prandaj ka pak përzierje të ajrit të frymëmarrjes, midis njerëzve që qëndrojnë në këmbë edhe 1 metër përballë njëri-tjetrit, dhe lëre më pastaj nëse ulen apo qëndrojnë krah për krah në një tren. Synimi i shprehur i ventilimit, është largimi gradual i ajrit të dalë nga frymëmarrja e njerëzve nga një hapësirë, duke e zëvendësuar atë me ajër më të freskët.

Megjithatë, sa afrohen njerëzit me njeri-tjetrin? Këtu hyjnë në lojë proksemia, shkenca sociale e distancimit social. Në mungesë të ndonjë kufizimi tjetër, ka prova thelbësore se njerëzit preferojnë ta mbajnë njëri-tjetrin në një distancë prej të paktën 1 metër.

Ne u afrohemi vetëm njerëzve me të cilët kemi një marrëdhënie intime – fëmijë, familje, partnerë romantikë. E tolerojmë afërsinë me të huajt për periudha të shkurtra kohore kur hyjmë në vende si stadiumet sportive, ambiente argëtimi, apo në trena dhe autobuzë.

Antropologu Eduard Holl, ishte pionier në këtë fushë në vitet 1950, kur i trajnoi diplomatët amerikanë si të kuptonin distancat e ndryshme sociale të preferuara nga kulturat e ndryshme të botës. Ato mund të jenë një burim tensioni në ndërveprimet shoqërore, ndaj ai u mësoi diplomatëve si t?i identifikojnë dhe t?i menaxhojnë si duhet.

Amerikano-veriorët dhe evropiano-veriorët duket se njohën 4 zona:?distanca publik? (pra me njerëzit e huaj që hasin, ku zakonisht do të mbajnë një distancë me shumë se 2.5 metra); ?distanca social? (ndërveprimet zyrtare, ku njerëzit zgjedhin të qëndrojnë ndërmjet 1.5-25 metra larg); ?distanca personale? (ndërveprimet midis miqve, të cilët vendosin të qëndrojnë ndërmjet 0.7-15 metra larg njëri-tjetrit); dhe ?distanca intime? (marrëdhënie të ngushta, me një distancë midis zeros dhe 0.6 metrave).

Dëshmitë e Holl ishin kryesisht të natyrës anekdotike, por gjetjet e tij janë mbështetur më pas edhe nga studiues të tjerë. Puna eksperimentale në fizikë dhe inxhinieri, përfshihet pjesërisht në këshillat shkencore që u jepen qeverive, megjithëse nuk duket se kuptohen mirë dobësitë e kësaj metode.

Proksemia duket të jetë krejtësisht e panjohur, pasi kjo fushë nuk ka shkelur kurrë në botën bio-mjekësore. Sidoqoftë, ajo është thelbësore për hartimin e rregullave të distancimit social. Përputhja midis distancës së përshkuar normalisht nga grimcat e nxjerra jashtë përmes frymëmarrjes nga njerëzit, dhe kufijve të ndërveprimit social, nënkupton një bazë të thellë evolucionare për to.

Prandaj nuk është e habitshme pse mosrespektimi i tyre provokon stres dhe rezistencë.

Rreziku i transmetimit të infeksionit, diktohet nga gjasat (shumë të ulëta) të takimit me një person të infektuar, dhe kufizohen më tej nga dinamika e lëvizjes së ajrit dhe kufijtë natyrorë që njerëzit ruajnë në shumicën e konteksteve dhe marrëdhënieve shoqërore.

Futja e elementeve të tjerë, si mbulimi i fytyrës, thjesht krijon konfuzion dhe pakënaqësi të mundshme. Një qasje më gjithëpërfshirëse dhe realisht ndërdisiplinore ndaj këshillave shkencore, do të njihte një rrezik minimal në shumicën e ndërveprimeve shoqërore të përditshme.

Kjo do të mundësonte një debat më të mirë mbi përfitimet e kontrollit të përhapjes së Covid-19 në lidhje me dëmet sociale, ekonomike dhe shëndetësore që vijnë nga masat kufizuese./ CNA.al