Ndjen tërmetet, mat sasinë e dëborës/ Funksionet e shumta të GPS, që mund të mos i keni ditur

1 Nëntor 2019, 08:47, Blog CNA

Ju mund të mendoni se jeni një ekspert në përdorimin e navigatorit të makinës apo smartfonit tuaj. Ju mund ta përdorni një pajisje GPS, për të gjetur vendondodhjen e një rruge të panjohur në qytet. Por do të mbeteni i befasuar, nga shumë gjëra të tjera që mund të bëjë sistemi GPS.

1. Ndjen një tërmet

Për shekuj me radhë, gjeoshkencëtarët janë mbështetur tek sizmometrat, që matin shkallën e dridhjes së tokës, për të vlerësuar se sa i madh dhe i fortë është një tërmet. Marrësit GPS, i shërbejnë një qëllimi tjetër. Ata gjurmojnë proceset gjeologjike që ndodhin në shkallë shumë më të ngadaltë, si shkalla me të cilën pllakat e mëdha të kores të Tokës gërryejnë njëra-tjetrën, në procesin e njohur si tektonika e pllakave.

GPS mund t?u tregojë shkencëtarëve shpejtësinë me të cilën lëvizin anët e kundërta të një pllake tektonike. Kështu studiuesit nisën ta përdorin GPS, për të parë se si lëviz toka gjatë një tërmeti. Në vitin 2011, ata ishin në gjendje të merrnin të dhëna nga GPS për tërmetin me madhësi 9.1 ballë që shkatërroi një pjesë të Japonisë.

2. Monitoron vullkanet

Kur magma e një vullkani, nis të lëvizë drejt sipërfaqes, edhe kjo e fundit nis të zhvendoset gjithashtu. Duke monitoruar të dhënat e stacioneve GPS përreth një vullkani, studiuesit mund

të kenë një ide më të saktë, se në çfarë drejtimi do të rrjedhë llava e vullkanit.

Para shpërthimit të madh të vullkanit Kilauea në ishujt Hauai vitin e shkuar, studiuesit përdorën sistemin GPS, për të kuptuar se cilat pjesë të vullkanit po zhvendoseshin më shpejt. Autoritetet vendore e përdorën atë informacion, për të vendosur se në cilat zona duhej të evakuoheshin banorët.

3. Mat sasinë e dëborës së rënë

Shumë studiues, janë duke i përdorur sinjale GPS për të studiuar ciklin e qarkullimit të ujit në Tokë. Një sinjal që reflekton tokën e zhveshur, ka cilësi specifike, disa prej të cilave ndryshojnë nëse sinjali përplaset mbi një shtresë dëbore, bimësi apo tokë të lagësht.

Kjo qasje i lejon shkencëtarët të mësojnë rreth tokës, pra sa lagështi përmban, apo sa borë ka grumbulluar në sipërfaqe. Sa më shumë dëborë të bjerë në tokë, aq më e shkurtër është distanca midis jehonës dhe marrësit. Pra stacionet GPS, mund të funksionojnë si sensorë dëbore për të matur thellësinë e borës, si përshembull në zonat malore, ku dëbora është çdo vit burimi kryesor i ujit.

4. Ndjen fundosjet e tokës

GPS rezulton të jetë shumë i dobishëm, edhe në monitorimin e ndryshimeve në nivelin e ujit.

Në korrik të këtij viti një grup inxhinierësh, instaluan disa stacione GPS në Bangladesh, në kryqëzimin e lumenjve Gang dhe Brahmaputra. Synimi ishte të matja e sedimenteve të lumenjve, nëse ato janë kompakte apo nëse toka po zhytet ngadalë brenda, duke e bërë më të prekshëm terrenin nga përmbytjet, gjatë cikloneve tropikale dhe rritjes së nivelit të detit. Ndërkohë marrësit GPS, mund të ndihmojnë edhe marinarët në det, pasi operon si matës i dallgëve të detit. Dhe mund të ndihmojë rajonet, që kanë periodikisht probleme me përmbytjet.

5. Analizon atmosferën

Avulli i ujit, grimcat e ngarkuara elektrike, dhe faktorë të tjerë mund të vonojnë sinjalet e GPS që udhëtojnë nëpër atmosferë. Dhe kjo i lejon studiuesit të bëjnë zbulime të reja. Një grup shkencëtarësh, përdor rregullisht GPS për të studiuar sasinë e avullit të ujit në atmosferë, që mund të bjerë në tokë si shi apo borë.

Studiuesit, i kanë përdorur ndryshimet në matje, për të llogaritur sasinë e ujit që ka të ngjarë të bjerë nga qielli në formën e rrebesheve të mëdha, duke mundësuar marrjen e masave paraprake për zonat më të rrezikuara nga përmbytjet./Knowablemagazine.org- Përshtatur nga CNA.al