E fundit!

08:16 Ekonomi

Izolimi rajonal, 22% e qytetarëve të Ballkanit nuk udhëtojnë fare te fqinjët

Pavarësisht përpjekjeve shumëvjeçare për bashkëpunim rajon...

Demokracia në tërheqje

14 Mars 2016, 19:40, Aktualitet CNA

Pas Luftës së Ftohtë, u duk se demokracia ishte përhapur, diktatura po përmbysej dhe kapitalizmi mbizotëroi. Sot, demokracia është në tërheqje. Vlerat liberale të tilla si transparenca, sundimi i ligjit, përgjegjësia dhe respekti për dinjitetin njerëzor janë duke u shkelur gjerësisht. Autokratët dhe madje edhe disa politikanë perëndimorë janë duke përjetuar frikë, ksenofobi dhe paranojë.

Armiqtë e demokracisë janë në rritje të guximshme nga dita në ditë. Shtetet e Bashkuara janë pjesërisht përgjegjës që po e lënë këtë të ndodhë. Ato duhet të ndalin autokratët e botës dhe të përballin iliberalizmin e tyre të rrezikshëm.

Një valë e jashtëzakonshme e ndryshimeve demokratike që filloi në mes të viteve 1970 arriti kulmin pas Luftës së Ftohtë. Sipas një libri të ri, “Autoritarizmi bëhet Global”, nga viti 1990 deri në vitin 2005, numri i vendeve të identifikuara nga Freedom House si me “demokraci elektorale” u rrit nga 76 në 119. Gjatë të njëjtës periudhë, numri i vendeve të rankuara si “të lira” u rrit nga 65 në 89.

Në numrin e janarit të Journal of Democracy, Christopher Walker shkruan se një supozim qendror gjatë këtyre viteve të arta ishte se regjimet autoritare do të ndryshonin vetëm në qoftë se ato do të angazhoheshin nga demokracitë dhe tregimi i drejtimeve. Por ata nuk e bënë. Në sondazhin vjetor të fundit, Freedom House gjeti se 2015 ishte viti i 10-të radhazi i rënies së lirisë globale. “Në vend të reformimit, shumica e këtyre regjimeve shtypëse kanë thelluar autoritarizmin e tyre”, shkruan zoti Walker.

Tiranët e sotëm janë më të sofistikuar se ato të së kaluarës; në vend të totalitarizmit të drejtpërdrejtë, ata kanë ngritur një fasadë të demokracisë dhe e shkatërrojnë atë nga brenda. Ata bëjnë zgjedhje që nuk janë konkurruese, përdorin grupe qeveritare të deklaruara si shoqëri civile, kalojnë ligjet që nxjerrin jashtë ligjit shoqatë me liri fjale, dhe detyrojnë mediat duke ?sunduar? pronarët dhe redaktorët.

Ata markojnë si “agjent të huaj” çdo grup që merr para nga jashtë. Kohët e fundit në Moskë, një qendër që për 20 vjet ndihmonte fëmijët refugjatë u mbyll pasi u shpallur si agjent i huaj.

Ndërsa janë shqetësuese, autoritarët e rilindur janë të shtyrë përtej kufijve të tyre. Kina është duke vënë një hapësirë të madhe të detit nën kontrollin e saj ushtarak, duke injoruar kërkesat konkurruese të fqinjëve të saj. Në vitet e fundit, Rusia dhe Kina kanë filluar të zotërojnë teknikat e “fuqisë së butë” të praktikuara më parë nga demokracitë, duke përdorur mediat për të përhapur pikëpamjet e tyre anti-demokratike. Madje edhe Shteti Islamik, ndoshta regjimi më joliberal në planet, ka treguar fitimin e ?fuqisë së butë? duke rekrutuar dhe terrorizuar.

Autokratët janë gjithashtu ?kontrolluar? internetin, për të mos thënë duke e ?zotëruar? atë. Ron Deibert, drejtor i Citizen Lab në Shkollën Munk të Punëve Globale në Universitetin e Torontos, ka shkruar verën e kaluar se “sa më larg mospërdorimit nga interneti, regjimet autoritare janë tani në mënyrë aktive duke formësuar krimin kibernetik në avantazhin e tyre strategjik,” duke imponuar kontrollet dhe ndarë teknikat me njëri-tjetrin.

Blogerët dhe revolucionarët dixhital në të gjithë botën kanë qenë në pararojë të fjalës së lirë, por ata gjithashtu vuajnë arrestime dhe përndjeke për diçka të thjeshtë siç mund të jetë një ?tweet? në Twitter. Z. Deibert vuri në dukje se në Egjipt, presidenti Abdel Fatah al-Sissi ka goditur disidentët dixhital. “Pasojat e Pranverës Arabe janë në kërkim për më shumë se sa një dimri të ftohtë,” shkruan ai, “dhe një shembull i fuqishëm i autoritarizmit të rilindur në hapësirën kibernetike.”

Even in the United States, Republican presidential candidate Donald Trump is embracing illiberalism. He is stoking fear of Muslims; threatening retaliation against the media; and promising to embrace strongmen like Putin and bring back and enhance the use of torture against suspected terrorists.

Edhe në Shtetet e Bashkuara, kandidati republikan për president, Donald Trump është duke përqafuar iliberalizmin. Ai është duke ushqyer frikën ndaj muslimanëve; duke kërcënuar për hakmarrje ndaj medias; dhe duke premtuar përqafimin e fortësisë së Vladimit Putin dhe për të sjellë përsëri përdorimin e torturës kundër terroristëve të dyshuar.

Demokracia ka pasur disa njolla të dukshme. Zgjedhjet e fundit kanë sjellë ndryshime premtuese në Burma, Argjentinë dhe Venezuelë dhe një transferim paqësor të pushtetit në Nigeri. Individë të paparë ndonjëherë vazhdojnë të rrezikojnë jetën dhe trumbetojnë për vlerat liberale, si gazetari Khadija Ismayilova, i cili ka qëndruar për më shumë se një vit në burg në Azerbajxhan për kryerjen e gazetarisë së ?lirë?.

Pse është demokracia në tërheqje? Recesioni i Madh dhe zhvendosjet ekonomike të viteve të fundit, duke përfshirë edhe rënien e çmimit të naftës, tronditën regjimet autoritare dhe zhvilluan masa represive të kthyera në trazira popullore. Pranvera Arabe rrëzoi një rend të kalbur autokratik në Lindjen e Mesme, por me përjashtim të Tunizisë, forcat demokratike nuk ishin të gatshme për të mbushur vakumin; rezultati ishte lufta civile apo diktatura e restauruar. Projektet e trazuara amerikane për ndërtimin e demokracisë në Irak dhe Afganistan dekurajuan përpjekjet diku tjetër.

Gjithashtu duket e qartë, në retrospektivë, se nuk është e mjaftueshme ajo që është bërë për të ndërtuar dhe mbështetur demokracinë në qoshet e madhe të ish-bllokut sovjetik, pas vitit 1991. Kina ka provuar se është tërheqëse për disa autoritarë, të cilët mendojnë se mund të imponojnë represionin politik pa sakrifikuar rritjen ekonomike.

Mungesa e vëmendjes nga Shtetet e Bashkuara ka luajtur një rol, gjithashtu. Asnjë komb tjetër nuk mund të përputhet me fuqinë e Shteteve të Bashkuara në avancimin e vlerave liberale. Dekadat e kaluara kanë shënuar një krizë të besimit, një ndjenjë lodhjeje dhe tërheqje nga bota. Për fat të keq, ka një shans që letargjia e Amerikës do të përkeqësohet – Trump dhe demokrati Bernie Sanders janë duke premtuar një tërheqje të mëtejshme nga angazhimet ndërkombëtare. Ata që shpresojnë për një rigjallërim të lirisë në mbarë botën vetëm mund të shpresojnë se votuesit zgjedhin një president që do të riaktivizojë udhëheqjen demokratike amerikane.

Washington Post-Perkthyer nga Citynews.al