E fundit!

13:58 Aktualitet

SPAK sekuestron pasurinë në pronësinë indirekte të Belinda Ballukut

Prokuroria e Posaçme ka vendosur masën e sekuestrimit pasu...

Altin Basha: “Teatri Kombëtar, Pandi, Çuli dhe Mirela”

28 Janar 2016, 11:47, Aktualitet CNA

Pas ndodhise? se? she?mtuar ne? ambientet e Teatrit Kombe?tar, ku drejtori i institucionit u be? protagonist i nje? sherri me nje? gazetar kulture ose nje? spektator te? ?padisiplinuar?, qarkullojne? disa versione te? ngjarjes. Ne? ke?te? pike? e?shte? shume? e re?nde?sishme te? ne?nvizohet se konflikti mes C?ulit dhe gazetarit Eni Shehu nis qysh prej shfaqjes ?Vdekja e Maratit? me regji te? Arben Kumbaros. Ne? ate? kohe?, Eni Shehu pati denoncuar audicionet formale, te? cilat C?uli i prezantoi si risi te? reforme?s se? tij. Pyetjes se? Eni Shehut ne? konference?n e shtypit pe?r audicionet, C?uli i ishte pe?rgjigjur: A do ndonje? vize?? Duke ne?nkuptuar se gazetari ishte i droguar dhe nuk duhej marre? seriozisht. Veset e ?pretenduara? pe?r Enin dhe veset e ?pranuara? te? C?ulit, sigurisht qe? nuk jane? virtyte, por ne? rastin e Enit re?nde?si ka lajmi, i cili e?shte? plote?sisht i ve?rtete?. Audicionet ne? Teatrin Kombe?tar jane? fasade?. Bashke? me zhurme?n mediatike te? ke?saj historie e?shte? ngritur pyetja: Pse drejtori i TK-se? duhet te? merret me spektatore?t e ?padisiplinuar?? Kjo pyetje ka nje? pe?rgjigje qe? lidhet me dite?t e para te? pune?s se? C?ulit si drejtor dhe aplikimin e ideve te? tij pe?r reforme?n e TK-se?.

Prej se e?shte? krijuar TK-ja, ne? liste?n e punonje?sve ka ekzistuar nje? pozicion pune: pe?rgjegje?s salle. Personi i pune?suar ne? ke?te? pozicion kishte si detyre? menaxhimin e spektatore?ve dhe nevojave te? tyre, sistemimin ne? ule?se, sjelljen e tyre gjate? shfaqjes, orientimin ne?pe?r lozha etj. Prej shume? vitesh ne? ke?te? pozicion punonte Pandi Toc?e. Ky eme?r e?shte? i njohur pe?r qytetare?t e Ti- rane?s, pasi Pandi Toc?e vdiq vere?n e kaluar teksa i shpe?toi jete?n nje? adoleshenti te Liqeni Artificial. Vdekja e tij, pe?rvec? tronditjes qe? i shkaktoi familjes dhe te? afe?rmve, u kujtoi shqiptare?ve se ne? ke?te? vend mund te? vdese?sh edhe duke dhe?ne? jete?n pe?r te? shpe?tuar nje? jete?. Pakkush e di se Pandi ne? ate? kohe? ishte i papune?, sepse C?uli e pushoi, me pretekstin se ne? TK ishte i pune?suar edhe ve?llai i tij, aktori Vangjel Toc?e. Arsye qesharake, por shkak i mjaftueshe?m qe? te? pushohej nga puna nje? kryefamiljar, nje? burre? ne? moshe? dhe ne? fund nje? prind.

Ke?shtu C?uli e nisi reforme?n ne? TK duke pushuar ?pe?rgjegje?sin e salle?s?, njeriun qe? duhej te? merrej edhe me spektatore?t e ?padisiplinuar?. Kur ndodhi kjo, shume? artiste? shprehe?n pake?naqe?sine? e tyre, sepse Pandi nuk dukej se ishte ndonje? pengese? serioze pe?r reforme?n e C?ulit. Ne? ate? kohe? MK-ja ke?rkonte shkurtime ne? TK dhe qe? C?uli te? tregonte operativitet, nisi nga Pandi dhe e pasoi reforme?n e tij me dy-tri pushime aktore?sh nga puna. Ke?ta te? fundit, pasi i fituan gjyqet, do t?i marrin TK-se? nje? de?mshpe?rblim sa gjysma e buxhetit vjetor pe?r produksione te? TK- se?, por kjo e?shte? nje? histori tjete?r ?suksesi? e C?ulit dhe e reforme?s se? tij. Duke u kthyer te historia e Pandit, sot them se askush nuk mund ta pa- rashikonte se C?uli ne? ate? kohe?, pe?rvec? reforme?s dhe pozicionit te? drejtorit, paska pasur ambicie te? punonte si ?pe?rgjegje?s salle? ne? TK. Kjo gje? nuk duhet te? na habise?. C?uli ne? fakt punon ne? tri vende pune (aktor, drejtor dhe regjisor) dhe natyrshe?m mund te? punoje? edhe si ?pe?rgjegje?s salle?. Mesa duket ke?te? fryme? e ka pe?rhapur ne? institucion pe?rderisa asistenti i tij, i cili e?shte? aktor, por punon part-time edhe si truprojë.

Te? nese?rmen e ngjarjes, Mirela (ministre Kulture) ne? nje? reagim te? saj na kujtonte te? shkonim ne? teate?r dhe se duhej te? ishim mire?kuptues dhe mbe?shtete?s ndaj artiste?ve, se ata punojne? ne? kushte te? ve?shtira. Ky apel e?shte? realisht ajo qe? nje? ministe?r Kulture duhet te? be?je?, mbe?shtetja e artiste?ve. Por jo vete?m ne? ?Facebook?. Nuk e?shte? c?e?shtja ta thote?, por dhe te? veproje?. E the?ne? kjo nga Mirela tinge?llon pak ironike. Po be?hem me? konkret.

Me reforme?n e C?ulit te? vulosur nga Mirela, artiste?ve te? TK-se? iu hoq shpe?rblimi pe?r figure?n artistike. Ky mekanize?m financiar e uli me 30- 40% mbe?shtetjen financiare te? artiste?ve (aktore?, regjisore?, skenografe? etj). Prej vitit 1998, kur ministe?r Kulture ishte Kryeministri i sote?m Rama, ky mekanize?m zbuti krize?n e madhe financiare ku rane? ke?to profesione kaq fisnike. Sot nuk duket se kriza e ke?tyre profesioneve ka kaluar dhe ky vendim, ne? fakt nuk reformoi, por rre?noi financat e artiste?ve dhe familjeve te? tyre. Pasi ia hoqi ke?te? mbe?shtetje, Mirela na be?n apel pe?r kushtet e ve?shtira te? artiste?ve.

Reforma e C?ulit e vulosur nga Mirela ne? TK nuk ua ktheu artiste?ve 90% te? biletave. Ky an- gazhim ishte nje? nga munde?site? me? te? mira pe?r rritjen e buxhetit te? TK-se?, i cili nga viti ne? vit zvoge?lohet. Mendoj se kur flasim pe?r reforma nuk ne?nkuptohen vete?m shkurtime vendesh pune, shkurtime fondesh. Reformat duhen shoqe?ruar me mekanizma dhe politika stimuluese qe? favorizojne? krijimtarine?. Po Mirela ne? vend qe? te? merret me ke?to c?e?shtje, be?n apel pe?r kushtet e ve?shtira te? artiste?ve.

Ke?to dite?, Mirela foli edhe pe?r salle?n e re, ku qeveria do te? zhvendose? TK-ne? deri sa te? nde?rtohet nje? salle? dinjitoze. Une? nuk di te? jete? konsultuar dikush nga komuniteti ne?se do te? jete? e mundur qe? nje? ambient industrial te? kthehet ne? nje? salle? te? denje? pe?r TK. Nuk e?shte? c?e?shtja vete?m

te nde?rtesa dhe hape?sira e spektatore?ve, por tek akustika (problem tepe?r i ve?shtire?), oxhaku i skene?s, xhepat e saj etj. Pe?rpjekja e fundit pe?r nde?rtimin e nje? salle teatri u be? te Piramida, gje? e cila rezultoi nje? katastrofe? dhe nje? nga ideatore?t ishte ve?llai i Mirele?s, Arbeni. Si pe?rfundim, pasi u hoqi shpe?rblimet, nuk u dha 90% i premtuar dhe projekton nje? zhvendosje pa garanci. Mirela ke?rkon te? shkojme? ne? teate?r dhe t?i mire?kuptojme? artiste?t, sepse punojne? ne? kushte te? ve?shtira. Pyetja e?shte?: Kush i pruri ne? ke?to kushte dhe a po punon Mirela qe? t?i pe?rmire?soje? ato?

E?shte? e habitshme se si te? gjithe? drejtuesit e sote?m te? institucioneve kulturore sillen pak a shume? si pronare? te? tyre. Papritur, sapo i marrin ne? dore? ke?to institucione, u hipe?n nje? fryme?zim pe?r krijimtari sa nuk ndalen, duke shfryte?zuar te? gjitha burimet dhe mbe?shtetjen e duhur pe?r te? arritur maja ne? krijimtarine? e tyre artistike. Rasti i fundit e?shte? premiera e C?ulit ne? TK, ku u vendos rekord 3.5 muaj pe?r realizimin e nje? premiere, kur koha normale e?shte? 1.5 muaj pe?r nje? produksion. Kjo, sic? thashe? me? lart, ndodh me shume? drejtues institucionesh. Megjithe?se jane? zgjedhur pe?r te? menaxhuar krijimtarine? e te? tjere?ve, ata i she?rbejne? krijimtarise? se? tyre. Ndaluni pe?r nje? moment dhe do te? shikoni se ky e?shte? nje? paradoks qe? ndodh c?do dite?. Dikush mund te? thote? se ne? ke?to institucione, krijimtarine? e zgjedhin bordet dhe jo drejtore?t. Mund te? jete? dhe ke?shtu, por nuk e kuptoj p.sh. se si repertorin e TK-se? mund ta zgjedhin pese? gazetare?. Interesimit tim

pe?r ke?te? anomali MK (Ministria e Kulture?s) iu pe?rgjigj se TK ( Teatri Kombe?tar) e?shte? institucion i pavarur dhe ministria nuk nde?rhyn. Ne?se e?shte? i pavarur, si shpjegohet ate?here? qe? ne? bordin e TK-se? voton ke?shilltarja pe?r median e ministres se? Kulture?s. Mos valle? si nje? garanci pe?r pavare?si institucionale? Drejtori C?uli nuk ka asnje? koncept kuratorial qe? te? justifikoje? repertorin e TK-se?. Iniciativa pe?r drame?n shqipe, propaganduar me buje?, pe?rfundoi si nje? flluske? sapuni, sepse nuk

ishte nje? program i ve?rtete? nxite?s pe?r drame?n shqipe, por thjesht lexim ne? vape?n e korrikut. Kur nisi pune?n, Mirela pati diskutime dhe biseda te? shpeshta me pe?rfaqe?sues te? komunitetit te? artiste?ve. Dy vjet pasi u be? ministre nuk ka me? asnje? takim, debat, forum apo ndonje? forme? publike pe?r shke?mbim idesh. Madje edhe ne? daljet televizive Mirela preferon monologun ne? vend te? dialogut. E keni ve?ne? re se Mirela flet si drejtuese fondacioni: Kemi dhe?ne? para ke?tu dhe atje, ky institucion ka arritur ke?te? apo ate? sukses. Nuk flet pe?r politika, por pe?r financime. E gjithe? energjia e MK-se? e?shte? drejtuar nga institucionet shtete?rore dhe nuk ka asnje? iniciative? pe?r skene?n e pava- rur apo audiencat e reja. Flitet pe?r nde?rtesa dhe rikonstruksione, por nuk mendohet se c?fare? do te? shihet ne? ato skena. Flitet pe?r kalendare? te? pe?rbashke?t me Kosove?n, por nuk flitet pe?r bashke?prodhime. Asnje? strategji se si do ia dalim qe? produktet tona artistike t?i be?jme? kompetitive ne? skenat nde?rkombe?tare pe?r te? dale? me? ne? fund nga izolimi kulturor. Nxjerrja e TK nga ETC (Konventa Europiane e Teatrit) menje?here? sapo Mirela mori detyre?n, e?shte? nje? de?m ka- tastrofik, qe? e thellon ke?te? izolim. Flitet pe?r te? rinj ne? art, por jo pe?r art te? te? rinjve. Mirela sapo mori ne? dore? MK-ne? shkate?rroi Qendre?n e Artit, te? vetmin sukses politik te? artiste?ve pas viteve ?90. Proces i nisur kur ministe?r Kulture ishte Edi Rama. Ky institucion u jepte vete? artiste?ve munde?si te? ndanin buxhetin e tyre, duke ulur influence?n e ministrit dhe te? politike?s. Mirela e mbylli me pretekstin se kishte korrupsion. Ne? ate? kohe? pati akuza pe?r korrupsion ne? shume? ministri, por asnje?ra nuk u mbyll. Ne? fakt, mbyllja e Qendre?s se? Artit i dha munde?si vete? Mirele?s te? kete? kontroll te? plote? mbi te? gjithe? mekanizmin e shpe?rndarjes dhe mbe?shtetjes se? projekteve. Pe?rzgjedhja dhe financimi i projekteve be?het, sipas Mirele?s, nga nje? kolegjium i pe?rbe?re? prej specialiste? te? ministrise?. Askush nuk e di se cile?t jane? dhe c?fare? kualifikimi kane? pe?r gjykimin e veprave te? artiste?ve profesioniste?. Sigurisht qe? duke qene? punonje?s te? ministrise?, liria e tyre pe?r zgjedhje fillon dhe mbaron te shijet e ministres, e cila e drejton ke?te? kolegjium.

Nje? fakt. Viti 1998-2000, Edi Rama, ministe?r Kulture, ne? Tirane? vepronin pese? kompani te? pavarura teatri (OAZ, PUBLIMEDIA, PO, PRINCI I VOGE?L, ATELIER 31). Viti 2013-2015, Mirela Kumbaro, ministre Kulture, ne? Tirane? veprojne? 0 kompani te? pavarura teatri.

Ndoshta ne?n shembullin e reformave te? thella, si ajo ne? Arsim dhe Drejte?si, ka ardhur koha qe? sistemi te? zgjedhe? drejtuesit e institucioneve dhe jo politika. A e?shte? e mundur kjo? Shembulli i C?ulit, i politizuar c?do dite? e me? shume?, nuk le? vend pe?r shume? optimize?m.

Ne? mbyllje, pak matematike? pe?r Mirele?n dhe ata qe? i ka ze?ne? histeria e shitjes 100% te? biletave ne? TK: Kur nje? salle i heq gjysme?n e ule?seve (nga 540 ne? 270), shitjen e biletave mund ta be?sh me? shpejt, por kjo s?do te? thote? qe? jane? shitur me? shume?. Regjisori C?uli mund te? kete? realizuar nje? shfaqje shume? te? mire? dhe kjo gje? duhet pe?rge?zuar, madje dhe mbe?shtetur, por drejtori C?uli duhet te? dije? se suksesi i nje? shfaqjeje nuk propagandohet si rendimenti i misrit me kv/ha.