Ëndrrat e një reforme vere/*Nga Brikena Kasmi

18 Gusht 2015, 15:40, Aktualitet CNA

Harry Kalven ka shkruar se “zhvillimi me i mrekullueshëm i sundimit te ligjit ne një vend është te shohësh botën brikena kasmi reale qe ndërvepron me doktrinën ligjore juridike”. Kjo ishte një nga pritshmëritë e mia për ecurinë e te drejtës ne vitet qe jetojmë. Ne një mendje ishte dhe gjyqtari ynë ne Strasburg Z. Ledi Bianku ndërsa kërkonte zhvillimin e doktrinës shqiptare ne opinionin e tij para një viti ne një te përditshme.

Por ne jemi ende duke reformuar e çdo jurist e di se pas reformës vjen doktrina e pas doktrinës vjen zbatimi.

Gjithsesi, duke lexuar strategjinë e planin e veprimit qe na është përcjelle për mendim duhet te them se ka ide e synime, metoda e mënyra te kënaqshme qe nëse realizohen pa ndërhyrje e motive te ndikuara politikisht mund te na përmirësojnë sistemin e drejtësisë ne variantin qe duam te gjithë. Duke thëne këtë, dua te ndalem ne idetë e ofruara për reformimin e piramidës se kësaj drejtësie, Gjykatën e Larte. Pritshmeria nga Reforma është shndërrimi i Gjykatës se Larte ne gjykate ligji me funksione ekskluzive: 1.interpretimin e ligjit dhe unifikimin e praktikes gjyqesore; dhe 2. Kontrollin e kohëzgjatjes se arsyeshme te gjykimeve nga gjykatat e zakonshme.

Ne parim duhet te them se duke bere pjese ne grupin e juristeve qe Gjykatën e Larte e konsideroj Gjykate “Lluksi”, e cila duhet te shtroje shtratin për dhënien e drejtësisë, jam dakord me shndërrimin e saj. Kjo sepse duke qene një vend i vogël me resurse te limituara, interpretimi i ligjit e shkrimi i doktrinës qe mund ti paraprije një gjykimi subjektiv, kane qene gjithmonë mision i pamundur. Por mendja Frojdjane me risjell ne memorie deklarata te politikaneve te ndryshëm nëse ?është njeriu apo sistemi qe e ka sjelle mungesën e besimit te drejtësia??. Kjo me bën te dyshoj duke paragjykuar se Gjykata e re e Ligjit pas krijimit, mund ta sjelle problemin ne një nivel tjetër, mbase pak me te sofistikuar. Për shembull: nëse do me duhet te zgjidh një çështje te rëndësishme dhe ?uji të shkojë tek mulliri im?, do me duhet ta ndaloj paraprakisht dërgimin e çështjes ne Gjykatën e zakonshme, te bind Gjykatën e Ligjit qe te krijoje praktiken e unifikuar e pastaj te depozitoj çështjen “time” ne Gjykatën e zakonshme për gjykim, pra pasi ti kem hapur rrugën “praktikes”.

Sidoqoftë, është mire qe përtej detyrës se ligjvënësit për te bere ligje, te na ndihmoje dhe Gjykata e Ligjit me hartimin e praktikes. Nëse them te na ndihmoje, këtë e besoj, sepse Gjykata e Ligjit ka dhe gjithmonë duhet të ketë ne përbërje te saj juristet me te çmuar dhe figurat me te larta morale e profesionale. Kjo zëvendëson mungesën e doktrinës qe kazusi përpara se te ndodh ne fakt te gjeje zgjidhje ne teori. Kërkesë padite dhe prapësimet do te mbushen me referenca, e gjyqtaret e zakonshëm do te jene te çliruar nga dëgjimi i detyruar i “shpikjeve juridike” te disa pseudo juristeve çdo dite ne aulat gjyqësore.

Nga ana tjetër, rishikimi i kohëzgjatjes se gjykimit do te mundësojë zbatimin ne praktike te nenit 6 te KEDNJ-se për te cilën çdo vit Gjykata e Strasburgut këshillon vendin tone për marrjen e masave te përgjithshme.

Por autoriteti policor qe kërkon ky funksion duhet te unifikohet e te jete ne koherence me masat e tjera te propozuar si llogaridhënia e gjyqtareve, karriera, disiplinimi, shkaqet e arsyeshme te shtyrjes se një gjykimi, etj. Ndoshta janë ne proces hartimi e është ende shpejt për te dhëne mendim te thelluar, e ndoshta autoriteti policor i Gjykatës se Ligjit do jete autoritet këshillues e ne çdo rast do konstatoje.

Gjithsesi, teknikisht e mbeshtes nje pune reformuese nese ka nje qellim te mire, ne cdo kohe. Eshte koha qe te mendojme per nje kohe te gjate, te gjate per cdo vendim, reforme a ndryshim qe sjell pasoja ne drejtesine shqiptare. Eshte koha qe ashtu sic nga tavolina e tij Gjykates Robert Warren do te thoshte: “to think a long hard time,perpara se ti jap me kete vendim bomben me hidrogjen nje personi te gabuar”.

*ish-Zv/Ministre e Drejtesise, shkruar për citynews.al