E fundit!

21:42 Kronika

Konflikt mes vëllezërve në Kavajë/ Ndërron jetë 74-vjeçari, u godit me thikë

Një ngjarje tragjike ka ndodhur mbrëmjen e sotme në fshati...

Politico: Ambicia e Ramës për ta lënë Shqipërinë pa para cash, do ta kthente shoqërinë përmbys

4 Gusht 2025, 18:20, Politikë CNA

Politico: Ambicia e Ramës për ta lënë Shqipërinë

Një artikull i publikuar në median e njohur europiane ‘Politico’ ka nxjerrë në pah një problematikë lidhur me politikat ekonomike të vendit, që aspiron anëtarësimin në BE.

Në artikull theksohet se teksa në Shqipëri paraja cash mbizotëron në përdorimin e përditshëm dhe shqiptarët preferojnë më mirë t’i mbajnë ato nën dyshek sesa në bankë, kryeministri Edi Rama me ambicien e tij për heqjen e parasë cash nga qarkullimi deri në vitin 2023, mund ta kthente shoqërinë përmbys.

Artikulli i plotë:

Në një vend ku paratë e gatshme janë mbret, ambicia e Kryeministrit Edi Rama për ta lënë Shqipërinë pa para deri në vitin 2030 do ta kthente shoqërinë përmbys.

Për vite me radhë, shqiptarët kanë preferuar t’i mbajnë paratë e tyre nën dyshek — pranë AK-47-shit të tyre, siç thuhet në shakanë kombëtare — në vend që t’i mbajnë në banka. Por nëse Rama i plotësohet dëshira, Shqipëria do të bëhet ekonomia e parë pa para të gatshme në botë.

Arsyeja kryesore për këtë është se për momentin kaq shumë transaksione ndodhin nën banak. Eliminimi i parave të gatshme “është një përparësi absolute për vendet me informalitet të lartë dhe sasi destabilizuese të parave të paligjshme në sistemin financiar”, tha Selami Xhepa, profesor i shkencave ekonomike në Universitetin e Tiranës.

Problemi është se sistemi bankar dhe shoqëria mund të mos jenë gati për të ndërmarrë këtë hap.

Shumica e shqiptarëve preferojnë të menaxhojnë kursimet e tyre jashtë sistemit bankar, duke i fshehur kartëmonedhat larg syve të të tjerëve dhe duke këmbëngulur në pagesa fizike me para në dorë sa herë që është e mundur.

Edhe në udhëzuesit turistikë për Shqipërinë, shprehja "paraja është mbret" shpesh shfaqet si këshillë për vizitorët. Edhe pse shumica e dyqaneve zinxhir ose restoranteve më të mëdha pranojnë karta, kafenetë, sallonet e bukurisë, butikët, kompanitë e telekomunikacionit dhe dyqanet ushqimore nuk pranojnë.

Në një dyqan rrobash në qendër të Tiranës, kur POLITICO u përpoq të paguante me një kartë dixhitale, arkëtari dukej i hutuar dhe pyeti: "para në dorë?"

Ishte një histori e ngjashme në një taksi dhe në autobus - konduktori talli dhe përsëriti me zë të lartë: "40 lekë".

Qeveria e qendrës së majtë dëshiron ta çlirojë Shqipërinë nga ajo që raporti i vendit i Komisionit Evropian për vitin 2024 e përshkroi si një "ekonomi të madhe informale" që pengon biznesin dhe konkurrencën (për të mos përmendur uljen e të ardhurave nga taksat).

Vlerësimet e vendosin ekonominë gri - pjesën e ekonomisë që nuk llogaritet në statistikat zyrtare - në midis 29 përqind dhe 50 përqind të produktit të brendshëm bruto.

Spiro Brumbulli, sekretar i përgjithshëm i Shoqatës së Bankave Shqiptare, i tha POLITICO se qeveria dhe institucionet do të hartojnë një plan për të hapur rrugën për të kaluar pa para në dorë, me hapat e mëtejshëm që përfshijnë një kufi për blerjet e bëra me monedhë fizike, integrimin me sistemin e pagesave SEPA të BE-së deri në tetor dhe futjen e pagesave të menjëhershme SEPA menjëherë pas kësaj.

Kapërcimi i traumës së bankave shqiptare

Një nga problemet është se shqiptarët thjesht nuk i pëlqejnë bankat. Një sondazh i kohëve të fundit nga Shoqata Shqiptare e Bankave zbuloi se vetëm 34 përqind e popullsisë u besonte atyre. Banka Botërore raportoi se më pak se 50 përqind e shqiptarëve kanë një llogari bankare.

Banka e Shqipërisë thotë se 78 përqind “kanë akses” në një llogari bankare, më pak se mesatarja evropiane prej 96 përqind.

Jo të gjithë janë të bindur se plani ka kuptim. Genc Pollo, bashkëthemelues i Partisë Demokratike të opozitës dhe ish-zëvendëskryeministër, i tha POLITICO se përpjekja për të mbyllur zonat gri të ekonomisë duke ndaluar paratë e gatshme ishte “si të vrisje pula duke përdorur artileri”. Ai e quajti idenë një “sulm ndaj lirisë personale të mbajtësve legjitimë të kartëmonedhave”.

Ndërsa ai pranoi se bankat shqiptare mund të jenë “të ngathëta dhe të shtrenjta”, rregullimi më i zgjuar dhe më shumë konkurrencë nga platformat e parave online dhe kriptovalutat do të ishin një rrugë më e mirë sesa një ndalim i parave të gatshme. Ai kishte pak shpresë se një shoqëri pa para të gatshme do të zvogëlonte pastrimin e parave.

Erald Kapri, një anëtar i sapozgjedhur i parlamentit për Partinë e Mundësive të qendrës së djathtë, i tha POLITICO-s se dyshonte se politika ishte në lojë. "Është vetëm një nga ato ide të Ramës për të tërhequr vëmendjen dhe për të shpërqendruar vëmendjen nga problemet reale të vendit, siç janë korrupsioni ose kostoja e lartë e jetesës", tha ai.

Trauma post-komuniste

Ideja e kalimit gjithnjë e më shumë pa para në dorë po ndiqet nga shumë vende të zhvilluara, si Suedia, Estonia dhe Irlanda. Megjithatë, Shqipëria është një çështje tjetër dhe skepticizmi publik është i kuptueshëm.

Pas rënies së komunizmit në fillim të viteve 1990, bankat dhe institucionet financiare, së bashku me "kompanitë e investimeve", filluan të shfaqen dhe të premtonin norma interesi tepër të larta deri në 19 përqind për depozitat.

Disa firma u rritën shpejt në më shumë se 25, dhe në kulmin e kësaj çmendurie, një në gjashtë shqiptarë kishin investuar para - në shumë raste, të gjitha kursimet e tyre të jetës - në skemat piramidale. Investitorët e hershëm morën pagesa bujare, por këto u bënë më të vogla dhe më pak të shpeshta ndërsa sistemi u përkul nën peshën e vet.

Deri në janar të vitit 1997, firmat e para filluan të falimentonin, duke i shtyrë shqiptarët të përpiqeshin të tërhiqnin fondet e tyre në masë, duke krijuar një rreth vicioz të një kolapsi të mëtejshëm. Deri në mars, vendi ishte në kaos dhe kishte filluar rebelimi. Ushtarët dhe policia braktisën postet e tyre, dhe turma shqiptarësh të zemëruar dhe të thyer akuzuan qeverinë se nuk i ndaloi mashtrimet dhe madje përfitoi prej tyre.

Rreth 2,000 njerëz u vranë në përleshjet midis qytetarëve dhe autoriteteve, dhe nga bandat e armatosura me më shumë se një milion armë të grabitura nga depot shtetërore të armëve. Në përgjithësi, u humbën rreth 1.2 miliardë dollarë - ekuivalente me gjysmën e PBB-së në atë kohë.

Kjo periudhë shkaktoi valë migrimi, e ktheu vendin vite prapa në zhvillimin e tij dhe shkatërroi besimin e qytetarëve në institucionet bankare dhe shtetin.

Banka të shtrenjta

Gjatë pothuajse tre dekadave që nga ajo kohë, bankat kanë dështuar në rindërtimin e besimit.

Një pjesë e problemit, tha profesori Xhepa, është se bankat ofrojnë pak përfitime dhe janë të shtrenjta për t'u përdorur. Kjo i dekurajon njerëzit nga hapja e llogarive dhe përdorimi i kartave bankare dhe transfertave dixhitale.

Shumica “kanë mbajtur norma interesi diskriminuese”, tha ai. “Të larta për kreditimin dhe shumë të ulëta për kursimet”. Ai shtoi: “Pagesat ndërkombëtare kanë pasur gjithashtu tarifa të larta, duke dekurajuar transfertat nga emigrantët”.

Pagesat dixhitale vendase midis bankave shqiptare kanë tarifa të larta transaksionesh (kostoja e dërgimit të 500 eurove ishte deri në 50 euro për këtë gazetar të POLITICO-s), ndërsa normat për format e tjera të transaksioneve mund të jenë po aq të larta sa i përket kostos.

Kurset e këmbimit bankar midis lekut dhe euros janë gjithashtu të njohura për mungesën e konkurrencës. Edhe në dyqane, bizneset kundërshtojnë që duhet të paguajnë deri në 3.5 përqind për transaksion për përpunimin e kartave. Brumbulli, i shoqatës bankare, tha se disa biznese madje u faturojnë klientëve shtesë për pagesën me kartë. Kjo i ndihmon bizneset të shmangin taksat, pasi pagesat me para në dorë shpesh nuk regjistrohen në arkë.

Guvernatori i Bankës së Shqipërisë, Gent Sejko, nuk pranoi të komentojë.

Ndërsa ambicia për të kaluar pa para në dorë deri në vitin 2030 është e guximshme, suksesi varet ende nga futja e infrastrukturës së pagesave dixhitale me kosto të ulët dhe të lehtë për t’u aksesuar — duke përfshirë potencialisht një monedhë dixhitale të bankës qendrore ose një platformë kombëtare pagesash të menjëhershme.

Edhe pse Banka e Shqipërisë ka studiuar monedha të tilla dhe stablecoin — një lloj kriptomonedhe — si mjete të mundshme, nuk ekziston një plan zyrtar. Pa një plan të hartuar për mekanizma të tillë, plani i Ramës rrezikon të mbetet aspirues.