Domatja, frut apo perime?/ Një debat i vjetër me përgjigje të dyfishtë

30 Mars 2026, 09:25, Kuriozitete CNA

Domatja, frut apo perime?/ Një debat i vjetër me përgjigje

Domatja është një nga ushqimet më të përhapura dhe më të rëndësishme në kuzhinën e përditshme, veçanërisht në dietën mesdhetare. Megjithatë, prej shumë kohësh ajo ka qenë në qendër të një debati interesant: a është domatja frut apo perime? Edhe pse pyetja duket e thjeshtë, përgjigjja ndryshon në varësi të këndvështrimit që merret në konsideratë – shkencor apo praktik.

Nga pikëpamja botanike, domatja është pa diskutim një frut. Ajo zhvillohet nga lulja e bimës dhe përmban fara, çka është një nga karakteristikat kryesore që përcaktojnë një frut. Në këtë kuptim, domatja i përket të njëjtës kategori si mollët, portokallet apo edhe produkte të tjera që shpesh i konsiderojmë gabimisht si perime, si kastravecat dhe kungujt. Në fakt, çdo pjesë e ngrënshme e një bime që formohet nga vezorja e lules dhe përmban fara klasifikohet si frut.

Megjithatë, në kuzhinë dhe në përdorimin e përditshëm, domatja trajtohet si perime. Kjo ndodh sepse ajo përdoret kryesisht në gatime të kripura, si sallata, supa apo salca, dhe jo në ëmbëlsira si shumica e frutave. Për këtë arsye, konsumatorët dhe kuzhinierët e kanë përfshirë atë në kategorinë e perimeve, duke u bazuar më shumë në shijen dhe përdorimin e saj sesa në përkufizimin shkencor.

Ky dallim mes përkufizimit botanik dhe atij të përditshëm ka çuar edhe në diskutime historike. Një rast i njohur daton në fund të shekullit XIX në Shtetet e Bashkuara, kur u vendos një taksë për perimet. Një tregtar argumentoi se domatet duhet të konsideroheshin fruta për të shmangur taksën, por Gjykata e Lartë vendosi që, për qëllime praktike dhe tregtare, ato të klasifikoheshin si perime, duke u bazuar në mënyrën se si konsumohen zakonisht.

Përfundimisht, domatja është një shembull i qartë se si një ushqim mund të ketë dy identitete të ndryshme. Shkencërisht ajo është frut, ndërsa në jetën e përditshme dhe në kuzhinë konsiderohet perime. Ky dualitet jo vetëm që e bën domaten interesante, por tregon edhe se mënyra si ne i klasifikojmë ushqimet shpesh ndikohet nga kultura, përdorimi dhe tradita, jo vetëm nga shkenca./ CNA