Hamami mesjetar i Durrësit

15 Dhjetor 2025, 08:57, Kulturë CNA

Hamami ishte një element kyç i kulturës osmane, i cili pasqyronte në mënyrë të qartë filozofinë dhe fenë e perandorisë, si një simbol i përkushtimit ndaj pastërtisë. Në Shqipëri, hamamet u ndërtuan nga shek. XVI deri në shek.XIX. Hamami i Durrësit, i ndërtuar në shek.XVIII, përfaqëson një nga dhjetë hamamet në vend që kanë mbijetuar nga periudha osmane.

Në juglindje të qytetit mesjetar, pranë bulevardit Epidamn, hamami gjendet disa qindra metra larg termave të lashta romake. Edhe pse i restauruar në vitet 1980, hamami nuk ka qenë i hapur për vizitorët për një periudhë të gjatë.

Osmanët ngritën xhami, pazare dhe hamame në lagjet e çdo qyteti, në të gjithë perandorinë e tyre. Arkitektët osmanë ishin të përpiktë e të vëmendshëm ndaj çdo detaji në projektimin e strukturave që mbështesnin ritualin e pastërtisë, duke kërkuar pastrim të plotë përpara faljes. Për të krijuar hamamet, ata shkrinë strukturën dhe funksionin e banjave të hershme romake me traditën osmane të banjos me avull. Është interesante që pishinat nuk përbënin një element të hamameve osmane pasi uji që nuk rrjedh konsiderohej i papastër sipas filozofisë islame.

Ndryshe nga banjat greko-romake që ishin ndërtesa publike, hamamet osmane shpesh ishin zgjerime të xhamive, vetë pjesë të komplekseve më të mëdha që funksiononin si vende për falje por edhe qendra sociale.

Hamami i Durrësit, si hamamet e tjerë të stilit osman, përmban një sërë dhomash që rradhiten sipas një sekuence të caktuar. Fillimisht, vizitorët hynin në dhomën e zhveshjes me zbukurime të detajuara përpara se të kalonin në dhomën e ftohtë dhe me pas të ngrohtën, duke mbërritur në fund, në dhomën e nxehtë.

Dhoma e nxehtë, e përdorur për banja me avull dhe masazhe, kishte një kube të madhe me dritare të vogla xhami që siguronin ndriçim të butë dhe lejonin daljen e avullit, si dhe një gur të madh mermeri të nxehtë, që përdorej për t'u shtrirë. Tavanet ishin të ndërtuar në formë kubeje edhe për të evokuar qiellin. Dhomat e ngrohura përdorën sistemin romak të ngrohjes me hipokaust, për të mbajtur dyshemetë të ngrohta. Një korridor lidhte dy dhomat, ndërsa një kthinë e pajisur me stol përdorej nga tellak-u, apo kujdestari i të gjithë procesit.

Në periudhën osmane, hamamet luanin një rol kyç në jetën e përditshme. Një qytetar i devotshëm mysliman duhej të pastrohej në hamam të paktën tri herë në javë para faljes.

Pastrimi ndahej në dy lloje: gusli ose larja e të gjithë trupit dhe abdesi, pastrimi i fytyrës, duarve dhe këmbëve.

Hamamet shpesh ndërtoheshin për të akomoduar të dyja gjinitë, me orare të veçanta për burrat dhe gratë. Përgjithësisht, gratë kishin akses të kufizuar në këto hapësira publike; shpesh, mund t'i frekuentonin ato vetëm të enjteve. Megjithatë, hamamet luajtën një rol revolucionar në jetën sociale të grave, duke u ofruar atyre një mundësi të rrallë për t’u shoqëruar me njëra-tjetrën në mjedise publike, ndonëse të ndara nga burrat. Por, në fundin e Shek.XIX dhe fillimin e Shek.XX, pati një rënie në përdorshmërinë e hamameve publike, pasi shtresa e pasur e popullësisë instaluan pajisje private brenda shtëpive të tyre.

Hamami ka marrë statusin monument kulture në vitin 1973. Pjesa qendrore e objektit është realizuar me kupolë, ndërsa pjesa tjetër që është më e ulët është realizuar me harqe guri. Ndriçimi është realizuar nëpërmjet hapësirave të vogla me kupolë me përmasa 15x15cm. Ngrohja e ambjenteve bëhej nëpërmjet kazanëve të bakrit, ku avulli qarkullonte nëpërmjet tubave prej qeramike.

Ju ftojmë të shihni videon e është realizuar në kuadër të projektit “Eja dhe njih qytetin tim” i mbështetur nga Bashkia Durrës. /CNA