BE synon të krijojë një treg të vetëm konkurrues për shërbimet hapësinore

25 Qershor 2025, 18:53, Kosova & Bota CNA

BE synon të krijojë një treg të vetëm konkurrues

Iniciativa vjen në një kohë kur Evropa rrezikon të mbetet më tej prapa konkurrentëve globalë, siç janë SHBA-të dhe Kina. Kjo do të zbatohet për operatorët e BE-së dhe jashtë BE-së, duke përjashtuar aktivitetet ushtarake dhe parashikon mbështetje për ndërmarrjet e vogla dhe të mesme.

Komisioni i BE-së synon të krijojë një treg të vetëm konkurrues për shërbimet dhe të dhënat hapësinore duke ulur burokracinë, duke mbrojtur asetet hapësinore dhe duke siguruar një fushë loje të barabartë për të gjitha bizneset, në një Akt të ri Hapësinor të BE-së të propozuar të mërkurën.

“Akti Hapësinor do të na lejojë të rritemi në hapësirë”, u tha gazetarëve Komisioneri i BE-së për Mbrojtjen dhe Hapësirën, Andrius Kubilius. “Rritja në hapësirë ??do të thotë rritje dhe vende pune në Tokë dhe në hapësirë”, shtoi ai.

Rregullorja synon gjithashtu të adresojë rregullat e fragmentuara hapësinore të Evropës duke harmonizuar masat kombëtare për ta bërë tregun hapësinor të bllokut më të pastër, më të sigurt dhe më elastik.

“Ky fragmentim është i keq për biznesin, i keq për konkurrueshmërinë, i keq për të ardhmen tonë në hapësirë”, argumentoi Kubilius, duke theksuar se Evropa dëshiron një rol më të fortë në ekonominë globale të hapësirës.

Në vitin 2023, ekonomia globale e hapësirës u vlerësua në 572 miliardë euro dhe pritet të rritet me rreth 9% në vit deri në vitin 2035, duke arritur potencialisht në 1.6 trilion euro.

Megjithatë, deri më tani, tregu i hapësirës është varur kryesisht nga investimet publike dhe programet institucionale, fusha ku Evropa rrezikon të mbetet prapa.

Sipas Agjencisë Hapësinore Evropiane (ESA), Evropa përbënte 11% të financimit global të hapësirës publike në vitin 2023 (12 miliardë euro), ndërsa SHBA-të kontribuan me 64% (mbi 65 miliardë euro) dhe Kina me 12%.

Pjesa e Evropës në investimet private globale ndjek një model të ngjashëm, me investimet evropiane që arrijnë në total 980 milionë euro krahasuar me 3.6 miliardë euro të investuara nga SHBA-ja.

Për të mbështetur zhvillimin e pranisë industriale dhe ekonomike të Evropës në hapësirë, ekzekutivi i BE-së prezantoi të mërkurën edhe “Një Vizion për Ekonominë Hapësinore Evropiane”, një komunikim që përshkruan 40 masa të propozuara që synojnë të ndihmojnë bllokun të zgjerojë pjesëmarrjen e tij në tregun global të hapësirës.

“Industria evropiane, megjithëse shumë konkurruese, mund të kapë vetëm një të tretën e tregut të aksesueshëm në rrjedhën e sipërme dhe një të pestën e tregut të rrjedhës së poshtme”, tha një zyrtar i lartë i BE-së përpara propozimit.

Ekonomia hapësinore zakonisht ndahet në tre fusha kryesore: segmenti i rrjedhës së sipërme, i cili mbulon kërkimin, zhvillimin, prodhimin dhe lëshimet; segmenti i rrjedhës së poshtme, i përqendruar në aplikimet që përdorin teknologji të bazuara në hapësirë; dhe një treg i derivuar, i cili përfshin të gjitha aktivitetet ekonomike që përfitojnë nga përparimet hapësinore, të tilla si panelet fotovoltaike.

Kubilius paralajmëroi gjithashtu se hapësira po bëhet gjithnjë e më e mbingarkuar dhe e kontestuar. “Është koha për të vendosur rregulla të rrugës për hapësirën për të parandaluar dëmet dhe fatkeqësitë dhe për të mbrojtur shërbimet hapësinore”, tha ai.

Gjatë dekadës së ardhshme, rreth 50,000 satelitë të rinj dhe rreth 140 milionë copëza mbeturinash do të hyjnë në orbitë, sipas shifrave të BE-së.

Asetet hapësinore janë gjithnjë e më të ekspozuara ndaj kërcënimeve, si të qëllimshme ashtu edhe aksidentale. Kubilius vuri në dukje rritjen e rreziqeve kibernetike dhe fizike.

“Ne e dimë se ka ndërhyrje të vazhdueshme të frekuencave radio në sistemet tona, bllokime dhe mashtrime. Ne e dimë se ka shumë sulme kibernetike. Pra, me Aktin tonë Hapësinor, ne do të rrisim qëndrueshmërinë e satelitëve tanë dhe operacioneve hapësinore”, tha ai.

Nëse miratohet, rregullorja do të zbatohet për asetet hapësinore të BE-së dhe kombëtare, si dhe për operatorët jo-BE që ofrojnë shërbime në tregun evropian. Megjithatë, ajo nuk do të mbulojë aktivitetet ushtarake.

Për të lehtësuar tranzicionin, Komisioni planifikon të ofrojë mbështetje për të ndihmuar bizneset - veçanërisht ndërmarrjet e vogla dhe të mesme - të menaxhojnë çdo kosto të lidhur me pajtueshmërinë.

Eurodeputeti Christophe Grudler (Francë/Reneë), bashkëkryetar i grupit ndërhapësinor të Parlamentit për qiellin dhe hapësirën, e mirëpriti propozimin si një hap të parë të rëndësishëm drejt ndërtimit të një industrie hapësinore në shkallë të BE-së. "Kjo, së bashku me Programin e ardhshëm Hapësinor të BE-së, do ta vendosë BE-në në orbitë për garën globale hapësinore", tha ai në një njoftim për shtyp.

Akti Hapësinor përfshin gjithashtu hapa për të rritur praninë e BE-së në tregun e lëshuesve të satelitëve, i cili aktualisht dominohet nga SpaceX i Elon Musk. Një masë do ta bënte një autorizim të vetëm lëshimi të vlefshëm në të gjithë BE-në.

"Ky është një sinjal i fortë për të inkurajuar inovacionin dhe për të forcuar konkurrueshmërinë e sektorit hapësinor evropian, të cilin duam ta shohim të rritet", përfundoi Grudler./ CNA