web counter
LEXO PA REKLAMA!

SHKARKO APP

App Store
Google Play

E fundit!

x

Why is the Moon so important to life on Earth?

2023-02-02 08:49:00, Kuriozitete CNA

Why is the Moon so important to life on Earth?

"Aren't you pale from fatigue, from climbing the sky and looking at the Earth from there, wandering alone, among the stars that have another birth?". This wonderful verse belongs to the poem "Moon" by the romantic poet Persi Shelli. Earth's satellite and its beauty have inspired countless poems throughout human history.

Its cycles of expansion and contraction have associated it with the woman's womb, pregnancy and motherhood. While its presence in the night sky has given it great importance in mystical and astrological traditions. 

Aktualisht, shumë studiues bien dakord se Hëna u formua kur proto-planeti i madhësisë së Marsit i quajtur Theia, u përplas me Tokën rreth 4 miliardë vjet më parë. Një pjesë e Theias u fut brenda Tokës, dhe pjesë të dy planetëve u bashkuan për të formuar Hënën tonë tepër unike.

Hëna është shumë më e madhe në proporcion me Tokën sesa hënat e planetëve të tjerë. Ajo  është e lidhur me baticat dhe zbaticat detare për shkak të forcës tërheqëse. Prandaj vetëm njëra anë është gjithmonë përballë nesh. Hëna është thelbësore për ekzistencën e jetës në Tokë.

Pa të, ne, njerëzit, kafshët, bimët, mund të mos ishim fare këtu. Sipas studiuesve, jeta në Tokë ka shumë të ngjarë të ketë nisur ose në disa ujëra gjeotermale në fundin e oqeanit, ose në pellgjet ndër-baticore përgjatë skajit të tokës dhe detit. Në çdo rast, nevojitej kontrasti: i nxehtë dhe i ftohtë, i lagësht dhe i thatë, lëvizje dhe qetësi.

Why is the Moon so important to life on Earth?

Lëvizja e baticave dhe vërshimi i ujit përpara dhe mbrapa në tokë, stimuluan lëvizjen e fijeve të acidit protonukleik që u bë ADN-ja. Kur batica u tërhoq, pas mbeti kripa. Pjesë toke të kripur të thara në Diell stimuluan zhvillimin e “sistemeve vetë-shumuese” të jetës.

Sot kemi batica vetëm për shkak të Hënës dhe gravitetit të saj. Pa të, baticat do të ishin rreth 75 për qind më pak të larta. Dhe nuk do të kishte gjithashtu asnjë fryrje baticore në Ekuator, e cila ndikon shumë në shpërndarjen e ujit në të gjithë sipërfaqen e planetit tonë.

Biologu molekular amerikan Riçard Late thotë se “pa baticat hënore shanset e formimit të acideve nukleike në Tokë, do të ishin shumë më të vogla”, sidomos në periudhën e turbullt pas krijimit të Hënës. Baticat e përshpejtuan procesin e mbështetjes së jetës në planetin tonë, dhe e përshpejtuan rrugën specifike evolucionare që na krijoi ne njerëzit.

Paleontologu Brus Liberman, thotë se jeta në Tokë mund të kishte lindur gjithsesi, por do të kishte ndjekur një trajektore tjetër. Që të vazhdojë jeta këtu, ajo ka nevojë për periudha stabiliteti, që mënjanojnë presionet të cilat nxisin evolucionin.

Ne kemi pasur nevojë për mijëra e mijëra vite të një mjedisi planetar relativisht të qëndrueshëm për të arritur në pikën, ku jeta inteligjente të mundet të formojë qytetërime që bëjnë gjëra të tilla si ndërtimi i rrokaqiejve, zhvillimi i infrastrukturës moderne.

Why is the Moon so important to life on Earth?

Dhe të gjithë këtë stabilitet ia detyrojmë pak a shumë një burimi:Hënës. Sepse ajo e stabilizon shpejtësinë e rrotullimit të Tokës. Menjëherë pas formimit të Tokës, dita zgjaste vetëm 6 orë në. Ajo u zgjat dhe u rregullua për shkak të së njëjtës tërheqje gravitacionale të Hënës, që ndihmoi në formimin e jetës në oqeanet tona.

Kur u ngadalësua rrotullimi i Tokës - dhe u zvogëlua forca e saj centrifugale - u pakësua tërheqja gravitacionale e Hënës dhe u rrit orbita e saj. Hëna u zhvendos më larg, gjë që çuditërisht stabilizoi motin dhe baticat. Në të kundërt, baticat do të ishin aq të mëdha sa të kishin pasoja shkatërruese.

Tërmetet do të shtoheshin shumë, pasi graviteti i Hënës do të tërhiqte pllakat tektonike të Tokës. Një rrotullim i qëndrueshëm i Tokës, rregullon edhe modelet e motit në Tokë, të cilat përndryshe do të ishin shumë më katastrofike. Mendoni pak për kaosin që shkakton një uragan i vetëm. Dhe mendoni pastaj që Toka rrotullohet pa pushim me një shpejtësi prej rreth 1600 km në orë.

Why is the Moon so important to life on Earth?

Çfarë do të ndodhte me të gjithë ajrin e atmosferës nëse rrotullimi i saj ndërpritet, shpejtohet apo bëhet i parregullt? Një pikë tjetër ku ndikon Hëna ka të bëjë me animin e boshtit të Tokës. Pjerrësia boshtore e Tokës është 23.44 gradë, gjë që do të thotë se ajo nuk shtrihet drejtpërdrejt lart-poshtë, por anohet dhe rrotullohet në një kënd pingul me orbitën e saj rreth diellit.

Nëse nuk do të kishte asnjë anim, kjo do të thotë që do të kishim vite pa stinë të ndara. Një anim i tepruar, do të thotë se do të përcëlloheshin nga Dielli në mesditë dhe do të ngrinim gjatë natës. Ne kemi nevojë për një anim mesatar për të pasur cikle sezonale të parashikueshme dhe të moderuara, që të lejojnë zhvillimin e bujqësisë.

And why do we have a steady and perfectly smooth slope? Because of the moon. The Moon also protects the Earth's magnetic field, which in turn protects our planet and keeps us safe from most solar storms, but also protects us from other cosmic rays orbiting in space. Finally, the light of the Moon at night affects the lives of many species. For example, predators such as lions avoid hunting in the moonlight, while bats avoid flying.

Translated by CNA.al





Lajmet e fundit nga