How should the EU support the integration of the Western Balkans, before it is too late?

2023-09-22 18:02:00, Blog CNA

How should the EU support the integration of the Western Balkans, before it is

People cross the "Martyrs of the Nation" boulevard, decorated with Albanian and EU flags, as well as portraits of personalities who contributed to the advancement of the European Union, in Tirana

In her last State of the Union speech as president of the European Commission, Ursula Von der Leyen declared that the European Union must answer "the call of history" and accept a large group of new members, including those from the Balkans. Western.

Ten days ago, the president of the European Council, Charles Michel, tried to excite the leaders of the Western Balkans by declaring to them: "The time has come to give up ambiguous positions... I believe that both sides should be ready for enlargement the next one
that should happen by 2030".

However, neither side is ready. The EU is reluctant to expand, while the countries of the Western Balkans are reluctant to reform. But as the Kremlin continues its efforts to reorient the region towards Russia, EU institutions must pay attention to this strategic urgency to prioritize the region's integration into the union.

In her speech, Ms Von Der Leyen echoed popular opinion in the EU, according to which this enlargement should be based mainly on merit. But a more concrete commitment is needed, and this must be done through an escalating approach.Since the 2003 Thessaloniki summit, which concluded that all Western Balkan countries "will become an integral part of the EU" once they meet the Copenhagen criteria, Brussels' commitment to enlargement has encountered many obstacles. . Bilateral disputes (until a few years ago between Greece and Macedonia, Slovenia and Croatia, and today between Bulgaria and North Macedonia), have damaged diplomatic relations between member countries and the Western Balkans, while the non-recognition of Kosovo by 5 EU member states has dimmed the hopes for membership.

Dhe një ndryshim i metodologjisë së zgjerimit nën presionin e Francës në vitin 2018, e ngadalësoi më tej procesin. Njëkohësisht, 6 vendet aspirante të Ballkanit Perëndimor - Shqipëria, Bosnje Hercegovina, Maqedonia e Veriut, Kosova, Mali i Zi dhe Serbia - kanë bërë hapa prapa në një sërë sektorë të rëndësishëm ku kërkohen reforma: demokracia,
sundimi i ligjit, liria e medias, luftimi i korrupsionit dhe ndërtimi i një ekonomie të tregut funksionale.

Vëzhguesit i kanë kritikuar këto vende se po shndërrohen në “stabilitokraci”, dhe vetë BE-për mos pasjen e një qasje më të ashpër kundër tendencave të tyre autokratike. Kjo prirje paraqet një rrezik të madh sigurie për BE-në. Sepse këto qeveri kanë më shumë gjasa të kërkojnë hua ose investime nga partnerët që nuk i bashkëngjiten reformave.

Serbia, Bosnje Hercegovina dhe Mali i Zi, kanë kërkuar tashmë partnerë alternativë si Rusia, Turqia dhe Kina, ndikimi autoritar i të cilave ka të ngjarë të dobësojë më tej demokracitë e tyre dhe ta zbehë besnikërinë e tyre gjeopolitike ndaj Bashkimit Evropian.

Në 20 vitet që nga samiti i Selanikut, mungesa e angazhimit të BE-së ndaj zgjerimit dhe hapat prapa që kanë bërë shtetet e Ballkanit Perëndimor, e kanë kthyer procesin në një rreth vicioz justifikimesh dhe zhgënjimesh për të dyja palët. Duke shpallur si afat konkret vitin 2030, ekipi i Mishel shpreson që të thyejë këtë rreth. Sipas tij kjo datë “është ambicioze por edhe realiste... ajo është mjaftueshëm afër për t’u ndjerë e arritshme dhe e vlefshme për investimin politik nga udhëheqësit e zgjedhur në shtetet kandidate”.

Për më tepër, vullneti politik në BE për integrimin e Ukrainës dhe Moldavisë, si rezultat i pushtimit rus, ka ringjallur argumentet rreth zgjerimit. Por shtetet e Ballkanit Perëndimor nuk duhet të mbështeten në zbutjen e kritereve të zgjerimit për shkak të momentit aktual
gjeopolitik.

Përkundrazi, mënyra më e mirë do të ishte që çdo shtet, duke zbatuar reformat e kërkuara, të jetë në gjendje të përparojë me ritmin e vet nëpërmjet një anëtarësimi me faza, në vend të qasjes aktuale ku një vend është ose jo shtet anëtar i unionit. Një anëtarësim i skeduluar
do të rindërtonte besimin e vendeve kandidate mbi proceset e bazuara në merita, dhe kjo formulë po debatohet tashmë në shumë kryeqytete evropiane.

Megjithatë, BE-ja duhet të kapërcejë mosmarrëveshjet midis vetë shteteve anëtare se si t’i bëjë më fleksibël institucionet e saj dhe më të mirë-pajisura për një zgjerim të përshkallëzuar. Një paketë bazë duhet të përfshijë të paktën elementë si pjesëmarrja në tregun e përbashkët, integrimin e plotë me axhendën klimatike të BE-së (përfshirë qasjen
në instrumentet financiare të Marrëveshjes së Gjelbër Evropiane) dhe qasjen në fondet strukturore të BE-së (të plota ose të pjesshme).
Kjo nismë duhet të ketë si parakusht përafrimin e plotë të kandidatëve me politikën e jashtme të BE-së dhe duhet të vijë nga Këshilli Evropian (jo Komisioni Evropian) si një shenjë e një angazhimi politik të fortë.

Disa shtete anëtare druhen se një proces i shpejtë anëtarësimi
mund të sjellë në union udhëheqës të tjerë që kundërshtojnë vlerat themeltare të BE-së, siç është kryeministri hungarez Viktor Orban, i cili bllokon vazhdimisht miratimin e ligjeve të unionit.

Për ta parandaluar këtë gjë, Mishel ka propozuar marrjen e 2 masave. E para, është një “klauzolë besimi”, ku anëtarët e rinj nuk mund të bllokojnë anëtarët e ardhshëm; dhe e dyta, është metodë e “abstenimit konstruktiv”, që buron nga abstenimi neutral i Austrisë në diskutimet e BE-së në lidhje me Lehtësimin Evropian për Paqen, që paguan dërgimin e armëve në Ukrainë.

Dhe ndërsa e para duket e zbatueshme, e dyta është tepër altruiste, pasi presupozon një nivel të lartë pjekurie politike. Mbështetja tek abstenimi konstruktiv për të kapërcyer bllokimet nga shtete të veçanta, nuk ka gjasa të funksionojë me politikanët e rinj në Bruksel që duan të
tregojnë muskujt e tyre politikë. Prandaj qasja e anëtarësimit të përshkallëzuar, ku anëtarët e rinj e fitojnë gradualisht fuqinë e votës, ka më shumë gjasa që ta adresojë dhe parandalojë këtë kërcënim. Së fundi, BE-ja duhet të kapë në kohë momentin gjeopolitik për të përshpejtuar pranimin e 6 shteteve të Ballkanit Perëndimor pa sugjeruar ndonjë alternativë ndaj zgjerimit.

Turkey's failed EU membership serves as a warning of what can happen when a government realizes it will not join the bloc. This could lead to distancing from reforms, steps back in terms of democracy and encouraging a turning of the head to the east in search of new allies. By Vessela Tcherneva "European Council on Foreign Relations"/ Adapted from CNA