Ja 5 gënjeshtrat që thuhen shpesh, mbi aksidentin bërthamor të Çernobilit

12 Gusht 2019, 11:44, Blog CNA

Nga Kate Brown ?The Washington Post?

Më shumë se tre dekada më parë, në Çernobil, në ish-republikën sovjetike të Ukrainës, shpërtheu një reaktor bërthamor. Zjarri që ra vazhdoi për 2 javë, duke çliruar në atmosferë gazra të shumta radioaktivë, që u përhapën në mbarë Evropën, dhe më gjerë.

Kjo ngjarje është mbuluar gjerësisht, dhe historianët dhe mediat, i rikthehen herë pas here.

Por mbi të ka edhe shumë pasaktësi, të cilat me kalimin e kohës kanë fituar statusin e miteve.

Ja cilat janë 5 nga këto mite, që për arsyet e renditura më poshtë, nuk janë fakte të vërteta:

Miti nr.1:Shpërthimi shkaktoi pak viktima

Raportet zyrtare mbi të vdekurit dhe të plagosurit nga ai incident, kanë qenë çuditërisht modeste. Dy njerëz gjetën vdekjen menjëherë. 29 të tjerë vdiqën në spital, dhe shumë më vonë, 15 fëmijë vdiqën si pasojë e tumorit të tiroideve, të shkaktuar nga rrezatimi i reaktorit të Çernobilit.

Edhe vlerësimet zyrtare të efekteve të mëvonshme mbi shëndetin e njerëzve, janë gjithashtu të ulta:Në vitin 2006, studiuesit e Agjencisë Ndërkombëtare për Kërkimet mbi Tumorin, vlerësuan se kanceret e shkaktuara nga Çernobili deri në vitin 2065 do të jenë gjithsej 41.000, krahasuar me disa qindra milionë tumore, të shkaktuara nga shkaqe të tjera.

Madje revista ?Forbes?, prentendon se ?vetëm frika nga rrezatimi vrau disa njerëz, jashtë zonës më të afërt?, si pasojë e rritjes së nivelit të alkoolizmit dhe depresionit. Por shifrat e dëmeve, mund të jenë shumë më të larta. Fatkeqësisht, Bjellorusia, Rusia dhe Ukraina nuk kanë të dhëna të përditësuara, mbi efektet e atij aksidenti të tmerrshëm.

Por të dhëna të tjera, na japin një ide të përafërt të numrit të njerëzve të prekur nga katastrofa me kalimin e kohës. Për shembull, në janarin e vitit 2016, qeveria ukrainase tha se 1.961.904 njerëz në Ukrainë, ishin zyrtarisht viktima të katastrofës së Çernobilit.

Kievi paguan rregullisht pensione speciale për 35.000 njerëz, bashkëshortët e të cilëve vdiqën nga problemet shëndetësore të lidhura me reaktorin. Dhe këto shifra nuk përfshijnë Rusinë apo Bjellorusinë, ku vlerësimet për të prekurit me tumore dhe vdekjet e shkaktuara prej tyre, variojnë në qindra mijëra.

Miti nr.2:Aksidenti pati vetëm pasoja rajonale

Një një artikull revista amerikane ?Newsweek?, thote se ?një re radioaktive, u shpërnda në qytetet dhe fshatrat pranë reaktorit?. Por raport i OKB, vëren se katastrofa preku Bjellorusinë, Ukrainën dhe Rusinë, teksa lideri sovjetik i kohës Mikhail Gorbaçov, deklaronte se rrezatimi do të përhapej deri në Gjermaninë Lindore.

Në fakt, pasojat e këtij aksidenti u përhapën shumë më larg. Të parët që raportuan incidentin ishin shkencëtarët suedezë, që kishin pajisje të sakta për zbulimin e rrezatimit. Në vitin 1986, 7 mijë fermerë në Anglinë e Veriut dhe Skocinë e Jugut, u detyruan të groposnin delet e tyre, për shkak të rrezatimit nga Çernobili.

Dy dekada më vonë, më shumë se 350 fermerë në Britani, përballeshin ende me kufizime për lëvizjen e kafshëve, apo shitjen e mishit të tyre. Disa vjet më parë, Franca ndaloi një dërgesë të madhe me kërpudha radioaktive nga Bjellorusia. Ndërkohë manaferrat e ndotura nga Çernibili udhëtojnë rregullisht nga Ukraina në tregjet evropiane, dhe disa prej tyre importohen edhe nga Shtetet e Bashkuara.

Miti nr.3:Rreth reaktorit, po lulëzon sërish bimësia dhe jeta e gjallë

Disa kanë paralajmëruar ?lajmin e mirë?, se ekosistemi rreth Çernibolit ka nisur të gjallërohet. Një kompani që ofron për turistët e huaj ture për të vëzhguar zogjtë në zonën e ndaluar, e përshkruan atë si një ?park aksidental?, që u mëson njerëzve ?se si jeta e egër nuk ka nevojë për ta?. Shkencëtarët kanë vërejtur një rritje me 7 herë të pranisë së disa gjitarëve të mëdhenj.

Ata konstatuan se ndonëse rrezatimi nuk u bën mirë kafshëve, njerëzit kanë një efekt edhe më të dëmshëm. Por realiteti është ndryshe. Biologët që studiojnë kafshët e vogla si minjtë dhe zogjtë, raportojnë raste të mutacioneve më të shpeshta, deformime fizike dhe një popullatë të zvogëluar. Probleme të tilla mund të prekin edhe gjitarët e mëdhenj, megjithëse ato nuk mund të zbulohen dot nga fotografimet satelitore.

Miti nr.4:Çernobili, ishte katastrofa më e rëndë bërthamore që ka ndodhur ndonjëherë

Aksidenti i Çernobilit, lëshoi në atmosferë 50-200 milionë kyri radioaktivitet. Ndërkohë reaktorët e para bërthamorë me plutonium të Bashkimit Sovjetik dhe SHBA-së, lëshonin në çdo ditë pune rreth 200 milionë kyri mbetje radioaktive në ambjentin përreth.

Deri kur hyri në fuqi Traktati i Ndalimit të Testeve Bërthamore në vitin 1963, fuqitë bërthamore, përfshirë Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Sovjetik, shpërthyen 520 armë bërthamore në atmosphere në formën e testimeve, duke shkaktuar emetime radioaktive afatgjata në miliarda kyri.

Çernobili lëshoi në atmoferë rreth 45 milionë kyri jod radioaktiv (midis elementëve të tjerë) – që kur thithet nga tiroidet e njeëzve, mund të shkaktojë sëmundje të tiroideve dhe tumore. Ndërkohë testet e bombave bërthamore amerikane dhe sovjetike gjatë viteve 1945-1962, lëshuan në atmosferë rreth 20 miliardë kyri jod radioaktiv.

Miti nr.5:Çernobili, tregoi paaftësinë e autoriteve sovjetike

Në fakt, reagimi i sovjetikëve ndaj asaj katastrofe ishte mbresëlënës. Moska është kritikuar shpesh, se priti 3 ditë, para se të informonte publikun për aksidentin. Dhe kjo fshehje, bëri që qytetarët në vendet fqinje, si për shembull në Poloni, të merrnin masa mbrojtëse, shumë më vonë sesa është e rekomandueshme.

Gjithsesi, udhëheqësit sovjetikë vepruan në mbrojtje të qytetarëve të tyre. Brenda 36 orësh, zhvendosën 50 mijë banorë të qytetit të Pripiatit që ndodhej aty ngjitur, dhe hartoi plane për

të evakuuar nga banorët një territor të madh përreth reaktorit. Sa për krahasim, qeveria japoneze priti 2 muaj, para se të pranonte shkrirjen e 3 reaktorëve në termocentralin e Fukushimas, pas termetit të fortë të marsit 2011.