TAP-i vdiq, askush nuk e paska vënë re?/*Kastriot Myftaraj

13 Gusht 2016, 07:50, Aktualitet CNA

Nëse tregoi ndonjë gjë dështimi i grushtit ushtarak të shetit të korrikut në Turqi, ai tregoi se tashmë Erdogan ka rritur të bëjë një shndërrim të tillë strukturor në shoqërinë turke, duke i bërë dominues islamistët politikë në vend të laikëve, establishmentit të krijuar dikur nga Ataturku. Për këtë arsye, problemi i Perëndimit (SHBA dhe Bashkimit Europian) me Turqinë tashmë nuk është një problem individual, që ka të bëjë me një person Erdoganin, por një problem strukturor, që ka të bëjë me natyrën e re të shoqërisë turke. Në 14 vitet e partisë së Erdoganit në pushtet, në shoqërinë turke është krijuar një realitet i ri, ashtu që bazën e fuqisë së vendit, në çdo aspekt e ka tashmë ajo pjesë e popullsisë që iu bindet verbërisht 85 mijë xhamive të vendit.

Prandaj edhe pasi të largohet Erdogani nga pushteti, gjë që nuk ka gjasa të ndodhë shpejt, ai do të zëvendësohet nga një tjetër i ngjashëm me të. Turqia këtej e tutje do të sundohet nga regjime islamike, ose do të jetë në kaos. Ky realitet politik do të përmbysë shumë raporte të këtij vendi me Perëndimin, me SHBA, Europën, NATO-n që sot merren ende si të mirëqenë.

Gazjellësi TAP, i cili kalon përgjatë gjithë gjatësisë së territorit të Turqisë, nga lindja në perëndim, nisi të ndërtohet duke llogaritur një Turqi miqësore me Perëndimin. Ky gazjellës nisi të ndërtohet për të shmangur varësinë e Europës nga gazsjellësit rusë. Si i tillë TAP ishte një interes strategjik i Perëndimit. Tashmë, me realitetin e ri gjeopolitik të krijuar në Turqi, TAP krijon një varësi të Europës nga një Turqi armiqësore. Nuk do të ishte aspak një fantazi gjeopolitike të thuhej se Turqia do të kordinojë me Rusinë politikën e saj sa i përket Europës për të cilën nuk ka më iluzione.

Edhe pa ndryshimin e madh të raportit të Turqisë me Perëndimin, TAP kishte probleme të mëdha, sepse TAP (Transadriatic Pipeline) është në varësi të TANAP (Trans Anatolian Gas Pipeline), një gazësjellës me gjatësi 2000 km, që duke nisur nga Azerbajxhani përshkon Gjeorgjinë Turqinë për të arritur në kufirin turko-grek. Ndërtimi i TANAP duhet të përfundojë në 2018, me një kapacitet bartës prej 16 miliard metra kub. Nga këto, 6 milard metra kub i kërkon Turqia për nevojat e veta. 10 miliard metra kub supozohet të shkojnë për TAP. Por një sasi e tillë nuk është e mjaftueshme që TAP të jetë rentabël për investitorët. Sipas llogarive duhet që prurjet në TAP të jenë 20 miliard metra kub gaz që projekti të jetë rentabël, në mënyrën që është parashikuar pra që një përqindje e madhe e sasisë së gazit të bartur, përveç atij që do të ndalet për nevojat e Greqisë, Shqipërisë, Italisë, të shkojë në Europën Veriore. Kjo do të mundësohet vetëm kur kapaciteti bartës i TANAP të rritet në 26 miliard metra kub, gjë që është parashikuar të ndodhë në vitin 2026. Në 2026, TANAP supozohet që të jetë në gjendje të bartë 6 miliardë metrat kub gaz që i kërkon Turqia, dhe 20 miliard metra kub që i kërkon TAP.

Gazi natyror në këtë sasi për TAP duhet të vijë nga fusha gazmbajtëse Shah Deniz 2, që është në nëntokën e Detit Kaspik. Por që të mund të nxirret një sasi e tillë vjetore gazi nga Shah Deniz 2 kërkohet një investim prej së paku 20 miliard euro, për shkak se dihet që nxjerrja e gazit nga fundi i detit kushton më tepër. A do të investojë dikush tani 20 miliard euro për një projekt që është i lidhur me një gazjellës që kalon nga Turqia në Europë, kur dihet se Turqia e së ardhmes do të jetë ose nën regjime armiqësore islamike ose në kaos?

Në këto rrethana mund të thuhet pa ngurim se TAP ka vdekur, ajo pjesë e tij që tashmë është ndërtuar do të mbetet si një skelet dinozauri gjigand, i pavlefshëm përvecse si relikt gjeopolitik. Nëse ndërtimi i TAP vazhdon kjo ndodh se aksionerët e tij nuk duan që aksionet të shkojnë në rënie të lirë në bursë dhe që ky investim t? u llogaritet atyre si humbje që tani nga kompanitë e vlerësimit.

Një pjesë e këtij dinozauri metalik do të mbetet edhe në territorin e Shqipërisë, deri kur të dalë dikush që ta blerë me çmim të ulët për ta shitur për skrap.

*Shkruar ekskluzivisht për Citynews