Mirësevini në botën e (pa)mrekullueshme të normave negative

1 Tetor 2015, 16:14, Aktualitet CNA

Klodian TOMORRI

Interesi i përbërë- tha dikur Albert Ajnshtajn- është mrekullia e tetë e botës. “Kush e kupton se si funksionon, del i fituar. Ata që nuk e kuptojnë, humbasin”. Në fakt bota e financave është e mrekullueshme. Aq sa të mahnisë edhe mëndjen më të ndritur të njerezimit. Por Ajnshtajni jetoi në kohë të tjera. Kur ekonomia dhe tregjet financiare qeveriseshin nga të tjera rregulla. Tani gjërat kanë ndryshuar dhe dilema më e madhe është se si do të vepronte me kursimet e tij sot, gjeniu që i la botës trashëgiminë më të çmuar intelektuale.

Në Europë, prej gati dy vitesh interesat kanë rënë në minimumet historike; në terma nominalë afër zeros, ndërsa në terma reale janë zhytur në territor negativ. Tani, të njëjtin fenomen është duke u përballur edhe Shqipëria.

Në gusht interesat e depozitave një vjeçare ranë sipas Bankës së Shqipërisë në 1.04 për qind. Për të njëjtin muaj, inflacioni me bazë vjetore shënoi 1.9 për qind. Pra nëse kursen 100 mijë lekë në fund të vitit fiton 1 mijë lekë nga interesi bankar, por humbet 1 900 lekë nga rritja e çmimeve, pra humbja e vlerës së lekut. Mirësevini në botën e mrekullueshme të interesave negativ.

Në fjalët e Ajnshtajnit, sot të gjithë shqiptarët që kursejnë rezultojnë të paditur. Në fund të fundit, çfarë blerësi është ai që i jep borxh bankës dhe jo vetëm nuk merr interes mbrapsh por paguan për këtë? Ajnshajni kishte të drejtë. Ti japësh borxh dikujt dhe ta paguash për këtë është joracionale. Atëherë përse është duke ndodhur?

Interesat negativ janë së pari rezultat i politikës monetare të Bankës së Shqipërisë, e cila ka hyrë në territore të pashkelura më parë. Përmes 13 uljeve të njëpasnjëshme, Autoriteti Monetar e ka zbritur normën bazë në minimumin historik të të gjitha kohërave, në përpjekje për të dekurajuar konsumin dhe inkurajuar kursimet. Por rezultati i kësaj politike është i debatueshëm. Dhe kjo nxjerr në skenë një faktor të dytë se pse interesat kanë rënë në territor negativ. Ai është kriza e ekonomisë.

Ekonomia nuk ka kërkesë për para dhe kur për një mall nuk ka kërkesë çmimi i tij do të bjerë. Në fjalë të tjera, askush nuk kërkon të blejë para, ndaj çmimi i parasë sot është negativ. Përgjatë tetë muajve të parë të vitit, i vetmi blerës i parasë në treg ka qenë qeveria. Biznesi, i cili normalisht duhet të ishte “konsumatori” më i madh i saj është i stepur. Të dhënat zyrtare tregojnë se në tetë muajt e parë të vitit, ndërmarrjet private, jo vetëm që nuk kanë marrë kredi të reja shtesë, por kanë paguar mbrapsh ato që kanë marrë më parë, çka ka çuar në rënien e stokut të kredisë për bizneset me 4 për qind në terma vjetorë. Askush nuk do para, pwrvecc qeverisw.

Politikës monetare ka qenë e pafuqishme për të ristartuar ekonominë përmes gjallërimit të kërkesës së brendshme në konsum dhe investime. Në vend të kësaj, ajo që Banka po bën me uljen ekstreme të normës, është një represion i pastër financiar me rreziqe të shumëfishta. Por çfarë do të thotë kjo për ekonominë? Në një fjali të vetme, ngarkim i kostove të krizës tek ata që kursejnë. Përmes uljes agresive të normës në këto nivele, efektivisht Banka e Shqipërisë ka krijuar një taksë të fshehtë, e cila konfiskon pasurinë e qytetarëve që kursejnë për llogari të qeverisë dhe bankave private.
Me pak fjalë, qeveria fiton gjithmonë. Pra mirësevini në botën e (pa)mrekullueshme të normave negative.