E fundit!

13:54 Aktualitet

Debati për zonat e mbrojtura/ Rasti Ria Formosa dhe Revolucioni Portugez i Turizmit

Nga Edi Rama Kur flitet për zhvillimin në zonat e mbrojtu...

EKONOMIA –DEBATI, SHQETËSIMI DHE REALITETI/ *Nga Anastas Angjeli

20 Gusht 2015, 20:19, Ekonomi CNA

Javet e fundit duket se ka nisur nje debat per situaten ekonomike dhe gjendjen e financave publike. Shkak i ketij debati eshte bere mungesa ne realizimin e te ardhurave te programuara ne keta shtate muaj nga organet fiskale, prej gati 150 milion usd. Kesisoj debati eshte shtrire edhe me tej ne ceshtje qe lidhen me rritjen ekonomike, papunesine dhe varferine. Nje debat deri tani qe me shume mbart thjeshte sulme politike:se sa argumente profesionale,me shume zhurme se sa fakte, me shume mohim extrem se sa vleresim realist,me shume konstatim se sa anastas-angjeli argumentim dhe ide per rruge zgjidhje. E gjithe kjo ka bere qe ky debat deri tani te shndrohet ?ne nje debat shterpe? dhe ta cvendosi vemendjen nga reformat e ndermara dhe padyshim edhe nga nje shqetsim real i gjithkujt per nje zhvillim me te madh ekonomik dhe permiresim te jetes ne vend,ne luften ?e erret e te pakuptimt politike?,me fjalorin tradicional te baltosjes dhe te mohimit te gjithckaje.Po a eshte I nevojshem nje debat?Ne se po cfare lloj debate dhe si dhe perse? Po si qendron ceshtja ne fakt?
PA REFORMA NUK KA ZHVILLIM

Dy vjetet e Qeverisjes se mazhorances aktuale,padyshim qe kane shenuar nje sere arritjesh te cilatdo te ishin te pamundura nga cdo qeveri tjeter,po te kemi mire parasysh situaten ekonomike dhe finaciare qe trasheguam para dy vjetesh.Kjo fale nje sere reformash te ndermara nga Qeveria dhe te mbeshtetura nga shumica parlamentare ne Kuvend dhe nga institucionet nderkombetare.Por cuditerisht,?debatuesit? ose bejne sikur nuk e shikojne kete realite,ose nuk duan ta pranojne ose ,ne kete rast u intereson vetem ajo qe nuk eshte bere.
-Si mund te debatosh dhe te mos permendesh qe reforma administrative eshte nje sukses?! Eshte nje sukses qe ka te beje dhe eshte i lidhur me nje organizim dhe funksionim te ri te territorit dhe vete pushtetit vendor,me menaxhimin me te mire dhe efikas te ekonomise dhe pasurive te ketij territori,me nje sjellje tjeter te organeve dhe autoriteteve lokale ndaj qytetareve,nje ndryshim ne sherbime komunale,arsimore e shnedetsore qe u afrohen dhe mundesive e shanceve per tu punesuar e zhvilluar aktivitete te ndryshme.etj.Per kete nuk flasim?! Per kete nuk japim mendim?!Per kete nuk thote kush nje ide me te mire,me te shpejte per venien ne zbatim te kesaj reforme,per element progresist decentralizuaes qe ky pushtet do te sjelle me plotsimin ligjor te ketij aspekti.-Si mund te debatosh dhe te mos lexosh ate transformim qe po behet ne menaxhimin e situates dhe te vete sektorit energjitik? Nje sektor ku cthurrja drejtuese dhe kaosi,abuzimi dhe shperdorimi,mospagimi i energjise(i shnderruar ne model) dhe humbjet ne rrjet te energjise,investimi pa kriter(pervec atij politik) ishin mbizoterues dhe e kishin zhytur kete sektor ne krize te plote.Nderkaq brenda nje viti,drejtimi i ketij sektori po transformohet permes nje menaxhimi me efektiv duke e shnderuar kete sektor ne nje fuqi te vertete ekonomike ne vend

-Si mund te debatosh dhe te mos permendesh faktin qe bisnesit po i kthehet thuajse teresisht borxhi i trasheguar prej gati 700 mije usd duke e clituar nga « ngerci ku ishte futur »,per tju rikthyer bisnesit ?,

-Si mund te debatosh dhe te mos ndjesh rregullin e ri ne zhvillimin e territorit,ku anarkia dhe kaosi mbizoteronin ne ndertime (pa leje) ndersa tani vizioni,ligji,rregulli,zhvillimi i ?mencur? po zevendeson ?katrahuren ?qe trasheguam?

-Si mund te debatosh dhe te mos kujtohesh se cfare u premtua per legalizimet,pronen dhe rregullimet per to dhe rrezultatet qe po arrihen me rrugen e shpejte te zgjidhjes qe jane futur dhe po ecin keto ceshtje?

-Si mund te debatosh dhe te mos ktheshe koken pas dhe te kujtosh hyrjen dhe qendren e qytetit tend ku nuk kaloje dot dhe nuk e ndjeje veten banor i tij,sot e transformuar teresisht ne nje ambient europian,?Ose nuk duan ose? syri nuk ju a shef? ,ska si te ndodhi ndryshe.

-Si mund te debatosh dhe te mos kujtosh qe nje ndryshim i tere ka ndodhur ne ceshtjet e rendit publik,te luftes kunder krimit dhe droges(ka ende drejtime ku punohet me intensitet)?

-Si mund te debatosh dhe te mos fokusohesh ne nje sere reformash te tjera si ajo ne Drejtesi dhe ne pese prioritetet e integrimit te vendit ne BE,kaq te domosdoshme per te ardhmen e

-E pra mund te rradhisja njesere drejtimesh te tjera te reformave dhe zhvillimit ,ne aresim dhe bujqesi,ne plolitiken e jashtme dhe te sigurise ,te cilat kane ndikuar jo pak ne klimin pozitive te zhvillimit te vendit.

-Te gjitha keto qe theksova ,.nuk jane argumente qe justifikojne faktin e mos realizimit te te ardhurave per te cilen?po zhvillohet gjoja debati?.Jo aspak. Prandaj tani po i kthehem edhe kesaj ceshtje.

STABILIZIMI, ZHVILLIMI EKONOMIK DHE PUNËSIMI-THELBI I ÇËSHTJES.
Gjithashtu ky debat nuk mund te zhvillohet pa kujtuar faktin qe ekonomia e dy vjeteve me pare ishte nje ekonomi qe lengonte ?ne ethet e krizes?me nje renie pikiat mga 6-7 % ne gati 0 %,me financa publike ?te mbytura ne lakun e borxhit dhe te deficitit?,me biznes ?te rrjepur? nga qeveria me nje detyrim prej me shume se 700 milion usd ndaj tyre,etj.
Kesisoj ,pa stabilizuar kete situate,nuk mund te riniste zhvillimi.Kjo qe aresyeja qe politikat stabilizuese qe u ndermoren ne bashkpunim me FMN,ne keto dy vite kishin kete objektiv,dhe pergjithsisht ja arriten ketij qellimi .Kesaj, po ti shtojme dhe ndryshimet dhe permiresimet bera ne e kuadrin ligjor ekonomik e financiar,besoj se tani eshte momenti i ristartimit te politikave zhvilluese qe gjenerojne me shume prodhimim dhe punesim.
Sa i perket debatit per mungesen e te ardhurave ,padyshim qe ky fakt,(mungesa e te ardhurave)nuk mund te mos konsiderohet,analizohet,vleresohetdhe te jipet rrugezgjidhje(dhe qeveria organet fiskale po e mbajne tashme qendrimin e tyre).
A eshte ky nje deshtim i taxes progresiv,sic pretendojne disa syresh? Une mendoj qe jo.Mbase disi problemi qendron ne menyren dhe tarifat e aplikimit te kesaj taxe,sidomos ne te ardhurat personale.Por kjo per mendimin tim,eshte gjeja me vogel.
A eshte ky nje problem i politikave fiskale ne pergjithesi ? Edhe kjo nuk qendron,per faktin se situata e trasheguar i diktonte keto politika,aq me teper qe ato kane qene te konsultuara dhe te mbeshtetura nga FMN.Ndoshta tani ehste koha per nje kendveshtrim te ri te disa politikave.fiskale sidomos ne nxitje te prodhimit e punesimit,te ekonomise ne pergjithesi.
A eshte kjo nje ceshtje e mungeses se efektivitetit te punes se organeve fiskale(organeve tatimore dhe doganore) dhe e evazionit fiskal.Une them qe PO,eshte dhe ketu duhet perqendruar me shume vemendja.
Natyrisht,stabilizimi dhe konsolidimi financiar jane probleme qe kerkojne ndjekje ne vazhdimesi,Por zhvillimi ekonomik,punesimi edhe pse mbeshteten ne kete stabilizim e zhvillkim,jane me shume se kaq.
CFARE DUHET BERE KONKRETISHT.?
Mmendoj se kemi nevoje per ?NJE MANOVER EKONOMIKE E FINANCIARE”qe te sherbeje si themel i “modelit te ri ekonomik”qe ne premtuam dhe kemki nisur te zbatojme.
Prandaj,debati duhet ti kthehet me me force,me profesionalizem,argumente dhe ide ceshtjes se ristrukturimit dhe prioritizimit te ekonomise dhe ne kete moment te FOKUSOHEMI NE 3-4 DREJTIME TE CILAT MUND TE JAPIN EFEKT EKONOMIK ,DHE SOCIAL sa me te SHPEJTE., sic eshte
a)Bujqesia,per tecilen kerkohet nje mbeshtetje me emadhe,per zbatimin e nje plani,projekt konkret,urgjent, sa, si, perse do investojme dhe cfare do mbeshtesim ne bujqesi.(tashme jane bere disa studime, per bimet medicinale,prodhimet e perimeve,ullirin, mund te behet pesr peshkimin,etj). Kjo sipas filozofise Cfare do prodhojme, per ke do ta prodhojme(qe e kerkon tregu i brendshem dhe eksporti),si do ta grumbullojme,marketojme,tregtojme dhe cfare do fitojme. Kam pershtypjen se ne kete drejtim jemi vetem ne hapine fillestare,nderkaq koha nuk na pret dhe kerkohet me shume aksion konkret dhe dinamizem.
Fryma e debatit duhet te perfshije edhe reformen ne sektorin e ujsjellsave, jo thjesht dhe vetem ne aspektin e permiresimit te menaxhimit te tyre,por me teper se si ky menaxhim dhe investimi ne kete sektor ,te coje ne rritjen e aksesit te popullsise ne ujin e pishem, problem qe per nje cerrek shekulli vazhdon te bashkudhetoje me tranzicionin ekonomik e social te vendit.
Nga ana tjeter ,me shume investime te brendshme duhen ne ekonomi,e ne vecanti investime te huaja e strategjike.vEdhe ketu kerkohet debat ,dhenie mendime per krijimin e kushteve me te mira dhe klime biznesi me liri ekonomike me te gjera. Mbas miratimit te nje pakete ligjore nxitese ne ket drejtim,te gjithe do te mireprisnin realizimi i fillimit te punimeve ,minimumi i dy apo me shume investimeve te medha te huaja(apo zona ekonomike) ne vend, qe premtojne prodhim dhe punesim.
Nje ceshtje tjeter qe mund te debatohet eshte si duhet te mbeshtetet sektori i turizmit ,.Mendoj se mbeshtetja ne kete sektor duhet te jete me shume investuese ne infrastrukture(rruge te vogla qe lidhin vendet turistike,plazhet,etj me qendrat e medha te banuara e turistike,rrjet me uje te pijshem,energji,dhe disa sherbime,promovim dhe rritje te cilesise se sherbimit) se sa ne fushen fiskale.(tatimore).
Nderkaq,clirimi ne nje kohe sa me optimale i sektorit te ndertimit(pa cenuar hyrjen ne fuqi te rregullave te reja dhe fillimin e veprimtarise se autoriteteve te reja lokale si rrjedhoje zbatimit te reformes se re territoriale)pasi gjithnje ne vemendje duhet te kemi se me kete sektor jane te lidhur rreth 160 bisnese(aktivitetet te ndryshme ne sherbim dhe ne funksion te ndertimit).
Gjithashtu,.debati nuk duhet te anashkaloj ,kryerjen e nje « manovre fiskale »ne prag diskutimi te p/buxhetit dhe paketes se re fiskale per vitin 2016.
Kjo «manover fiskale » duhet te nenkuptoje, vazhdimin e ruajtjes se konsolidimit fiskal,konsiderimin e marreveshjes me FMN,rritjen e eficences se punes se Administrates Fiskale e Doganore ne lufte kunder evazionit fiskal dhe” ekonomise gri”,dhe padyshim diskutimin me komunitetin e bisnesit dhe faktoret e interesit,per ndryshime te mundshme ne paketen fiskale dhe rritjen e teardhurave per te mbeshtetur manovren ekonomike dhe nje ndikim me pozitive ne gjendjen sociale te qytetareve.
Ne kete kendveshtrim duhet mbeshtetur nga te gjithe faktoret dhe aktoret shteterore dhe ekonomike, nisma e kryeminstrit per te filluar nje aksion kunder informalitetit,ne te gjithe nivelet e bisnesit.Kjo,nisme serioze,ligjore,jo arbitraer,jo selektive,te shtrihet nga bisnesi me i madh deri te me i vogli(pa i trembur sidomos keta te fundit )deri ne nje rivleresim te situates se gjendjes se kasave te vendosura,leshimit te faturave tatimore ,etj.Kjo beteje nuk eshte vetem ceshtje e kasave fiskale »e cila eshte shnderuar ne « gangrene fiskale »,por pertej saj,se evazioni nuk eshte pjelle vetem e mungeses se « kasave foskale »,por i lidhur me shume fenomene te Krimit ekonomik,kontrabandes,mashtrimit e fallcifikimit,te cilat duhen lufftuar me force.Prandaj,kjo nisme,nga aksion i domosdoshem tani,duhet shnderruar ne rregull i perhershem i veprimtarise se organeve fiskale.
Asgje e keqe nuk vjen nga debati realist e me mendim e vizion,per permiresimin e punes se organeve fiskale,te disa politikave qe kane te bejne me nivelin e tarifave te te ardhurave personale,apo per shtrirjen me te gjere te TVSH dhe shkallezimin e saj,per vendosjen e nje raporti me te drejte te te ardhurave nga taxa mbi te ardhurat personale ne raport me tatimin mbi pasururine,pronen ,kapitalin,(duke i dhene prioritet rritjes se te ardhurave nga keto te fundit)
Me ne fund,por jo nga rendesia, kjo manover kerkon nje kendveshtrim te kujdeshem , nje analize rrigoroze dhe mbykqyrje kostante te borxhit te brendshem dhe te huaj,te deficitit, nivelit te disbursimit te fondeve te huaja dhe perdorimit efikas te borxhit si dhe qendrimit koseguent te programit per reduktimin e tij ne tre vitet e ardhshme.
*
* *
Pa debat nuk ka mendim dhe pa mendim nuk ka zhvillim. Por kur me debatin abuzohet, politizohet ne ekstrem, pa dyshim qe ai pengon dhe nuk ndihmon. Perku, nje debat pozitiv, profesional, me vision dhe jo dashakeqas ndihmon ne zgjidhjen me te mire te problemeve te zhvillimit ekonomik te vendit.