web counter
LEXO PA REKLAMA!

SHKARKO APP

App Store
Google Play

E fundit!

x

Misteret e akullit në fund të Botës

6 Janar 2015, 11:28, Aktualitet CNA

Në rajonin më të thellë dhe me të akullt në hemisferën jugore të planetit tonë, gjenden akullnajat më të larta, më të ftohta, dhe më të izoluara në planetin tonë.

Antarktida është një vend i madh i maleve, akujve, tundrës dhe të ftohtit ekstrem i cili ka mbetur relativisisht i pa gjurmuar dhe i pa banuar për afërsisht 200 vite derisa është zbuluar. Tani derisa teknologjia po përparon dhe shkenca njerëzore po ashtu dëshira për të thyer këtë kufi dhe për ta kuptuar planetin tonë ka shtyrë shumë shkencëtarë që të fillojnë hulumtimin nga zeroja të misterit në Antarktidë. Ajo që ata kanë zbuluar është se Toka vazhdon të jetë shumë e luhatshme dhe shumë pak e njohur, më pak e njohur sa mendojmë ne.

Antraktida mbulon një zonë prej 14.0 milion kilometra katror, që është gati dy herë më e madhe se e Australi apo sa gjysma e madhësisë së Shteteve të Bashkuara, duke bërë atë kontinentin e pestë më të madh në Botë. Edhe pse 98 për qind e saj është e mbuluar me akull, që është më shumë se një km e gjysmë i trashë në shumicën e vendeve, Antarktida konsiderohet që të jetë njëri prej vendeve më të thata në tokë, me vetëm 200 mm të reshjeve vjetor përgjatë brigjeve të saj, kurse shumë më pak ka reshje brenda saj. Të ftohtit në këtë vend të thatë është ekstrem, me temperaturat që janë vdekjeprurëse e që shkojnë në -89 gradë Celsius. Për këtë arsye, banimi i njerëzve në këtë kontinent është i limituar, madje nuk ka as strehë të banimit në të. Shumica e saj, me njerëz është e banuar nga stacione hulumtuese që prezantojnë shumë vende të cilët bëjnë hulumtime shkencore në tërë këtë vend.

Për një sasi kaq të madhe të tokës në Antarktidë ende kemi një mit, një tokë e humbur që më herët ishte njohur si ?Terra Australis Incognita? apo ?Unknown Southern Land?, ekzistenca e së cilës për një kohë të gjatë ka mbetur më shumë një legjendë e mjegullt pasi që shumë ekspeditë kanë dështuar që ta zbulojnë atë. Edhe pse ka spekulime dhe legjenda për ekzistencën e saj ne duhet të shkojmë edhe me larg, pasi që ka zbulime nga disa satelitë që ajsbergët dhe ishujt, që janë toka kryesore e Antarktidës realish ynuk janë zbuluar si duhet deri në vitin 1820, kur një pjesë e akullit kontinental ishte zbuluar nga një ekspeditë rusë që udhëhiqej nga Fabian Gottlieb von Bellingshausen dhe Mikhail Lazarev me anijen e tyre Vostok and Mirny.

Për pothuajse një shekull, Antarktida ka mbetur e pa gjurmuara, shumë pak e njohur për ne përveç kuptimit që është e ftohtë dhe e akullt, kurse vetëm tani kemi më shumë njohur për të dhe këtë fal teknologjisë së avancuar dhe imazheve të satelitit që na ndihmojnë ne që të hulumtojmë misterin e sipërfaqes së saj të akullt.

Disa nga zbulimet më të njohura për Antarktidën ndërlidhen me përbërjen e saj. Kontinenti mund të kuptohet më mirë duke marrë leximin e akullit të saj, në mënyrë të veçantë dy masave kontinentale të akullit i cili e mbulon 99 për qind të tokës së Antarktidës, duke e marrë atë në një thellësi prej 3 mile më poshtë ka shumë akull në këtë vend që përafërsisht thuhet se mban 90 për qind të ujit të pijshëm të Botës. Ka shumë akuj, dhe për një kohë të gjatë është menduar se e tëra është e përbërë prej akullit. Në fakt, shumica e ekspeditave shkencore këtu merren me përbërjen dhe thellësinë e akullit. Megjithatë, më 1958, një ekspeditë sovjetike kishte matur lartësitë e akullit dhe thellësinë e akullit këtu, kryesisht në pjesën lindore të saj, kanë thënë se Antarktida është e përbërë kryesisht nga akulli.

Çfarë e bën këtë akull që duket se ka ngrirë male de kodra është fakti se ata janë shumë të vjetër. Thuhet që malet e Gaburtsev janë të vjetra rreth 900 miliard vjet, e mjaftueshme për të gjitha malet gjeologjike të jenë zhdukur nën akull. Tani këto male janë ende aty me të gjithë madhështinë e tyre por të fshehur nën një masë të madhe të akullit. Mendohet edhe pse shumë vështirë e kuptueshme që procesi gjeologjik e ka transformuar densitetin dhe rrënjët e maleve, duke bërë këtë natyrisht me forcat natyrore që më vonë janë mbuluar përgjithmonë me akull. Si ka ndodhur kjo ende mbetet një mister ashtu si edhe vet ekzistenca e këtyre maleve.

Malet nën akull nuk janë e vetmja gjë e mistershme në Antarktidë. Edhe pse është një kontinent që mendohet se në të nuk ka asgjë tjetër përveç akullit dhe borës, ai është edhe shtëpia e njërës prej shkretëtirave më ekstreme në Botë. Në këtë vend është e njohur fusha e McMurdo Dry, në të cilën nuk ka parasegjithash akull, ka një shtrat që të djeg këmbët dhe është aq e madhe sa vështirë mund ta shikoni. Ky anomalitet i tokës e cila ka 99 për qind të sipërfaqes me akull thuhet se shkaktohet nga një kombinim unik i forcave natyrore. Interesante është se malet që e rrethojnë fushën dhe mbrojnë akullin që të largohet nga aty. Për tja shtuar kësaj kemi një erë të frikshme katabatike 200 metra për sekondë që takohet dhe bën një zhurme të frikshme në male, krijon nxehtësinë dhe e përzien sipërfaqen e fushës me të gjitha reshjet e mundshme. Fusha ?McMurdo Dry? mbulon vetëm 0.3 për qind të totalit të Antarktidës, duke e bërë atë njërin prej rajoneve që e mban akullin dhe borën përgjithmonë, madje vendi ka edhe një liqe që quhet ?Onyx?. ?Dry Valleyt? është një zonë e mbrojtur nga viti 2004 nga shoqatat e ambientit.

Kemi edhe anomali të tjera në Antarktidë. Kemi akullnajat e Gaburtsev, që janë afër stacionit rus Vosotk të cilët kanë një lartësi 4000 metra të përbëra me akull të ngurtë si dhe një liqe të lëngjshëm që njihet me emrin si Liqeni Vostok. Me një gjatësi prej 250 km dhe gjerësi 50 km, i shtrirë në një zonë prej 12 5000 km katror, dhe me një thellësi mesatare 432 metrave ky është liqeni më i madh i dokumentuar subglacial nga 200 sa janë dokumentuar. Liqenet si ai i Vostok erdhën në jetë kur temperatura nga korja e Tokës shkriu akullin në fund të një akulli të trashë duke bërë që ky të jetë shkrirja më e madhe e akullit të izoluar. Gjeo termika punon për mrekulli në këtë liqe duke e mbajtur atë në një temperaturë solide, në minus tre gradë Celsius. Në fakt nuk është një vend i mirë për të notuar sepse brenda uji ka akuj që janë të mbrehtë dhe pa problem mund të ju vrasin.

Në të gjendet edhe liqeni Ontario, pra nën akullin e Antarktidës e ku mund të thuhet se në të jetojnë botë nënujore, që e bën këtë gjë si diçka shumë misterioze.

Sipas shkencëtarëve rus në këtë vend janë gjetur 2500 mbetje të ADN-ve, duke filluar nga baktere dhe eukariotët, disa shembuj që i përshtaten edhe organizmave kompleks siç janë molusqet, pleshtat e ujit dhe antropoidëve. Zbulimi i jetës se mikrobeve në liqenin Vostok nuk hedh poshtë edhe forma të tjera të jetës të kanë konfirmuar ekzistimin e tyre edhe në liqenin tjetër subglacial, liqenin Whillans, më 2013.

M?u për këtë mund të themi se ja pse Antarktida është njëri prej vendeve që ka mistere të ndryshme sidomos kur flitet për akullin. E për të zbuluar fundin e planetit tonë duhet edhe më shumë kohë., më shumë punë dhe kështu ndoshta njerëzit do të jenë në gjendje që të fitojnë frontin e fundit për studimin e natyrës sonë. Antarktida është një domen magjik dhe misterioz për të zbuluar në tersi enigmat gjeologjike dhe biologjike. A do t?ja arrin këtë? Ndoshta me ndihmën teknologjisë po.





Lajmet e fundit nga