E fundit!

16:50 Aktualitet

Siguroi kushtet për të kryer vrasjen e Hajrullës dhe Matodashajt/ GJKKO shpall dënimin për Erio Zejnon

Gjykata e Posaçme ka dënuar me 7.4 vjet burg Erio Zejnon, ...

Akulli unik 1.5 milionë-vjeçar do të shkrihet për të zbuluar misterin

18 Korrik 2025, 22:09, Kuriozitete CNA

Akulli unik 1.5 milionë-vjeçar do të shkrihet për të

Një bërthamë akulli që mund të jetë më e vjetër se 1.5 milionë vjet ka mbërritur në Mbretërinë e Bashkuar, ku shkencëtarët do ta shkrijnë atë për të zbuluar informacione jetësore rreth klimës së Tokës.

Cilindri i ngrirë është akulli më i vjetër i planetit dhe është shpuar nga thellësia e shtresës së akullit të Antarktidës dhe ka një mori informacionesh të reja mijëravjeçare që shkencëtarët thonë se mund të “revolucionarizojnë” atë që dimë për ndryshimet klimatike.

“Kjo është një periudhë krejtësisht e panjohur e historisë së Tokës sonë”, thotë Dr. Liz Thomas, drejtuese e kërkimit të bërthamës së akullit në Anketën Britanike të Antarktidës.

Në një sipërfaqe pune pranë kutive me akull të vendosura njëra mbi tjetrën, Dr. Thomas tregon bërthamat më të vjetra që mund të jenë 1.5 milion vjeçare. Ato shkëlqejnë dhe janë aq të qarta sa mund të shohim duart tona përmes tyre.

Për shtatë javë, ekipi do të shkrijë ngadalë akullin e fituar me mund, duke çliruar pluhur të lashtë, hi vullkanik dhe madje edhe alga të vogla detare të quajtura diatome, të cilat u bllokuan brenda kur uji u shndërrua në akull.

Këto materiale mund t'u tregojnë shkencëtarëve rreth modeleve të erës, temperaturës dhe nivelit të detit më shumë se një milion vjet më parë.

Tubat do ta ushqejnë lëngun në makinat në një laborator ngjitur, i cili është një nga vendet e vetme në botë që mund ta bëjë këtë shkencë.

Ishte një përpjekje e madhe shumëkombëshe për të nxjerrë bërthamat e akullit në Antarktidë, me një kosto prej milionash. Akulli u copëtua në blloqe 1 metër dhe u transportua me anije dhe më pas në një furgon të ftohtë në Kembrixh.

Inxhinieri James Veale ndihmoi në nxjerrjen e akullit afër bazës Concordia në Antarktidën lindore.

"Ta mbaja atë në duart e mia të veshura me kujdes me doreza dhe të isha shumë i kujdesshëm që të mos më binin seksionet - ishte një ndjenjë e mrekullueshme", thotë ai.

Dy institucione në Gjermani dhe Zvicër kanë marrë gjithashtu prerje tërthore të bërthamës prej 2.8 km.

Ekipet mund të gjenin prova të një periudhe kohore më shumë se 800,000 vjet më parë, kur përqendrimet e dioksidit të karbonit mund të kenë qenë natyrshëm aq të larta ose edhe më të larta se sa janë tani, sipas Dr. Thomas.

Kjo mund t’i ndihmojë ata të kuptojnë se çfarë do të ndodhë në të ardhmen tonë, ndërsa planeti ynë reagon ndaj gazrave ngrohës të bllokuar në atmosferën tonë.

"Sistemi ynë klimatik ka kaluar nëpër kaq shumë ndryshime të ndryshme saqë na duhet të jemi në gjendje të kthehemi pas në kohë për të kuptuar këto procese të ndryshme dhe pika të ndryshme kthese", thotë Liz Thomas.

Dallimi midis epokave të sotme dhe epokave të mëparshme me gazra serrë të lartë është se tani njerëzit kanë shkaktuar rritjen e shpejtë të gazrave ngrohës në 150 vitet e fundit.

Kjo po na çon në një territor të panjohur, por shkencëtarët shpresojnë që të dhënat e historisë mjedisore të planetit tonë të mbyllura në akull mund të na japin disa udhëzime.

Ekipi do të identifikojë izotopet kimike në lëng që mund të na tregojnë modelet e erës, temperaturat dhe reshjet për një periudhë kohore midis 800,000 dhe deri në 1.5 milion vjet më parë ose ndoshta më shumë.

Ata do të përdorin një instrument të quajtur spektrometër masiv me plazmë të lidhur induktivisht (ICPMS) për të matur mbi 20 elementë dhe metale në gjurmë.

Kjo përfshin elementë të rrallë të tokës, kripëra deti dhe elementë detarë, si dhe tregues të shpërthimeve vullkanike të kaluara.

Puna do t'i ndihmojë shkencëtarët të kuptojnë një ndryshim misterioz të quajtur Tranzicioni i Pleistocenit të Mesëm 800,000 deri në 1.2 milion vjet më parë, kur ciklet akullnajore të planetit ndryshuan papritur.

Kalimi nga epokat më të ngrohta në epokat e ftohta akullnajore, kur akulli mbulonte shumë më tepër sipërfaqe të Tokës, kishte ndodhur çdo 41,000 vjet, por papritmas ndryshoi në 100,000 vjet.

Shkaku i këtij ndryshimi është një nga "pyetjet më emocionuese të pazgjidhura" në shkencën e klimës, sipas Dr. Thomas.

Bërthamat mund të kenë prova të një kohe kur nivelet e detit ishin shumë më të larta se sa janë tani dhe kur shtresat e gjera të akullit të Antarktidës ishin më të vogla.

Prania e pluhurit në akull do t'i ndihmojë ata të kuptojnë se si shtresat e akullit u tkurrën dhe kontribuan në rritjen e nivelit të detit - diçka që është një shqetësim i madh këtë shekull./ CNA