How Blue Butterflies Helped Scientists Uncover Mass Graves in Bosnia and Herzegovina

2022-09-11 21:50:00, Blog CNA

How Blue Butterflies Helped Scientists Uncover Mass Graves in Bosnia and

Blue Butterfly

Imagine such a scene: It is a hot summer day in July. You are walking in a suburban area outside the city. The air is clean and fresh. You feel enveloped in the scents and sounds of nature. You don't need anything more to feel happy.

Keep walking until you come across a wide meadow.

Vëzhgoni mirë peizazhin dhe vëmendjen tuaj e tërheq një pjesë e livadhit e tejmbushur me bimësi të lartë. Ato janë aq të gjata sa ju mbërrijnë deri tek beli. Por tani veç gjelbërimi po shihni edhe dhjetëra lule të vogla të bardha që janë të ndërthurura me gjethet e bimëve të larta.

Dhe pastaj një ngjyrë tjetër: blu. Mbi lulet e bardha, mbi “detin” e degëve dhe gjetheve delikate, pushojnë dhe ushqehen Fluturat Blu. Ato duken madhështore, dhe e gjithë panorama duket si e nxjerrë nga përrallat. Ju u afroheni akoma më shumë për të admiruar bukurinë e natyrës.

Për të çlodhur sytë nga betoni, ndotja e ajrit dhe zhurma e qytetit. Më pas shihni një shenjë me ngjyrë të verdhë dhe e njihni menjëherë. “Një tabelë identifikimi”- mërmërisni me vete. Dhe nuk është vetëm një. Ka shume të tilla. Ju mendoni me vete: “Dikush ka qenë para meje këtu, dhe ka gjetur me siguri diçka”.

Dhe keni të drejtë. Ai “dikush” ishin shkencëtarët. Dhe ajo “diçka” që ata gjetën ishte një varr masiv. Në juglindje të Evropës, në Gadishullin Ballkanik, shtrihet një vend i vogël në formë trekëndëshi, popullsia e të cilit është më e vogël se ajo e Los Anxhelosit.

Harta e Bosnje Hercegovinës

Emri i saj? Bosnje Hercegovinë. Shumë njerëz në botë e njohin këtë vend nga filmi “In the Land of Blood and Honey”, me skenar dhe regji të Anxhelin Zholi. Filmi flet për një grua boshnjake dhe një serb që bien në dashuri gjatë Luftës së Bosnjës së viteve 1992-1995, ndërsa kombet e tyre luftojnë kundra njëri-tjetrit.

Lufta e Bosnjës e rrënoi vendin dhe i mori jetën rreth 100.000 njerëzve. Por kjo shifër nuk është përfundimtare. Edhe sot, pasi gati 3 dekadash nga ajo luftë janë duke u zbuluar ende varreza masive. Dhe ato që po i ndihmojnë ekspertët në këtë mision janë pikëisht Fluturat Blu.

Në vitin 2015, gazetarja boshnjake Zejnep Hamziç, shkroi se nga “500 varre masive që u gjetën në Bosnje, 300 prej tyre janë zbuluar me ndihmën e Fluturave Blu”. Si ka mundësi? Artemisia vulgaris, lule Artemisia e njohur si Pelini i Egër, është një bimë që rritet në një lartësi deri 1.3 metra.

Një varr masiv jashtë fshatit Potoçari, Bosnje Hercegovinë

Ajo lulëzon nga korriku deri në fund të shtatorit, ka një shije të hidhur dhe ka një aromë të ngjashme me sherebelën. Pas përfundimit të Luftës së Bosnjës, kjo bimë mbuloi një pjesë të tokave në Bosnje. Artemisia rritet më e dendur në toka të pasur me minerale, dhe në këtë rast këto minerale vinin nga mbetjet njerëzore.

Një tokë e tillë që ndryshon nga toka përreth si rezultat i mineralizimit, dhe që ndryshe quhet anomali gjeofizike. Pasi u varrosën të vrarët gjatë luftës, ata nisën të dekompozohen. Ky proces rriti nivelet e lëndëve ushqyese në tokë, duke sjellë një përqendrim të madh të kësaj luleje.

Artemisia vulgaris, lule Artemisia e njohur si Pelini i Egër

Dhe pastaj erdhën fluturat. Pas luftës, një tufë Fluturash Blu u dyndën në disa pjesë të Bosnjës. Ata u tërhoqën nga diçka. Në mbretërinë e fluturave, specie të ndryshme ushqehen me bimë të veçanta dhe burimi kryesor ushqimor i Fluturës Blu ishte tani i bollshëm.

Ishte sezoni i të ushqyerit dhe në “menu” ishte Pelini i Egër.

Bosnian scientists who were looking for mass graves made the connection, and this is how these beautiful creatures that appear in children's books and fairy tales led to the discovery of the mass grave. In May 2020, the International University of Sarajevo held a seminar on "Blue Butterflies", where "wingless butterfly bodies of various sizes made of ceramic material" were presented to draw attention to the genocide this country experienced. / Translated and adapted by CNA.al