Për cilën NATO kemi nevojë?/ Katër të ardhme të mundshme për aleancën transatlantikes

2022-09-19 12:37:00, Blog Stephen M.Walt

Për cilën NATO kemi nevojë?/ Katër të ardhme të

Në një botë në ndryshim të vazhdueshëm, qëndrueshmëria e partneritetit transatlantik bie gjithnjë në sy. NATO është një organizatë më e moshuar se unë, dhe unë nuk jam më i ri. Ajo është më e vjetër sesa mbretërimi i Mbretëreshës Elizabeta II në Britani.

Kauza e tij origjinale - të mbante Bashkimin Sovjetik jashtë, amerikanët brenda dhe gjermanët poshtë - është më pak e rëndësishme se sa dikur (pavarësisht nga lufta e Rusisë në Ukrainë). Gjithsesi aleanca shihet me respekt në të dy anët e Atlantikut. Por Pakti i Varshavës është zhdukur, dhe Bashkimi Sovjetik është shembur.

Shtetet e Bashkuara kanë shpenzuar mbi 20 vjet në luftëra të kushtueshme dhe të pasuksesshme në Lindjen e Mesme. Kina është shndërruar nga një vend i madh i varfër me shumë pak ndikim global, në vendin e dytë më të fuqishëm në botë, dhe liderët e saj synojnë një rol edhe më të madh global në të ardhmen.

Vetë Evropa ka përjetuar ndryshime të mëdha:ndryshime demografike, kriza të përsëritura ekonomike, luftëra civile në Ballkan, dhe këtë vit një luftë shkatërruese, e cila duket se do të vazhdojë edh për ca kohë. Sigurisht, “partneriteti transatlantik” nuk ka qenë tërësisht statik.

NATO është shtuar me anëtarë të rinj gjatë gjithë historisë së saj, duke filluar me Greqinë dhe Turqinë në vitin 1952, të ndjekura nga Spanja në vitin 1982, më pas një mori ish-aleatësh sovjetikë duke filluar nga viti 1999, dhe së fundmi nga Suedia dhe Finlanda.

Edhe shpërndarja e shpenzimeve brenda aleancës ka pasur luhatje, teksa pas përfundimit të Luftës së Ftohtë shumica e vendeve Evropës i kanë reduktuar drastikisht kontributet e tyre në mbrojtje. Po ashtu, NATO ka përjetuar ndryshime të ndryshme doktrinore, disa prej tyre më të rëndësishme se të tjerat.

Prandaj ia vlen të pyesim se çfarë forme duhet të marrë partneriteti transatlantik në të ardhmen. Si duhet ta përcaktojë misionin dhe si t’i shpërndajë përgjegjësitë e saj? Unë mendoj se mund të evoluojë në të paktën njërin nga katër modele të ndryshme.

Modeli nr.1:Vazhdimi i veprimtarisë si zakonisht

Sipas këtij modeli, NATO do të mbetej e fokusuar kryesisht tek siguria e Evropës. SHBA-ja do të mbetet “ndihma e parë” e Evropës, dhe liderja e pakundërshtueshme e aleancës, siç ka qenë edhe gjatë luftës në më Ukrainë. Ndarja e barrës do të anonte sërish nga Uashigtoni. Aftësitë ushtarake të Amerikës, do të vazhdonin të linin në hije ato të ushtrive të Evropës, ndërsa “ombrella bërthamore” e SHBA do të mbronte ende anëtarët e tjerë të aleancës.

Por ky model ka disa dobësi serioze. Më e dukshme është kostoja e oportunitetit:nëse SHBA mbetet reaguesja kryesore për çdo gjë që ndodh në Evropë, Uashingtoni e ka të vështirë t’i kushtojë kohë, vëmendje dhe burime të mjaftueshme Azisë, ku kërcënimet ndaj ekuilibrit të fuqisë janë dukshëm më të mëdha, dhe ku mjedisi diplomatik është veçanërisht i ndërlikuar.

Modeli nr.2:Demokraci ndërkombëtare

Ky model e vë theksin tek karakteri i përbashkët demokratik i shumicës së anëtarëve të NATO-s, dhe tek ndarja në rritje midis demokracive dhe autokracive (sidomos të Rusisë dhe Kinës). Ky vizion qëndron prapa përpjekjeve të administratës Bajden për të theksuar vlerat e përbashkëta demokratike, dhe dëshirës së saj të deklaruar haptazi për të provuar se demokracia mund t’ia kalojë ende autokracinë në skenën globale.

Në dallim nga modeli i parë, që fokusohet kryesisht tek siguria evropiane, ky koncept i partneritetit transatlantik përfshin një axhendë më të gjerë globale. Ai e koncepton politikën bashkëkohore botërore si një garë ideologjike midis demokracisë dhe autokracisë, dhe beson se kjo luftë duhet të zhvillohet në një shkallë globale.

Prandaj, nëse Shtetet e Bashkuara po “orientohen” drejt Azisë, njëlloj duhet të veprojnë edhe partnerët e saj evropianë, por me synimin më të gjerë të mbrojtjes dhe promovimit të sistemeve demokratike. Ky vizion është i thjeshtë - demokracia është e mirë, autokracia e keqe - por të metat e tij janë shumë më të mëdha sesa virtytet.

Së pari, një kornizë e tillë do të ndërlikojë në mënyrë të pashmangshme tek marrëdhëniet me autokracitë që kanë zgjedhur të mbështetin SHBA-të ose Evropa (si Arabia Saudite ose monarkitë e tjera të Gjirit) dhe ta ekspozojë partneritetin ndaj akuzave për hipokrizi.

Së dyti, ndarja e botës në demokraci miqësore dhe diktatura armiqësore, do të përforcojë lidhjet mes këtyre të fundit, dhe do t’i dekurajojë të parët që të luajnë skemën “përça e sundo”. Së fundi, vënia në qendër e vlerave demokratike, rrezikon që ta kthejë partneritetin transatlantik në një organizatë ndëshkimore, që kërkon vendosjen e demokracisë kudo që është e mundur.

Modeli nr.3:Një qasje globale kundër Kinës

Ky model synon të bashkojë partnerët evropianë të Amerikës me marrëveshjet dypalëshe që ekzistojnë tashmë në Azi, dhe ta përdorë potencialin e Evropës për të përballuar të vetmin konkurrent serioz me të cilin SHBA-ja ka të ngjarë të përballet për shumë vite, Kinën.

Në pamje të parë, ky është një vizion tërheqës, dhe marrëveshja AUKUS midis Shteteve të Bashkuara, Britanisë dhe Australisë, mund të cilësohet si një shembull i hershëm. Por ky model ka dy probleme të dukshme. Së pari, Kina mund të jetë gjithnjë e më e fuqishme dhe ambicioze, por ushtria e saj nuk do të marshojë nëpër Azi për të goditur Evropën.

Prandaj, duhet pritur një sjellje balancuese më e butë nga ana e Evropës përkundrejt Kinës. Së dyti, anëtarët evropianë të NATO-s nuk kanë kapacitetin e duhur ushtarak për të ndikuar ndjeshëm në ekuilibrin e fuqisë në rajonin Indo-Paqësor, dhe s’kanë gjasa që ta fitojnë atë së shpejti.

Modeli nr.4:Një ndarje e re e punëve

Në këtë skenar, Evropa merr përgjegjësinë kryesore për sigurinë e vet, dhe Shtetet e Bashkuara i kushtojnë vëmendje shumë më të madhe rajonit të Indo-Paqësorit. Ajo do

të rikthehej në Evropë, vetëm nëse ekuilibri rajonal i pushtetit do të luhatej shumë. Ky model nuk mund të zbatohet brenda natës, dhe duhet të negociohet në një frymë bashkëpunuese.

Shënim:Stephen M.Walt, profesor i marrëdhënieve ndërkombëtare në Universitetin e Harvardit, SHBA.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al