Katër arsyet kryesore pse kaq shumë njerëz nuk i besojnë shkencës

2022-07-26 08:51:00, Blog CNA

Katër arsyet kryesore pse kaq shumë njerëz nuk i besojnë

Mosbesimi ndaj shkencës, është një problem i madh. Sepse kjo gjë po çon drejtpërdrejt në vdekjen e njerëzve. Pjesa më e madhe e keq-informimeve, me të cilat përballemi është e qëllimshme dhe e organizuar. Madje akoma më keq:një studim ka zbuluar se gënjeshtrat duket se përhapen më shpejt në internet, dhe shpesh besohen më shumë sesa të vërtetat.

Kështu, psikologia Aviva Filip-Myler e Universitetit Sajmën Frejzër dhe kolegët e tij, hulumtuan tek literatura shkencore mbi bindjen dhe komunikimin, për të hartuar disa rekomandime se si mund të përballohet ky problem serioz.

Një nga mitet më të mëdha në lidhje me komunikimin e informacioneve shkencore, është se njohja e njerëzve me to, do t’i nxisë ata të veprojnë në përputhje me logjikën. Por siç e kemi parë shpesh gjatë pandemisë së Covid-19, shpeshherë kjo gjë nuk funksionon.

“Vaksinimi ishte dikur një procedurë standarde që e pranonin që të gjithë. Vitet e fundit

ka pasur disa zhvillime, që e kanë bërë më të lehtë bindjen e njerëzve për t’u sjellë në kundërshtim me rekomandimet shkencore mbi vaksinat dhe çështje të tjera”- thotë psikologu nga Ohajo, SHBA, Riçard Peti. Ndërsa kjo qasje mund të jetë e vështirë për t’u pranuar nga shumë prej nesh, njerëzit kanë shumë arsye legjitime për mosbesimin e tyre. Dhe ja cilat janë 4 arsyet kryesore.

Mosbesimi tek burimet e informacionit

Për ta adresar këtë problem, studiuesit sugjerojnë të vihet theksi tek natyra komunale e shkencës, dhe të theksohen qëllimet më të gjera pro-sociale të kërkimit shkencor. Njohja e sinqertë e pozicioneve të njerëzve të tjerë dhe të metave tuaja, në vend të shpërfilljes së tyre, mund të diktojë pozitivisht në ndërtimin e besimit. “Mesazhet pro-shkencës mund të pranojnë ekzistencën e shqetësimeve të vlefshme nga disa njerëz. Por nga ana tjetër duhet të shpjegojnë arsyet pse është më i preferueshëm pozicioni shkencor”-thotë Filip-Myler.

Besnikëria ndaj grupimit ku bën pjesë

Mënyra se si mendimi ynë ndikohet nga mjedisi përreth, na bën shumë të cenueshëm, dhe na nxit shpeshherë t’i besojmë ndonjëherë verbërisht atyre me të cilët identifikohemi si pjesë e grupit tonë kulturor, pavarësisht nivelit të arsimimit. Ky fenomen quhet njohje kulturore.

“Studimet mbi këtë dukuri, kanë treguar sesi njerëzit i shtrembërojnë gjetjet shkencore për t’u përshtatur me vlerat që kanë rëndësi për identitetin e tyre kulturor”- shkruajnë Filip-Myler dhe kolegët e saj në studimin në fjalë. Dhe polarizimi politik dhe mediat sociale, vetëm sa e kanë forcuar këtë fenomen.

Për shembull në SHBA, konservatorët kanë më shumë gjasa t’u besojnë shkencëtarëve që shfaqen në Fox News, ndërsa liberalët kanë më shumë gjasa t’u besojnë atyre që dalin dhe flasin në CNN. “Platformat e mediave sociale si Facebook, ofrojnë burime të personalizuara të lajmeve, që do të thotë se konservatorët dhe liberalët mund të marrin informacione shumë të ndryshme nga njëri-tjetri”- shpjegon Filip-Myler.

Për t’iu kundërvënë këtij fenomeni, duhet të gjejmë gjuhën e përbashkët, të krijojmë informacione të përshtatura për audienca specifike të synuara dhe të bashkëpunojmë me komunitetet që kanë pikëpamje anti-shkencë, përfshirë njerëzit që janë tradicionalisht të margjinalizuar nga shkenca.

Informacioni është kundër bindjeve personale të dikujt

Konfliktet e brendshme, që krijohen nga informacioni që sfidon bindjet tona shoqërore ose personale si morali dhe feja, çojnë në gabime logjike dhe paragjykime njohëse si disonanca konjitive. “Informacioni shkencor mund të jetë i vështirë për t’u përpunuar, dhe shumë individë do të nxitonin të refuzonin provat, sesa të pranonin informacionin që sugjeron se ata mund të kenë gabim”- shkroi ekipi në studimin e tyre.

Në këto kushte, strategjia kryesore për ta kundërshtuar këtë prirjen, përfshin edhe kuptimin e e këndvështrimit të personit tjetër. “Njerëzit priren të jenë me kokëfortë, nëse mendojnë se po sulmohen apo se ti je aq shumë ndryshe nga ata, sa që nuk mund të jesh i besueshëm. Ndaj duhet të gjenden disa pika të përbashkëta, dhe të punohet mbi to”- thotë Peti.

Në mënyrë kundër-intuitive, edhe forcimi i edukimit të përgjithshëm shkencor të dikujt, mund të sjellë efektin e kundërt, pasi siguron aftësinë për të forcuar më mirë besimet e tyre para-ekzistuese. Ndaj këshillohet rritja e arsyetimit shkencor dhe e aftësive të sqarimit si duhet të lajmeve shkencore që raportohen nga media.

Informacioni nuk prezantohet në stilin e duhur

Këtu përfshihen elementë të tillë si preferenca abstrakte, në krahasim me informacionin konkret, apo të qenit i fokusuar tek promovimi apo parandalimi. Këtu, Filip-Myler dhe ekipi i saj sugjerojnë përdorimin e disa prej të njëjtave taktika që kanë përdorur nga forcat kundër shkencës.

Për shembull, ashtu si industria e teknologjisë dhe reklamave, studiuesit duhet të përdorin të dhënat e studimit për të përhapur më mirë mesazhet, bazuar në profilet e njerëzve sipas zakoneve të tyre personale në internet. Ndërsa niveli aktual i pranimit publik të kërkimeve shkencore mund të jetë zhgënjyes, lajmi i mirë është se ndërsa ka rënë besimi tek shkencëtarët në përgjithësi, besimi mbetet gjithsesi ende i lartë në krahasim me autoritetet e tjera të informacionit.

Sado që krenohemi që jemi qenie të logjikshme, në realitet ne njerëzit jemi kafshë me mendje kaotike, të cilat ndikohen po aq nga aleancat, emocionet dhe instinktet tona shoqërore, sa edhe nga logjika jonë. Kjo gjë duhet të mbahet parasysh nga shkencëtarët dhe mbështetësit e shkencës.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al