Europa duhet të fuqizojë opozitën për rrëzimin e regjimit në Iran

7 Tetor 2022, 08:27, Aktualitet Anthony Ruggiero & Andrea Stricker

Europa duhet të fuqizojë opozitën për rrëzimin e

Franca, Gjermania, Britania e Madhe dhe Shtetet e Bashkuara, kanë ndjekur një politikë të dyfishtë ndaj Iranit: ato janë duke u përpjekur të ringjallën një marrëveshje mbi programin e tij bërthamor që po skadon, dhe nga ana tjetër po tolerojnë shtypjen brutale të popullit iranian nga ana e Republikës Islamike.

Protestat e javëve të fundit dhe trazirat civile në Iran, nxjerrin në pah një realitet të pakëndshëm për Perëndimin: një marrëveshje e re do të sigurojë një lehtësim të konsiderueshëm të sanksioneve, gjë që do të inkurajojë reagimin e dhunshëm të regjimit ndaj tyre.

Kërkesat e fundit të Teheranit në bisedimet mbi programin bërthamor, i kanë frustruar fuqitë e mëdha. Europianët thonë se këmbëngulja e regjimit për ringjalljen e një versioni më të dobët të marrëveshjes bërthamore të vitit 2015 ngre “dyshime serioze mbi qëllimet e Iranit”.

Për 18 muaj, Europa dhe Shtetet e Bashkuara negociuan seriozisht, por me kalimin e muajve, kërkesat e shumta të Teheranit i frenuan vazhdimisht bisedimet, dhe i dhanë regjimit hapësirë ??për të zgjeruar programin e tij bërthamor. Amerika dhe E3 - Londra, Parisi dhe Berlini - provuan rrugën e diplomacisë. Por Teherani nuk është i interesuar për ndonjë marrëveshje, sado të pafavorshme që mund të jenë kushtet e saj.

Prandaj Perëndimi duhet të kalojë tani nga negociatat tek presioni. Si hapi i parë për rrëzimin e asaj çka ka mbetur nga marrëveshja e vjetër dhe grumbullimin e levave të nevojshme për të kundërshtuar dhe zhbërë përparimet bërthamore të Teheranit, Europa duhet të nxisë një “kthim” të sanksioneve të mëparshme të Këshillit të Sigurimit të OKB-së (KSOKB) ndaj Iranit.

I shoqëruar me një presion shtesë diplomatik, ekonomik dhe ushtarak, ky hap do të frenonte përpjekjet e Teheranit, dhe do të përshpejtonte rënien e regjimit të Republikës Islamike. Irani i ka shfrytëzuar negociatat mbi marrëveshjen, e njohur zyrtarisht si Plani i Përbashkët Gjithëpërfshirës i Veprimit (JCPOA), për ta vendosur veten në pragun e aftësisë për të prodhuar vetë armën bërthamore.

Sipas analizës së pavarur së të dhënave të mbledhura nga Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA), nëse Teherani vendos të prodhojë armë bërthamore, ai mund të prodhojë uranium të mjaftueshëm për 3 bomba atomike brenda një muaji, dhe për 2 bomba shtesë brenda 4 muajve.

Këto afate kohore të përshpejtuara vijnë për shkak të funksionimit të centrifugave më të shpejta dhe më të avancuara që zotëron Irani, duke prodhuar uranium të pasuruar deri në 60 për qind - niveli më i lartë që ka pasur ndonjëherë Teherani. Njëkohësisht, Teherani e ka reduktuar monitorimin e IAEA, duke e bërë më të vështirë për agjencinë zbulimin e ndonjë elementi kompromentues.

Po ashtu Irani ka refuzuar të bashkëpunojë me një hetim gati 4-vjeçar të IAEA-s mbi veprimtarinë e dyshimtë atomike të Republikës Islamike. Veprimet e Teheranit janë në kundërshtim me Traktatin e Mospërhapjes Bërthamore (NPT), që ia kalon detyrimet e tij JCPOA-së.

IAEA raportoi muajin e kaluar se nuk është më “në gjendje të ofrojë garanci se programi bërthamor i Iranit është ekskluzivisht paqësor”. Por në vend se të kërkonin llogari për shkeljet e Iranit, E3, së bashku me administratën e Xho Bajden, kanë vazhduar me negociatat diplomatike.

Republika Islamike e sheh reagimin e ndrojtur të Perëndimit si një sinjal për të çuar përpara planet për prodhimin e bombës atomike, duke shtypur me gjak çdo kundërshtim ndaj regjimit. Fuqitë botërore duhet ta shpallin menjëherë fundin e JCPOA-në dhe të veprojnë sa më shpejt që të jetë e mundur për të frenuar, kundërshtuar dhe zhbërë regjimin iranian dhe aftësitë e tij të armëve bërthamore.

Së pari, E3 duhet të iniciojë rrëzimin e Rezolutës nr.2231 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, e cila kodifikoi JCPOA dhe pezulloi sanksionet e OKB-së mbi programet bërthamore, raketore dhe ushtarake të Iranit. Ky akt do të rikthente në fuqi rezolutat e mëparshme me sanksionet e OKB-së ndaj Iranit, përfshirë kërkesën që Teherani të ndalë pasurimin e uraniumit.

Po kështu, rezolutat e pengojnë importin ose eksportin e raketave, pajisjeve të ndjeshme dhe materialeve të caktuara nga Irani. Gjithashtu, rezolutat vendosën një embargo armësh ndaj Iranit, e cila skadoi në vitin 2020, por që do të rikthehej përmes shumë shpejt.

Shtetet e Bashkuara u larguan nga marrëveshja bërthamore në vitin 2018, dhe u përpoqën pa sukses të rikthehen në vitin 2020. Megjithatë, ndonjë nga pjesëmarrësit e mbetur të JCPOA - E3 plus Rusia dhe Kina - mund të nxisë rivendosjen e sanksioneve të OKB-së duke njoftuar KS të OKB-së mbi rëndësinë që kanë shkeljet e marrëveshjes aktuale nga ana e Iranit.

Një proces i ndërlikuar i pengon aleatët e Teheranit (Moska dhe Pekini), të përdorin veton e tyre të KS të OKB-së për të ruajtur pezullimin e sanksioneve. Sigurisht, Rusia dhe Kina do të refuzonin të zbatonin sanksionet e mëparshme të OKB-së. Kësisoj, E3 dhe Shtetet e Bashkuara duhet gjithashtu të ringjallin fushatën e tyre të presionit ndaj Iranit, duke përdorur të gjitha mjetet diplomatike, ekonomike dhe ushtarake që kanë në dispozicion.

Ata duhet të vendosin nën sanksione entitetet, kompanitë, individët dhe bankat qeveritare ruse dhe kineze që shkelin rezolutat apo që ndihmojnë programet bërthamore, raketore dhe ushtarake të Teheranit. Rivendosja e sanksioneve të OKB-së, dhe një fushatë e koordinuar presioni evropiano-amerikan mund të jetë shkatërruese për Republikën Islamike, ekonomia e së cilës po rimëkëmbet për shkak të zbatimit të dobët të sanksioneve, edhe pse përballet ende me një rritje të ngadaltë dhe inflacion, përveç protestave popullore.

Fuqitë botërore ngurrojnë të shpallin ndërprerjen e negociatave. Megjithatë, pranimi i dështimit të tyre ofron një mundësi të mirë për të ndryshuar politikën e Iranit dhe për të mbështetur njerëzit që janë kundër regjimit. Të gjithë sytë po kthehen nga Europa për të pranuar “jo”-në e Iranit si përgjigjen përfundimtare.

Shënim:Anthony Ruggiero, drejtor i Programit të Mospërhapjes së Armëve në Fondacionin për Mbrojtjen e Demokracive. Andrea Stricker është zëvendësdrejtoresha e programit.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al