Gjeniu i letrave shqipe, Ismail Kadare mbush sot 86 vjeç

28 Janar 2022, 07:27, Kulturë CNA

Si sot, më 28 janar të vitit 1936 u lind në lagjen Palorto të Gjirokastrës së gurtë, shkrimtari Ismail Kadare.

Vokacioni i tij për letërsinë zuri fill që në moshë të hershme, kohë kur djalosharit Kadare do t?i linte mbresë të pashlyeshme leximi i tragjedisë ?Makbethi? të autorit anglez, Ëilliam Shekspir. Në vendlindje do të qendronte deri në përfundimin e arsimit të mesëm, kur përgatiti për botim ciklin e tij të parë me poezi ?Frymëzimet djaloshare? (1954). Mandej, u vendos në Tiranë, ku kreu studimet e larta në degën e Gjuhë-Letërsisë dhe u diplomua për ?Mësuesi?.

Në harkun e vjetëve 1958-1960, Kadare thelloi studimet e tij në domenin e letërsisë në Institutin ?Maksim Gorki? në Moskë. Në vitin 1960, i detyruar t?i braktiste studimet për shkak të ndërprerjes së marrëdhënieve mes Shqipërisë dhe ish-Bashkimit Sovjetik, u kthye në atdhe dhe nisi angazhimin në gazetari.

Në vitin 1963, pas një retushimi të herëpashershëm, u botua romani i tij ?Gjenerali i ushtrisë së vdekur?, i cili pati jehonë edhe përtej vendit. Tematika e natyrës liridashëse të shqiptarëve që vërehet në këtë vepër, do të ishte kryefjalë edhe e romanit ?Kështjella?, botuar në vitin 1970. Në këtë rrjedhë, autori u frymëzua edhe për shkrimin e romanit ?Krushqit janë të ngrirë?, i cili flet mbi demonstratat e vitit 1981 të shqiptarëve të Kosovës.

Megjithatë, pena e Kadaresë nuk do t?i kursente as kritikat ndaj traditave prapanike të shoqërisë, siç rrok romani ?Kronikë në gur? (1970). Në vargun e publikimeve të pandërpera, romani alegorik ?Nëpunësi i Pallatit të ëndrrave? (1981), veçohet si më i lakuari në tërësinë e veprës së Kadaresë. Në vjeshtën e vitit 1990, Kadare u largua drejt Francës dhe u rikthye në atdhe pas zhvillimeve të para demokratike.

Që prej vitit 1996, shkrimtari shqiptar është anëtar i asociuar (përjetësisht) i Akademisë së Shkencave Morale dhe Politike të Francës. Ai është vlërësuar me një sërë çmimesh ndërkombëtare (?Man Booker Prize?, ?Princi i Asturias? etj), si i përzgjedhur në radhët e shkrimtarëve botërisht të njohur, sikurse Gabriel Garcia Marquez, Günter Grass dhe Milan Kundera. Deri më tani, veprat e tij janë përkthyer në rreth 45 gjuhë të botës.

Kadare është dekoruar nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë me Urdhrin ?Nderi i Kombit?, si edhe nga shteti francez me urdhrat ?Kryqi i Legjionit të Nderit? e ?Oficer i Legjionit të Nderit?.

Më poshtë, bashkëlidhur fotos gjendet kopja e dorëshkrimit të romanit të tij të parë, ?Qyteti pa reklama? (u shkrua që në vitin 1959, por mbeti në dorëshkrim dhe u botua pas viteve ?90), dhuruar DPA-së nga autori më 24 maj, 2002.

Dokumentat janë publikuar nga Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave.