E fundit!

15:57 Aktualitet

VIDEO-Vrasja në Maliq, Lamallari “zbarkon” në Policinë e Korçës

Ministri i Brendshëm Besfort Lamallari ka zbarkuar në Drej...

Shën Maria, një historik mbi dy kishat më të vjetra në Korçë dhe Voskopojë

15 Gusht 2021, 10:11, Kulturë CNA

Festë e madhe e krishterimit, e festojnë të gjithë: orthodhoksë, katolikë, protestanë, etj.

Nuk ka kishë që mos ketë një afresk ose ikonë të Shën Mërisë (kështu i thonë në Korçë, Shën Marisë), nuk ka besimtar që mos i jetë lutur Nënës së Zotit, pra Shën Mërisë, nuk ka familje të krishtere mos ketë për rreth, një Maria.

Janë pa fund emrat, mbiemrat, cilësimet, atributet që janë thënë në shekuj prej popullit për të.

Cesarios Daponte (1713 ? 1784) poeti dhe kronogarfi i njohur grek, tek “Hymni” i tij për Shën Marinë (Shën Mërinë), sjell mbi 200 cilësime për Nënën e Zotit, të mbledhura në popull, ja një pjesë e vogël prej tyre:

cna news, cna lajme, lajme cna, lajme flash cna, cna.al, cna lajme politike, cna kronike, cna lajme bote, ZONJA ? Qiellore, Udhërëfyese, Që puth ëmbël, Më e kthjelltë, Më e pastër, E përsosur, Më e bukur mbi dhè;

ZONJA ? Më e Ëmbël, Gjithëfrymëzuese, Mbretëreshë, E Artë, E Gjithëshënjtë, Bijë e Diellit, Trajtëdiellore, E gjithëdhemshur;

ZONJA ? Më e drejtë, E bekuar, Bekonjëse, Dritë, Dritë mbi Dritën, Dritësjellëse, Dritëlindëse;

ZONJA ? Tempull, Më e lartë, Më e hymnizuar, Trajtë Hyjnore, Më e fortë, Mbrojtëse, Burim jete;

ZONJA ? Zonjë, Që Shfaqet, Jetëdrejtuese, Nimfë, Virgjëreshë, Shpirtshëruese, Lotëtharëse, Shkallë drejt qiellit, etj etj, etj,?

*Mes kishave të shumta të Shën Marisë në zonën e Korçës, po përmënd këtu dy: Shën Mërinë e qytetit tonë që është kisha më e vjetër në gjithë zonën, si dhe Shën Mërinë e Voskopojës (katedralja dikur e qytetit të djegur).

Shën Mëria e Korçës, ose si quhej dikur me emrin e plotë të saj, kisha e ?Fjetjes së Hyjëlindëses së Përmbishënjtë?, e cila ka pasur për rreth një manastir të vajzave – murgesha, dhe që ka ngjitur kishën me katakombin paleokristian të Shën e Premtes, sipas Thimi Mitkos është faltorja më e vjetër në trevën e Korçës dhe ka mbajtur datën 1225.

Pas djegjeve të njëpasnjëshme, në vitin 1844 u rindërtua për së treti, për tu zhdukur nga faqja e dheut dhe për tu kthyer në shesh prej rregjimit të kuq. Sot në atë vënd është ngritur një kishëzë, ku në çdo çast gjen besimtarë me qirinj në dorë.

Edhe më. Rreth 30 vjet përpara, kur ndëroheshin sistemet, kur sistemi i çizmes, ishte ende i frikshëm por në horizont dukej dritë, kur filluan fshehurazi të shfaqen shkëndijat e besimit, në truallin e kishës së Shën Mërisë ku nuk kish asgjë, që ishte vetëm një shesh, njerëzit vinin natën dhe ndisnin fshehur qirinj, e mes tyre edhe unë me vëllezërit e mi.

Mbaj mënd një grua e ish sistemit, thëriste në atë kohë nga ballkoni i apartamentit, … ?Turp të kini që ndisni qirinj! (?) ? ??

Të kesh turp që të ndezësh qirinj (?) dhe të mos kesh turp që të rafshosh historinë, traditën dhe veprat në shekuj të popullit. Dhe thëriste, … dhe thëriste, do njoftoj policinë, etj, etj.

O Zot mëshëshiroi një pjesë nga këta, se kanë qënë të paditur por edhe të liq!

*Në Voskopojë kisha e parë e Shën e Premtes pra më e vjetra, bërthama rreth së cilës filloi pastaj të rritet qyteti është ndërtuar në shek. 14-të; pas saj u ndërtua manastiri i Shën Prodhromit në shek. 17-të; dhe pak më vonë, është ndërtuar kisha e Shën Mërisë e cila ka luajtur në Voskopojë gjithmonë, rolin e katedrales, pra të mitropolisë.

Shën Maria e Voskopojës sipas një mbishkrimi mbi portën perëndimore të kishës datohet më 1712. Ajo u përfundua me kontributin të një sërë arkondëve dhe qytetarëve të shumënderuar, mes të cilëve i pari, shkruhet një Adham, i Papa Dhimitri Predos.

Ndërsa kambanaria sipas një mbishkrimi në të, u ndërtua në vitin 1888 (kur edhe u lejua prej osmanëve ndërtimi i saj) nën kujdesin e epitropërve, Naum Stirja dhe Dhimitri E. Ballauri.

Ilia V. Ballauri ©

Ilustrimet: 1. Ikonë e Shën Marisë, 80x40cm, punuar me penel, prej djalit tim Mihal-Klarens I. Ballauri, kur ka qënë 15 vjet. (Sot, doktor & post-dok, në Historinë e Artit, studiuar dhe mbrojtur në Hamburg e Berlin).

2. Kisha e Shën Mërisë në Korçë sot; dhe kisha e Shën Mërisë në Voskopojë, pas restaurimit struktural të fundit./ Korça Report