Kontributi i diasporës në kulturën shqiptare

26 Qershor 2021, 18:09, Kulturë CNA

Studiuesit që morrën fjalën në takimin e organizuar në sallën ?Kardinal Mikel Koliqi?, në Shkodër, theksuan faktin se diaspora shqiptare luajti një rol të veçantë në zhvillimin e mendimit shqiptar, sidomos gjatë periudhës së komunizmit, kur në Shqipëri ndalohej shprehja e lire dhe kur, një numër autorësh të njohur të letërsisë dhe studimeve shqiptare, ishin të ndaluar.

Profesor Romeo Gurakuqi u shpreh mbi ekzistencën e dy qendrave të rëndësishme kulturore të diasporës shqiptare, në Amerikë dhe Itali, të cilat mbajtën gjallë dhe të pacënuar kulturën kombëtare.

?Diaspora e ndritur krijoi qendra kulture, mbijetese, të qenies shqiptare. Pikërisht, me dy qendra të tilla të rrethit politko-kulturor që Ernest Koliqi ndërtoi në Romë rreth ?Shejzave? dhe, së bashku me të, një numër patriotësh të tjerë rreth bllokut kombëtar Indipendent, rreth Komitetit ?Shqipëria e Lirë?, në New York, të Vatrës ose ?Buletinit katolik shqiptar?, drejtuar nga Gjon Sinishta në San Francisco?.

Hulumtuesi i arkivave, Anton Kodrari, ekspozoi gjatë takimit pjesë nga letërkëmbimi i disa prej përsonaliteteve të botës shqiptare në mërgim. Ai tha se mbeten ende të pazbuluara dhe te pastudiuera arkivat e mërgatës shqiptare si dhe epistolari i përsonaliteteve shqiptare në ekzil. Ato, shtoi ai, janë pjesë dhe dëshmi e rëndësishme e kuturës kombëtare.

?Arkivat e pazbuluara të mërgatës janë arkivat e profesor Ernest Koliqit, arkiva e profesor Zef Lekajt, eroditit mirditor, arkivi i profesor Mhill Markut, arkivi i familjes së Gjomarkajve, arkivi i Gaspër Kiçit dhe disa pjesë të arkivit të Martin Camajt, etj, etj. Unë jam mundu me u fokusu më shumë tek dorëshkrimet edhe letërkëmbimet?.

Pjesë e rëndësishme e takimit mbi rolin e disaporës në kulturën kombëtare ishte edhe riborimi i librit ?Pionieri i kuq?, iprofesorit shqiptaro-amerikan, Mhill Marku, i cili, megjithëse në mërgim, arriti të përcjellë një pamje të regjimit komunist të kohës.

Shqiptaro-amerikani Mhill Marku lindi në Lotaj të Dukagjinit në vitin 1919 dhe vdiq në Amerikë në vitin 1966.Ai botoi një numër të madh shkrimesh mbi Shqipërinë dhe shqiptarët në gazeta e revista të huaja.Për disa vite ai ishte drejtor i gjuhës shqipe në Institutin e gjuhëve të Ushtrisë Amerikane./ VOA