Njëqindvjetori i turpit

25 Qershor 2021, 07:40, Politikë CNA

Nga Edward Lucas ?Center for European Policy Analysis?

Partia Komuniste Kineze mbush 100 vjeç më datën 1 korrik. Burokratët e partisë-shtet, do ta festojnë atë me pompozitetin e tyre të zakonshëm. Të gjithë ata që kanë fatin të jetojnë në liri, duhet ta përkujtojnë këtë përvjetor me marrjen e disa hapave, për t?u siguruar që të mos ketë shumë përvjetorë të tillë në të ardhmen.

Si fillim, duhet t?i jini mirënjohës fatit që keni. Asnjë nga problemet e vendeve që jetojnë në hijen e Rusisë, nuk i afrohet vuajtjes së tibetianëve, ujgurëve, kazakëve, mongolëve dhe pakicave të tjera etnike nën sundimin shovinist të partisë-shtet në Kinë.

Edhe shumë kinezë vuajnë, sidomos besimtarët praktikantë, intelektualët që besojnë tek liria e mendimit, dhe kushdo që mbështetet të drejtat e tyre. Fatmirësisht arrestimi arbitrar, censura, de-kulturalizimi, dëbimet dhe mundimet e tjera të përjetuara nga sovjetikët, po zbehen nga kujtesa e gjallë në ish-perandorinë e Kremlinit.

Por tani ato po ndodhin në Kinë. Njerëzit me para mund të bëjnë donacione. Ata që kanë kohë mund ta kursejnë atë për t?u angazhuar sadopak në këtë kauzë. Edhe përfaqësuesit e zgjedhur duhet të bëjnë më shumë (qoftë edhe diçka sadopak domethënëse) kundër regjimit të Pekinit, apo në emër të viktimave të tij.

Të burgosurit politikë variojnë nga Pançen Lama, i rrëmbyer që fëmijë, tek ?Dy Majkëllat?, qytetarë kanadezët që mbahen peng në kushte të vështira. Drejtuesit e bashkive mund të riemërtojnë rrugët dhe vendet të tjera me rëndësi.

Bashkia e Budapestit në Hungari sapo e ka bërë këtë, me rrugë të emërtuara për nder të protestuesve të Hong Kongut, dëshmorëve ujgurë dhe peshkopit katolik të përndjekur Xie Shiguang. Por ndoshta kauza më e madhe përfshin Tajvanin.

Kina kontinentale është duke bërë gjithçka për të dëmtuar demokracinë në ishull. Ndërhyrjet në ajër dhe det nga ushtria kineze, janë gjithnjë e më të shpeshta dhe të guximshme. Nëse Tajvani hakmerret, rrezikon një përshkallëzim të situatës në të cilin do të dalë humbës.

Nëse nuk hakmerret, atëherë do të duket si një vend shumë i dobët. Garancia e paqartë dypalëshe e sigurisë nga ana e SHBA-së, po vihet nën një presion në rritje. Evropa mund të ndihmojë jo pak. Për shembull, dërgimi i anijeve detare në Ngushticat e Tajvanit, do t’i tregonte regjimit të Pekinit, se Tajvani nuk është vetëm një çështje SHBA-Kinë.

Këtë mund ta bëjnë Franca, Gjermania dhe Britania. Por edhe vendet pa flota detare të mëdha, mund të ndihmojnë në fronte të tjera. Unë sugjeroj që shumë vende të bëhen bashkë dhe të ndërmarrin hapa, madje edhe të vegjël, për të përmirësuar marrëdhëniet e tyre me autoritetet në Taipei.

Ndër hapat kryesore në këtë drejtim mund të jenë:

Dërgimi i politikanëve dhe zyrtarëve në Tajvan për takime ?joformale? apo ?humanitare?;

politikanëve të opozitës, kryetarëve të bashkive dhe figurave të pavarura publike (delegacioni çek i verës së kaluar, ishte një shembull i shkëlqyer);

Përmirësimi i statusit të misioneve gati-diplomatike në Taipei (p.sh shtimi i një atasheu ushtarak); ftesa ndaj zyrtarëve tajvanezë për takime joformale apo edhe zyrtare; zmbrapsja e përpjekjeve të Kinës për të zhdukur Tajvanin nga jeta publike.

Sigurimi që ajo të shfaqet si ?Tajvan, Republika e Kinës?, jo si ?Taipei Kinez? apo gabime të ngjashme; inkurajimi i aleatëve të Tajvanit, veçanërisht ata me peshë si Selia e Shenjtë, Paraguai dhe Guatemala, që t?i rezistojnë presionit për të kaluar në anën e Pekinit.

Së fundmi parandalimi i kompanive perëndimore që të jenë bashkëpunëtore në ngacmimin e Tajvanit, për shembull në përkuljen ndaj presionit të Kinës, dhe refuzimin e furnizimit me vaksina të vendit ishullor.

Individualisht, asnjë nga këto masa nuk mund të ndryshojë ndonjë gjë. Por së bashku, ato ndihmojnë në rrëzimin e tabusë, dhe e bëjnë më të lehtë që vendet e tjera të ndërmarrin hapa të ngjashëm. Nëse mjaftueshëm vende e ndjekin këtë shembull, kjo mund të ndryshojnë llogaritjet e rrezikut në Pekin.

Po ashtu ne mund ta ndihmojmë Tajvanin me trajnimin e tij për luftën politike. Prej vitesh, kultura politike atje ka qenë e kujdesshme, burokratike dhe respektuese. Tani duhet të jetë e shkathët, e guximshme dhe dinamike.

Në këtë aspekt, vendet me përvojë të gjatë në marrëdhëniet me Rusinë, kanë shumë për t?i ofruar Tajvanit. Prandaj pritini në takime zyrtarë, gazetarë dhe aktivistët tajvanezë në qendrat tuaja kërkimore si dhe agjencitë qeveritare./CNA.al