web counter
LEXO PA REKLAMA!

SHKARKO APP

App Store
Google Play

E fundit!

x

A janë njerëzit qënie racionale?

29 Nëntor 2019, 07:49, Kosova & Bota CNA

* Njerëzit kanë besime potencialisht të gabuara për të gjitha llojet e arsyeve. Ata duan të jenë besnikë ndaj vlerave të familjes, miqve, partive politike apo fesë së tyre. Disa duan të lënë një përshtypje të mirë tek shefi i tyre në punë, apo punëdhënësi i ardhshëm potencial.

Të tjerët dëshirojnë të shmangin konfliktet me ata, që e dinë se nuk do jenë në një mendje. Pra ka shumë arsye, disa prej të cilave racionale, pse ne njerëzit arsyetojmë shpesh dobët.

Dhe këtë e pohojnë edhe ekspertët. Ne dështojmë vazhdimisht në testet e ndryshme logjike. Ne arsyetojmë ndryshe për dy pjesë të informacionit, të cilat saktësisht janë të barabarta në logjikë, por ndryshojnë në formulim. Pra shkurt, nuk arsyetojmë si një kompjuter. Ajo që na mungon më dukshëm, është shprehja ?krahasuar me atë??

Po a u krijuam në fillim si njerëz me logjikë të përkryer? Nga një këndvështrim evolucionar, ka pak arsye të supozohet se kjo është e vërtetë. Gjithsesi në krahasim me gati të gjitha llojet e tjera të kafshëve, aftësia jonë për të arsyetuar është e jashtëzakonshme.

Kështu, ne i frenojmë impulset tona bazike, dhe dimë të shtyjmë dhe vonojmë kënaqësinë e tanishme, bazuar në shqetësimet e ardhshme. Ne modelojmë në mendjen tonë modelet e sjelljes dhe sekuencat e veprimeve, përpara se t?i interpretojmë ato në realitet. Në këtë mënyrë, mund ta zgjidhim problemin, pa vuajtur fizikisht pasojat e dështimit.

Ne dallojmë nga çdo specie tjetër pasi i vendosim vetes qëllime, planifikojmë në mënyrë paraprake, mendojmë përpara se të veprojmë, mbajmë mend se çfarë funksionon dhe çfarë jo, dhe e përditësojmë sjelljen tonë në dritën e këtij informacioni. Gjithsesi, e vërteta dhe racionaliteti ynë lënë shpesh për të dëshiruar.

Kjo pasi e vërteta mund t?i prishë ditën dikujt tjetër. Ajo nuk merakoset për ndjenjat tona, na e cjerr maskën që ne mbajmë shpesh, për të fshehur dobësitë dhe të metat tona. Këto tipare të së vërtetës dhe racionalitetit, mund ta kenë shtyrë arsyetimin njerëzor në rrugën e logjikës së përsosur.

Por ne nuk e duam gjithmonë të vërtetën. Ne e shtrembërojmë atë, për t?u ndjerë mirë vetë dhe të tjerët, për t?u dukur më të mirë, dhe si ?qënie hyjnore?, kur në fakt nuk jemi të tillë. Çarls Darvini ofroi teorinë e vetme mbi krijimin e dizajnit organik:evolucioni nga përzgjedhja natyrore.

Dhe ai është procesi, ku organizmat përshtatshen në mjediset ku evoluojnë. Arsyetimi është gati me siguri një zgjedhje mendore adaptive, ose një grup aftësish mendore, të përzgjedhura gjatë kohës së evoluimit. Shkencëtarët konjitivë Dan Sperber dhe Hugo Mersie, ofrojnë një këndvështrim të ngjashëm me atë të Darvinit.

Për ta, funksioni kryesor i arsyetimit është ai argumentues. Funksioni i tij, është të krijojë dhe vlerësojë argumentet në një kontekst komunikues, për të bindur të tjerët mbi gjërat që në të kundërt nuk do t?i pranonin në bazë të besimit të tyre vetjak.

Dhe në fakt, studimet tregojnë se kur arsyetimi ndodh në kontekste argumentuese, njerëzit janë janë arsyetues të mirë. Por kur njerëzit arsyetojnë duke u mbështetur vetëm në prodhimin e argumenteve të tyre, ata arsyetojnë dobët. Situata ndryshon me argumentimin në grup./ Psychologytoday-Përshtatur nga CNA.al





Lajmet e fundit nga