Mbrojtja kundërajrore e Durrësit 100 vjet më parë

21 Janar 2018, 19:09, Aktualitet CNA

Seria e fotove, që po botojmë është ilustrim i mbrojtjes kundërajrore të Durrësit fiks 100 vjet më parë. Trupat austro-hungareze në shkurt 1916 pas një beteje të ashpër përzunë nga Durrësi mbeturinat e ushtrisë serbe dhe detyruan të evakuohen nga deti repartet e garnizonit italian. Pas konsolidimit të frontit të luftës në brigjet e Vjosës kundra trupekspeditës italiane në Vlorë, Durrësi mori një rëndësi të jashtëzakonshme për trupat e Austro-Hungarisë në Ballkan. Duke filluar nga 27 shtatori 1916 (8 avionë hidrovolantë të nisur nga Brindizi lëshuan 600 kg bomba) Durrësi ishte bërë vazhdimisht objekt sulmesh të forcave të Antantës nga deti e ajri. Mbrojtja ajrore austro-hungareze e Durrësit në filim të vitit 1918 ishte në përbërje të K.u.K. Luftfahrtruppen. Kjo mbrojtje kundërajrore përbëhej nga avionët Albatros D III, avionët tip hidrovolant (me varka në vend të rrotave) Hansa Bradenburg W 13 , në ajër kurse në tokë nga mitrolozë e topa kundërajrorë. Me anë të disa fotove do të ilustrojmë aspekte të ndryshme të kësaj mbrojtje në Durrës dhe rreth Durrësit.

Në foton 1 kemi avionë hidrovolantë tip Macchi M7 në bazën ajrore të Brindizit, të cilët bashkë me avionët nga aeroporti i Vlorës disa herë me rradhë bombarduan Durrësin dhe rrethinat.

Në foton 2 kemi mitraloz të rëndë austro-hungarez tip Schwarzlose të përshtatur për qitje kundërajrore në një pozicion buzë Lumit Erzen. Ky mitroloz ishte pjesë e mbrojtjes kundërajrore të dy urave strategjike mbi Lumin Erzen, afër fshatit Koxhas. Të dyja urat ishin prej druri dhe njera shërbente për linjën e dekovilit, që lidhte Durrësin me Tiranën dhe me veriun (Shëngjin-Shkodër), ndërsa tjetra për transport rrugor me automjete, karroca e qerre.

Në foton 3 kemi një tjetër mitraloz tip Schwarzlose, por me tjetër përshtatje për qitje kundërajrore. Mitralozi është vendosur në një pozicion rrëzë kodrave të Spitallës. Në pozicion për qitje pranë mitralozit është një kapterr hungarez me gradën ?Torzsormester?. Theksojmë se të tillë mitalozë u përdorën për mbrojtjen kundërajrore edhe gjatë Luftës së Dytë Botërore, madje në Gjermani të tillë mitralozë trupat e Volkssturtm-it i përdorën deri në 8 maj 1945. Në Shqipëri Regjimenti i Pogradecit i Ushtrisë Kombëtare Shqiptare gjatë Provokacioneve greke të gushtit 1949 përdori një togë (4 mitralozë) të tillë për mbrojte kundërajrore në fshatin Terstenik në Devoll kundra mitralimeve dhe bombardimeve të forcave greke të pajisura me avionë tip Spitfire dhe Martin Baltimore.

Në foton 4 kemi një top austro-hungarez tip Feldkanone M05 me tytë metali të me material të quajtur celik-bronz (autofrettaged). Ky top fushor është përshtatur me platformë të posacme për të bërë qitje kundërajrore. Topi është në pozicion zjarri të parapërgatitur në zonën e Shkozetit midis ujërave të ish Kënetës së Durrësit dhe bregut të detit. Theksojmë se një top i tillë i përshtatur për qitje kundërajrore u përdor nga italianët deri në fund të Luftës së Dytë Botërore, madje të tilla topa trofe lufte u përdorën edhe nga trupat gjermane pas armëpushimit të 8 shtatorit 1943. Në përdorim të italianëve topi ishte emëruar si cannone da 77/28 CA (contre-aereo).

Në foton 5 kemi 4 avionë tip hidrovolant të markës Hansa Bradenburg W 13. Kjo foto dhe tjetra në vijim të publikuara nga gazetari veteran Thanas Mustaqi paraqesin një pjesë të Bazës ajrore në Durrës të ushtrisë austro-hungareze të quajtur: Flugstutzpunte Durazzo (FSP). Në të duken avionët gati për lëshim në det, nga ku dhe ato ngriheshin më pas për fluturim.Pikërisht të tillë avionë kishin për detyrë për të siguruar në qiellin e Durrësit dhe rrethinave atë, që në terminologjinë e aviacionit quhet superioriteti ajror. Ato përbënin edhe mjetin kryesor të mbrojtjes kundërajrore në Durrës në vitin 1918.

Në foton 6 kemi pamje të hangarëve, ku bëhej magazinimi i hidrovolantëve si edhe mirëmbajtja dhe riparimi i tyre në oficinën e bazës. Në foto duket edhe një pjesë e personelit (pilotë, mekanikë, roje etj.) të kësaj baze ajrore austro-hungareze të vendosur në Durrës. Këto hangarë ishin pak a shumë në vendin, ku sot ndodhet Shkolla e muzikës ?Jan Kukuzeli?.

Këto foto të bëra 100-102 vite më parë mbulojnë vetëm një pjesë të dispozitivit të mbrojtjes kundërajrore të trupave austro-hungareze në Durrës dhe në rrethinat e tij. /Gjergj Thanasi/CNA.al