E fundit!

22:51 Aktualitet

Biznesmeni Artur Shehu thyen heshtjen: Jam pronar i vjetër i tokës në Zvërnec, nuk i njoh fare investitorët

Biznesmeni shqiptar Artur Shehu ka folur në emisionin Opin...

Nga 6 në 1

10 Janar 2015, 18:25, Aktualitet CNA

(Ekonomia shqiptare ka rënë në një periudhë të gjatë lëngate, me norma stanjative rritjeje. Tani rreziku është që ekonomia e depresuar të kthehet në normalitetin e ri)

Rikthimi i rritjes ekonomike në terren pozitiv mund të ketë zgjuar optimizëm në sipërfaqje, por e vërteta është se numrat e tremujorit të tretë vetëm sa konfirmuan atë që qytetarët e ndjejnë prej kohësh; krizën. Çështja e thjeshtë. Që një ekonomi të rritet, rritja duhet të vijë nga diku. Por pikërisht tani të gjithë sektorët e ekonomisë duken të gjunjëzuar dhe në pafuqi për t’u ringritur. Prodhimi industrial, treguesi kyç i vitalitetit të një ekonomie është në trend të fortë ngadalësimi, bujqësia duket e pafuqishme për të gjeneruar rritje, ndërsa ndërtimi, përtej lojës sezonale që bëjnë shifrat, është tashmë një histori e mbyllur.
Në tremujorin e tretë varka e shpëtimit për ekonominë ishin shërbimet, përkatësisht rritja e jashtëzakonshme e tregtisë. Si asnjëherë tjetër më parë, sektori i tregtisë dhe aktivitetet e lidhura me të, u rritën në rend dyshifror duke gjeneruar më shumë se gjysmën e shtesës totale në Prodhimin Kombëtar. Por edhe pse një pjesë e saj është ndikuar ndoshta nga një ecuri më e mirë e turizmit, është naive të mendosh se aktiviteti tregtar mund të mbajë barrën e ringritjes ekonomike të vendit. Dy degët e tjera të shërbimeve, transporti dhe posta duken tashmë të maturuara. Ndërsa zëri i fundit i shërbimeve, ai që quhet si grupi i shërbimeve të tjera, më shumë se krijues i mirëqënies është konsumator i saj. Këtu përfshihet administrata publike, spitalet, arsimi dhe tregu financiar.
Gjendja apatike e sektorëve kryesorë dëshmon se ekonomia ka probleme të thella strukturore. Nga ana tjetër rritja prej 3.3 për qind në tremujorin e tretë më shumë se një gjallërim real i aktivitetit ekonomik është rezultat i një efekti statistikor. Një vit më parë në të njëtën periudhë Prodhimi Kombëtar u deklarua i tkurrur me 2 për qind. Kur baza e krahasimit është e ulët, krijohet i ashtuquajturi efekti i mbivlerësimit që në periudhën pasardhëse çon në një rritje statistikore më të madhe. Por këto deformime të përkohshme nuk mund të adresojnë kërcënimin më të madh që ka aktualisht ekonomia: rënien e saj në një periudhë të gjatë lëngate, me norma të papërfillshme rritje.
Vite më parë një skenar të tillë nuk mund ta çonte nëpër mend askush. Por tani rreziku që ai të materializohet është më shumë se evident dhe në rritje. Ky është viti i tretë me radhë kur ekonomia regjistron rritje stanjative, rreth nivelit 1 për qind. Gjasat janë që viti aktual të mos jetë më i mirë. Eurozona po rrëshqet sërish në reccesion, duke shtuar presionin nga ambienti i jashtëm. Nga ana tjetër, problemet e thella strukturore të ekonomisë mbeten të pazgjidhura, ndërsa rritja e taksave për të dytin vit me radhë mund të dekurajojë edhe më shumë konsumin dhe investimet e sektorit privat. Kjo në një kohë kur si politika fiskale ashtu dhe ajo monetare janë të ezauruara tashmë. Përballë nevojës për të tërhequr stimulin qeveria nuk ka më mundësi të kompesojë hendekun e kërkesës private, ndërsa përdorimi i politikës monetare për të nxitur kërkesën tashmë është faktuar si një përpjekje e dëshpëruar. Vitet kalojnë njëri pas tjetrit dhe rreziku që ekonomia e depresuar të kthehet në normalitetin e ri të Shqipërisë, rritet në proporcion. Kjo edhe për një arsye tjetër: e cila lidhet me të ashtuquajturat dëmet afatgjata të krizës.
Vetëm 6 apo 7 vjet më parë, makroekonomia ishte një subjekt shumë i ndryshëm nga ai që është sot. Para krizës financiare, ajo dominohej nga mendimi se rritja afatgjatë e një ekonomie ishte e përcaktuar dhe politikat kishin vetëm një detyrë; të reduktonin luhatjet e përkohshme të saj duke ruajtur stabilitetin e çmimeve. Me fjalë të tjera rritja afatgjatë e ekonomisë merrej si e mirëqenë. Por sot ky mendim ka rënë. Kriza e ka bërë të qartë se ajo që ndodh në afatshkurtër, ndikon fort trajektoren afatgjatë të rritjes ekonomike. Për të përmbysur pak Keynesin, nëse vdes sot nuk ka më të nesërme.
Përpara vitit 2008, të gjithë, përfshirë edhe konservatorët e FMN-së, vlerësonin se ekonomia shqiptare do të rritej me 5-6 për qind në vit, të paktën edhe për dy dekadat e ardhshme. Por, koha provoi se të gjithë ishin gabim. Ritmet 6 për qind të rritjes sot i përkasin së shkuarës. Tani rreziku është që Shqipëria mund të shndërrohet në ekonominë e 1%. Ashtu ngadalë, tremujor pas tremujori.

Klodian Tomorri