E fundit!

09:19 Denoncim

Financimi i kullës së Ervin Matës/ Plug: Mbi 28 milionë euro autofaturime për kompanitë e lidhura me Vilma Nushin

Pas denoncimit të parë, emisioni Plug ka vijuar sërish inv...

Fëmijët shqiptarë, si po rriten me algoritme

3 Janar 2026, 08:25, Ekonomi CNA

Në shtëpitë shqiptare, ekranet janë bërë shoqëruesit e përhershëm të fëmijëve. Një vajzë 12-vjeçare mund të mësojë teknika make-up-i përmes videove 30-sekondëshe, ndërsa një djalë 13-vjeçar mëson për “suksesin” nga influencerë që tregojnë makina luksoze e jetë të përsosur.

Nuk janë më librat, filmat edukativë apo rrëfimet familjare që formojnë shijet dhe ëndrrat e tyre, por përmbajtje të krijuara për të mbajtur vëmendjen sa më gjatë, të projektuara për të krijuar varësi emocionale dhe shpesh për të ushqyer konsum.

Në prapaskenë, funksionon një sistem që nuk fle: algoritmi, që mëson çdo klikim, çdo ndalesë, çdo shikim të përsëritur. Ai përcakton se çfarë video shohim, çfarë muzike dëgjojmë, madje edhe si ndiejmë.

Sa më shumë kohë kalon një përdorues, aq më shumë vlerë krijon për platformën. Kjo është arsyeja pse çdo përmbajtje është e shpejtë, e lehtë për t’u konsumuar, e ndërtuar për të dhënë kënaqësi të menjëhershme.

TikTok, për shembull, është bërë “mësuesi i parë” për miliona të rinj në botë, një mësues pa fytyrë, pa përgjegjësi, por me ndikim të jashtëzakonshëm në mënyrën si ata e shohin veten dhe botën.

YouTube, ndërkohë, është kthyer në një univers paralel. Nga videot e animuara për më të vegjlit, te “vlogjet” e jetës së përsosur për adoleshentët, ai ofron një realitet ku gjithçka është e bukur, e shpejtë dhe e arritshme…në pamje të parë.

Por, pas ekranit qëndron një kurth i heshtur: çdo klikim ushqen një cikël të pafund reklamash, përmbajtjesh të ngjashme, rekomandimesh që rrallë çojnë në mësim të vërtetë, por gjithmonë në më shumë konsum.

Kjo kulturë e menjëhershme po formëson një brez që kërkon gjithçka “tani”: veshjet më të fundit, telefonin e ri, suksesin e shpejtë. Në tregjet shqiptare, kjo reflektohet në mënyrën si fëmijët dhe adoleshentët ndikojnë vendimet e blerjes në familje.

Lodra që bëhen virale në rrjete shiten brenda ditësh. Influencerët po kthehen në forca reale marketingu, duke krijuar valë trendesh që dikur i diktonin reklamat televizive apo modat e huazuara nga jashtë.

Por ndikimi më i thellë është në formimin e identitetit. Në vend që ta ndërtojnë përmes përvojës reale, marrëdhënieve shoqërore apo përpjekjeve personale, fëmijët po e projektojnë veten përmes filtrave, reagimeve dhe pëlqimeve.

“Sa më pëlqejnë?”, “si dukem?”, “sa ndjekës kam?” janë pyetje që për shumë prej tyre kanë zëvendësuar pyetjet që dikur nxisnin mendimin kritik: “çfarë di?”, “çfarë dua të bëhem?”, “çfarë më bën të lumtur?”.

Psikologët paralajmërojnë se kjo zhvendosje po ul durimin, aftësinë për t’u përqendruar dhe gatishmërinë për të përballuar dështimin, sepse algoritmi nuk njeh dështim, vetëm “scroll” të pafund.

Në Shqipëri, situata është më komplekse për shkak të mungesës së edukimit digjital.

Shkollat rrallë ofrojnë programe që shpjegojnë se si funksionojnë algoritmet, si të mbrohet privatësia, apo si të menaxhohet koha online. Shumë prindër ndihen të humbur mes teknologjisë që ndryshon çdo muaj dhe sjelljeve që nuk i njohin dot më.

Ndërsa influencuesit, shpesh të rinj që vetë janë rritur online, po marrin rolin e “udhërrëfyesve” të brezit të ri, duke ofruar modele jete që shpesh janë të shkëputura nga realiteti ekonomik e social shqiptar.

Disa mësues dhe ekspertë po nxisin përfshirjen e edukimit digjital në kurrikula, për të mësuar fëmijët si të kuptojnë dhe sfidojnë algoritmet, jo vetëm t’u nënshtrohen atyre.

Edhe në ekosistemin e startup-eve shqiptare po lindin nisma që synojnë ta përdorin teknologjinë për të zhvilluar mendimin kritik dhe kreativitetin.

Aplikacione edukative, platforma për lexim interaktiv apo lojëra që nxisin bashkëpunimin real janë shenjat e para të një kundërkulture që synon ta rikthejë fëmijërinë në duart e njeriut, jo të sistemit.

Sipas të dhënave të AKEP, numri i përdoruesve aktivë të rrjeteve sociale në Shqipëri është rritur me mbi 20% vetëm gjatë dy viteve të fundit. TikTok-u, që fillimisht u perceptua si aplikacion argëtimi, është kthyer sot në motor të identitetit kulturor të adoleshentëve.

Në prapaskenë, funksionon një logjikë e thjeshtë: sa më shumë kohë qëndron një përdorues në ekran, aq më shumë vlerë krijon për platformën.

Çdo “scroll”, çdo ndalesë e syrit, çdo klikim – regjistrohet, analizohet dhe përdoret për të ndërtuar një profil emocional e konsumator.

TikTok-u, sipas ekspertëve të medias, është bërë “mësuesi i parë” i fëmijëve, një mësues që nuk mban asnjë përgjegjësi për përmbajtjen që shpërndan, por ka ndikim më të fortë se shkolla, prindërit apo shoqëria.

Në thelb të këtij transformimi qëndron ajo që quhet ekonomia e vëmendjes, një garë e heshtur për sekondat e syrit njerëzor./monitor