Stambolli, qyteti ku macet sundojnë rrugët

21 Nëntor 2025, 21:26, Blog CNA

Nga "kujdestarët” osmanë të maceve, te rojet e rrugëve moderne, lidhja e Stambollit me macet e tij është e thellë shekuj.

Në Stamboll, një ekuilibër delikat arrihet çdo ditë në rrugët e tij dredha-dredha, xhamitë, stacionet e metrosë dhe kafenetë.

Më shumë se 15 milionë njerëz konkurrojnë për hapësirë në qytetin më të madh të Turqisë, i cili shtrihet në Europë dhe Azi, në të dyja anët e Bosforit, ashtu si një mace shtëpiake e ulur gjysmë në divan, gjysmë në tavolinën e kafesë. Ky është imazhi i duhur, sepse ka rreth një çerek milioni mace të humbura që jetojnë këtu. Macet janë të endura në vetë pëlhurën dhe historinë e qytetit, aq të kudondodhura sa qilimat në shitje në çdo cep. Ky është një qytet i ndarë; një qytet që mjaullon pa pushim me dashuri dhe jetë.

"Macet e Stambollit, në përgjithësi, nuk janë as kafshë shtëpiake as kafshë të humbura, por një hibrid i këtyre termave. Macet nuk janë në pronësi të njerëzve të caktuar, por kujdesen nga komuniteti në lagjet e tyre përkatëse",-thotë fotografi Marcel Heijnen.

Bashkëthemelues i Muzeut të Maceve në Stamboll, Fatih Dagli thotë se çdo komunë ka një departament veterinar që ndihmon kafshët e rrugës në rrethin e tyre, me shërbim falas sterilizimi për macet e rrugës. Klinikat private për kafshët ofrojnë gjithashtu shërbime me zbritje për macet e rrugës, dhe banorët shpesh kontribuojnë për të paguar faturat e veterinerit.

Stambolli, qyteti ku macet sundojnë rrugët

Ky përkushtim ndaj maceve nuk është diçka e re. Adhurimi i maceve të endacakëve daton që nga koha kur Stambolli ishte nën sundimin osman. Gjatë kësaj periudhe, fondacionet lokale u siguruan që kafshët endacake të kujdeseshin. Kjo dashuri për to u shndërrua në një profesion me kohë të plotë kur u krijua një punë e quajtur mancaci ("kujdestar macesh"). Mancacët ishin të ngarkuar me detyrën e sigurimit që macet e qytetit të ushqeheshin, ndërsa banorët kishin gjithashtu mundësinë të blinin ushqim nga mancacët dhe t'i ushqenin vetë macet.

Gjatë kohës osmane, macet mbaheshin për arsye praktike. Ato punonin për të ndihmuar në mbajtjen e parazitëve larg ushqimit të ruajtur.

Stambolli, qyteti ku macet sundojnë rrugët

Që nga fenikasit, ishte shumë e zakonshme që tregtarët detarë të mbanin macet në bord për t'u mbrojtur nga brejtësit. Ndërsa anijet tregtare të mëndafshit dhe erëzave mbërritën në portet e ngarkuara të Stambollit gjatë epokës romake dhe osmane, ashtu bënë edhe macet e panumërta.

Sot, banorët e Stambollit ende ndajnë me kënaqësi hapësirat e tyre, brenda dhe jashtë, mbi tokë dhe poshtë, me qytetin e tyre të maceve. Aq shumë saqë nofka "Mace Stambolli" përdoret gjerësisht nga adhuruesit e maceve në të gjithë botën, dhe shumë turistë bëjnë udhëtimin atje për shkak të maceve.

Shumë dyqane i mbajnë edhe macet si kafshë të pandashme, një karrem efektiv për vizitorët që të futen brenda. Shumë të tjera lënë jashtë tasa me ushqim dhe ujë për kafshët endacake që kalojnë, si për shembull udhëtarët që shkojnë dhe kthehen nga puna.

Stambolli, qyteti ku macet sundojnë rrugët

Në ditët e sotme, macet kanë një “punë” tjetër. Ato janë ambasadore jozyrtare turistike, duke zbutur skajet e një qyteti të vështirë dhe të ngarkuar. Shumë nga macet e rrugës së Stambollit do të shfaqen te këmbët dhe në fotot tuaja, fytyrat, putrat dhe mjaullimat e tyre do të mbeten të ngulitura në kokën dhe zemrën tuaj shumë kohë pasi të largoheni nga ky vend. Ato janë një kujtesë joshëse e asaj që është e mundur kur ne i ndajmë në paqe hapësirat tona, ushqimin dhe jetën tonë me të tjerët, në shtëpi dhe gjatë udhëtimit./ BBC, përshtatur nga CNA