Kandili, qiriu/ Simbolika dhe rëndësia e tyre

7 Gusht 2021, 08:41, Aktualitet CNA

Vaji i ullirit qe? nga lashte?sia e?shte? pe?rdorur nga njere?zit pe?r dobine? e madhe qe? ka pe?r si ushqim, ilac? dhe pe?r kozmetike?n, ashtu siç Homeri e quante “ar i le?ngshe?m”.

Vaji i ullirit, gjithashtu, e?shte? pe?rdorur dhe pe?rdoret si nje? element i re?nde?sishe?m ne? adhurimin hyjnor pe?rkushtuar Pere?ndise? dhe nje? simbolikë katekizuese pe?r besimtarin ne? tempullin e Zotit.

Pe?r ke?te? te? ve?rtetë i referohemi Bible?s, ku na thuhet se si vaji i ullirit ishte nje? ushqim kryesor, me te? cilin Pere?ndia e ngop popullin e tij Izrael: ” me grurin, vere?n dhe vajin” ( Ligji i Pe?rte?rire? 11-14), dhe si shenje? e bekimit i Zotit, qe? do te? pe?rgjigjet dhe do t’i thote? popullit te? tij: ?do te? te? bekoje? dhe do te? te? shume?zoje?, do te? bekoje? frytin e gjiut te?nd dhe frytin e toke?s sate, grurin te?nd, mushtin dhe vajin te?nd” (Ligji i pe?rte?rire? 7 -13)

Re?nde?sine? e vajit te? ullirit ne? nderim pe?rkushtuar Zotit dhe njeriut e shikojme? pe?rse?ri te? dokumentuar ne? Bibe?l, psh tek Libri i Gjyqtare?ve na thuhet ne? me?nyre? alegorike nga pema e ullirit: “vaji im me te? cilin Pere?ndia dhe njere?zit nderohen”( Gjyqtare?t 9 -9).

Qe? Izraeli te? kishte vaj me bolle?k pe?r hyjnderim dhe pe?r ushqim, providenca hyjnore e vendosi: ?në nje? vend te? mire?, nje? vend me ullinj?. (Ligji i pe?rte?rire? 8:7).

Gjithashtu mungesa e vajit shikohej si nde?shkim pe?r Izraelin qe? me?katonte kunde?r Pere?ndise?: “do t’i shtype?sh ullinjte?, por nuk do te? lyhesh me vaj; ( Mikea 6-15)

3500 vjet me? pare? Zoti ne?pe?rmjet profetit Moisi urdhe?ron pe?rdorimin e vajit si element ne? adhurim: “Zoti i foli akoma Moisiut, duke i the?ne?: “Do te? urdhe?rosh bijte? e Izraelit qe? te? sjellin vaj ulliri safi prej ullinjsh te? shtypur, pe?r drite?n e shandanit pe?r t’i mbajtur vazhdimisht te? ndezura llambat. Ne? c?adre?n e mbledhjes, jashte? velit qe? ndodhet pe?rpara de?shmise?, Aaroni dhe bijte? e tij do t’i mbajne? llambat te? ndezura, ne? me?nyre? qe? te? digjen nga mbre?mja deri ne? me?ngjes para Zotit. Kjo do te? jete? nje? rregull e pe?rhershme midis bijve te? Izraelit pe?r te? gjithe? brezat e ardhshe?m”. (Eksodi 27 20-21)

Shandani i pafjetur me shtate? kandile ishte oferte? blatimi dhe simbolizonte sipas profetit Zakaria: “Ata te? shtate? jane? syte? e Zotit qe? e pe?rshkojne? gjithe? dheun”.( Zakaria 4-10)

Kurse vaji i paste?r i ullirit simbolizonte popullin e e Pere?ndise? Izraelin, ashtu siç na e thote? profeti Jeremia: ” Zoti te? kishte thirrur me emrin Ulli i gjelbe?ruar i bukur, me fryte te? shijshme.” (Jeremia 11-16)

Ke?shtu si vaji digjej dhe jepte e drite?, po ashtu edhe populli i zgjedhur digjej nga dashuria pe?r Pere?ndine? ne? bindje te? porosive te? Ligjit.

Prandaj vaji pe?r blatimin e Pere?ndise?, qe? i afrohej tempullit dhe e pe?rdornin prife?tërinjte? duhet te? ishte me? i miri dhe i pari qe? prodhohej: “Pjesa me? e mire? e vajit…qe? i japin Zotit, une? t’i jap ty.? (Numrat 18-12)

Vaji ishte oferte? e detyrueshme para Zotit pe?r ndjese?n e me?kateve, sepse: “ai qe? do te? paraqese? oferte?n e tij Zotit, do te? ofroje? si blatim ushqimor nje? te? dhjete?n e efas maje? mielli te? pe?rzier me nje? c?erek hini vaji” (Numrat 15-4)

Po ashtu pema dhe vaji i ullirit ne? Bibe?l dhe ne? praktikat adhuruese kanë kuptim figurativ, pe?r te? ilustruar me?shire?n, she?rimin e Pere?ndise?, premtimin e ringjalljes dhe nje? jete? te? lumtur familjare.

Ke?to kuptime alegorike i gjejme? pe?rse?ri ne? Bibe?l, psh pe?r ringjalljen e njere?zve te? ilustruar me peme?n e ullirit e gjejme? tek libri Jobit: ?Te? pakte?n pe?r drurin (ullirit) ka shprese?; ne? rast se pritet, rritet pe?rse?ri dhe vazhdon te? mugulloje?. Edhe sikur rre?nje?t e tij te? plaken ne?n toke? dhe trungu i tij te? vdese? ne?n dhe, me te? ndjere? ujin, mugullon pe?rse?ri dhe le?shon dege? si nje? bime?.? (Jobi 14:7- 9) .

Po ashtu pe?r lumturine? edhe ripe?rte?ritjen e brezave njere?zorë e gjejme? tek psalmi: ?Bijte? e tu do te? jene? si filiza peme?sh ulliri rreth e qark tryeze?s sate.? (Psalmi 128:3 )

Izraelite?t, njeriun e mire? e paraqitnin ne? me?nyre? metaforike si «vaj i kulluar ulliri», prandaj edhe Davidi tek psalmet de?shironte të ngjante si: «nje? peme? ulliri e harlisur ne? shte?pine? e Pere?ndise?». (Psalmi 52:8)

Po ashtu termi “Mesia” ose ?Krisht?, që do te? thote? “i mirosuri” pe?r profetët dhe mbrete?rit e Dhiate?s se? vjete?r e merr kuptimin nga lyerja me vajin e bekuar, qe? kishte si baze? vajin e ullirit, qe? be?hej me nje? recete? te? vec?ante? pe?r shenjte?rimin e tempullit dhe prifte?rinjve, ashtu siç Zoti e urdhe?roi Moisiun: “Me ke?to te? pe?rgatise?sh nje? vaj pe?r vajosjen e shenjte?, nje? parfum te? prodhuar me artin e parfumierit: ky do te? jete? vaji i vajosjes se? shenjte?.

Me te? do te? vajose?sh c?adre?n e mbledhjes dhe arke?n e de?shmise?, tryeze?n dhe te? gjitha veglat e tij, shandanin dhe te? gjitha pe?rdore?set e tij, altarin e temjanit, altarin e olokausteve dhe te? gjitha pe?rdore?set e tij, legenin dhe baze?n e tij. Do te? shenjte?rosh ke?shtu ke?to gje?ra dhe do te? jene? shume? te? shenjta; te? gjitha sendet qe? u pe?rkasin, do te? jene? te? shenjta. Do te? vajose?sh edhe Aaronin dhe bijte? e tij dhe do t’i shenjte?rosh, me qe?llim qe? te? me? she?rbejne? si prifte?rinj. (Eksodi 30; 25-30).( Levitiku 8; 6-12)

Po ke?shtu vajoseshin profete?t dhe mbrete?rit (1 Samuelit 10-1;16- 13)( 2 Samuelit 2-4) ( 1 Mbrete?rve 20 -16).

Vetë Jisui, Biri i Pere?ndise?, si bir i njeriut quhet Mesia (Krishti) dhe Ai e?shte? Kryeprifti, Profeti dhe Mbreti i vërteti, sepse është i vajosuri i Pere?ndise?, i lyer jo me vajin e njere?zve, por me Hirin e Shpirtit te? Shenjte?, ashtu siç psalmisti David e kishte profetizuar pe?r Ate?: “Froni yt, o Pere?ndi, vazhdon ne? pe?rjete?si; skeptri i mbrete?rise? sate e?shte? nje? skepte?r drejte?sie. Ti e do drejte?sine? dhe urren mbrapshtine?; prandaj Pere?ndia, Pere?ndia yt, te? ka vajosur me vaj ge?zimi pe?rmbi shoke?t e tu.?( Psalimi 45-8) (Hebrejnte? 1-9)

“Ke?shtu edhe Krishti nuk e pe?rvete?soi ai vete? lavdine? qe? te? be?het kryeprift, por ia dha Ai qe? i tha: ?Ti je im Bir, sot ti me? linde” dhe ashtu si thuhet diku gjetiu: ?Ti je prift pe?rjete?, sipas rendit te? Melkisedekut.?(Hebrejnte? 5; 5-6)

Krishti si nje? “vaji ulliri i mire?” u konsumua i gjithi tek vullneti hyjnor pe?r shpe?timin e njere?zve te? Izraelit e kombeve, ashtu siç ai thote? ne? agoni ne? kryq, para se te? jepte shpirtin: ? Dhe Jisui be?rtiti me ze? te? larte? dhe tha: ”O Ate?, ne? duart e tua po e dore?zoj fryme?n time!”. Dhe, si tha ke?to, dha frymë”. ( Luka 23 -46)

Prandaj edhe ne? Dhiate?n e Re edhe ne? Kishe?n Apostolike, qe? e?shte? trupi Krishtit, (Efesiane?t 1-23) pe?rdorej vaji i ullirit pe?r hyjnderim, pe?r shenjte?rim dhe she?rim, ashtu siç Zoti na tregoi tek parabola e Samaritanit të mire?: “Por nje? Samaritan, qe? po udhe?tonte, i kaloi afe?r, e pa dhe kishte dhembshuri. Dhe mbasi iu afrua, ia lidhi plage?t duke ia lare? me vaj dhe me vere?; pastaj e vuri mbi kafshe?n e vet, e c?oi ne? nje? han dhe u kujdesua pe?r te?”. ( Luka 10 34)

Po ashtu apostull Jakovi thote?: “A e?shte? i se?mure? ndonje? nga ju? Le te? the?rrase? pleqte? e kishe?s dhe ata te? luten pe?rmbi te?, dhe le ta lyejne? me vaj ne? eme?r te? Zotit, dhe lutja e besimit do ta shpe?toje? te? se?murin dhe Zoti do ta me?ke?mbe?; dhe ne?se ka be?re? me?kate, ato do t?i falen”.(Jakovit 5:14)

Edhe ne? Kishe?n Orthodhokse qe? e?shte? e pandryshuar nga Kisha Apostolike vazhdon tradita judaike dhe e kishe?s se? hershmne ku digjet vaji ulliri i paste?r kushtuar Zotit, psh ne? kandilin e pafjetur qe? mbahet gjithmone? i ndezur ne? altar, po ashtu ne? ikonostas para ikone?s se? Krishtit, Hyjlinde?ses, engje?jve, shenjtore?ve, sepse edhe për të krishterët vaji i kandilit simbolizon me?shire?n e pafundme te? Pere?ndise? ne? faqen e Jisu Krishtit ( Joani 3 17), por edhe se kandilat me vaj simbolizojne? Kishe?n qe? e?shte? transmetuese e me?shire?s dhe ndric?imit hyjnor.

Jo vete?m ne? kishe?, por edhe ne? shte?pite? e tyre, ne te? krishtere?t orthodhoksë mbajme? ne? ikonostaset tona nje? kandil me vaj, qe? e ndezim e mira c?do dite?, ose kur lutemi ne? vigjilje dhe gjate? te? kremteve dhe te? shtune?n ne? mbre?mje dhe gjate? te? diele?s, ditës së Zotit.

Vaji qe? digjet ne? kandil duhet te? jete? ulliri dhe i nje? cile?sie te? mire?, si ai qe? ne konsumojme? pe?r ushqim dhe jo vajra te? nje? cile?sie te? dobe?t, sepse tek Zoti nuk ofrojme? mbeturina, por me? te? mire?n qe? kemi dhe vaji i ullirit qe? digjet e?shte? nje? oferte? pe?r Zotin pe?r mire?njohje dhe qe? na pe?rfaqe?son edhe ne pe?r shpe?timin tone?.”Ne gjithmone? vendosim vajin me? te? mire? ne? kandila”, thote? Jerond Efremi i Skitit të She?n Andreas, Mali Shenjte?.

Bashke? me vajin e ullirit ne? Kishe? e?shte? tradite? edhe pe?rdorimi i qiriut, qe? be?hej nga dylli i blete?s.

Qiriu si objekt ndric?imi e?shte? i lashte?, por filloi te? aplikohet si element adhurimi pas shekullit te? shtate? dhe pati zhvillim me? shume? ne? mesjete?.

Pavare?sisht se sot pe?rdoren edhe qirinje? me parafine?, pe?rse?ri ne? altar kur kryhet Liturgjia Hyjnore e?shte? mire? te? ofrohen qirinj me dyll blete.

Besimtare?t orthodhoks sa here? qe? vijne? ne? kishe? ndezin nje? ose disa qirinj, qe? ia ofrojne? Zotit, Hyjlinde?ses, engje?jve, shenjtore?ve, pe?r she?ndet, pe?r paqe, pe?r te? ndihmuar veten dhe te? dashurit, qe? jetojne?, por edhe ne? kujtimin e te? fjeturve (te? vdekurve).

Sipas me?simit te? Kishe?n Orthodhokse, qiriu e?shte? shprehje e gjere? e nje? ofrimi personal drejtuar Pere?ndise?, shenjtore?ve dhe vete? Kishe?s, si shte?pia e Pere?ndise? .

Duhet te? dime? se qiriu kur ndizet nuk i ndizet vetes ose njere?zve, por si oferte? dhe shenje? nderimi ndizet drejtuar Zotit, Hyjlinde?ses dhe shenjtore?ve, dhe pasi ndezim qiriun detikuar atyre personave të shejntë ju shprehim atyre ne?pe?rmjet lutjes ge?zimin ose hidhe?rimin dhe problemin pe?r vete ose pe?r te? afe?rmin te? gjalle? ose te? fjetur(vdekur).

She?n Joan Kroshtandi na sqaron pe?r re?nde?sine? e qiriut, qe? ndezim ne? kishe?.

? Pse i ofroj Zotit, te? Te?re?shenjte?s sone? ose ndonje? engje?lli dhe shenjtori nje? drite? materiale (qiri, kandil)?

Zotit, te? Te?re?shenjte?s sone? ose ndonje? engje?lli dhe shenjtori, i ofroj nje? drite? materiale (qiri, kandil), ne? me?nyre? qe? ata te? me? falin me lutjet e tyre drite?n e hirit te? Tij, drite? shpirte?rore.

Te? me? drejtojne? larg erre?sire?s se? me?katit, brenda ne? drite?n e diturise? se? Pere?ndise? dhe te? virtyteve.

Ofroj zjarr material, ne? me?nyre? qe? ne? zemre?n time te? ndeze? flake?n e Hirit te? Shpirtit te? Shenjte? dhe te? zhduke? prej zemre?s sime te? mjere? zjarrin e pasioneve.

Ofroj drite? me de?shire?n qe? te? be?hem vete? drite?, te? ndric?oj te? gjithe? sa gjenden brenda ne? kishe?. Kjo e?shte? arsyeja se pse ndez qiri para ikonave. Ke?to mendime kam kur ndez qiri ne? qirimbajte?s.

Pohoj se vendos qirinj para ikonave me shprese?n se do te? marr bekim shpirte?ror prej personave te? shenjte?, qe? ikonizohen ne? to.

Ekziston ligji i reciprocitetit; te? prese?sh nje? dhurate? pe?r nje? dhurate?. ?Edhe me c?fare? mate?si matni, do t?ju matet edhe juve?, tha Zoti.

Qiriu lidhet vazhdimisht me simbolin e drite?s qe? e?shte? vete? Zoti. Ke?shtu ai be?het edhe tregues i shprese?tarise? se? besimtare?ve se edhe ata jane? thirrur te? be?hen drite? ne? kungim me Drite?n, si bije? te? drite?s.

Kur i ndezim qiriun me shume? shprese?tari, mund te? themi: ?O Krishti im, Ti je drita e bote?s. Ndihmome? qe? jeta ime te? shkrihet nga dashuria pe?r Ty dhe pe?r te? afe?rmin tim, e te? ndric?oje? si drite? e pe?rulur e ke?tij qiriri?.

(She?n Joani i Kroshtandit )

Kurse She?n Serafimi i Sarovit thoshte:

“Njeriu me mishin e tij ngjason si nje? qiri i ndezur. Qiriu ka pe?r qe?llim te? shkrihet nde?rsa njeriu te? vdese?. Por shpirti i tij e?shte? i pavdekshe?m, prandaj shqete?simi yne? duhet te? jete? me? shume? pe?r shpirtin sesa pe?r trupin: C??dobi do te? kishte njeriu po te? fitonte mbare? bote?n, por te? humbas jete?n e vet? ose: “c?fare? do te? jape? njeriu ne? ke?mbim te? shpirtit te? tij??

(She?n Serafimi i Sarovit)

Simbolika e qiririt na tregohet edhe me mbajte?set e tyre ne? shandane?t brenda kishe?s, ato kane? larmi ne? madhe?si edhe forma te? ndryshme: psh dyqirinjsh (2 natyrat e Krishtit), treqirinjsh (3 personat e Trinise? se? Shenjte?), shtate? qirinjsh (7 dhuratat [fryti] e Shpirtit te? Shenjte?) apo dymbe?dhjete?- qirinjsh (12 apostujt) ose 12 ungjijte? kur i lexojme? ne? te? Ejnten e Madhe.

Zakonisht episkope?t bekojne? popullin ne? eme?r te? Krishtit dhe Trinisë me dyqirijnsh dhe treqirijnsh gjate? Liturgjise? Hyjnore.

Qirinj te? ndezur mbahen si nga klerike?t ashtu edhe nga besimtare?t, gjate? mistereve dhe she?rbesave si: Page?zimi, Martesa, ne? varrim, pe?rkujtimore, procesioni i Epitafit te? se? Premtes se? Madhe dhe sidoemos pe?r te? kremten e Pashke?s, te? Ngjalljes, qe? e?shte? e kremtja qe?ndrore e vitit dhe qiriri i ndezur e?shte? simbolika qe?ndrore e drite?s ngjalle?sore te? Krishtit, qe? mundi erre?sire?n e vdekjes.

Ndezja e qiririt, gjithashtu, e?shte? edhe nje? ofrim dhe kontribut personal ne? ndihme? te? ekonomise? se? Kishe?s.

Pe?r re?nde?sine? e qiririt She?n Pais Agjoriti na thote?:

“Me qiririn ke?rkojme? dic?ka prej Pere?ndise?. Kur e ndez edhe thua: ?pe?r ata qe? vuajne? trupe?risht dhe shpirte?risht dhe pe?r ata qe? kane? nevoje?n me? te? madhe?, brenda tyre jane? edhe te? gjalle?t edhe te? vdekurit.

A e di se sa prehje gjejne? te? fjeturit kur ndezim nje? qiri pe?r ta? Ne? ke?te? me?nyre? ka dikush komunikim me te? gjalle?t dhe me te? fjeturit. Me pak fjale? qiriri e?shte? nje? antene? qe? na sjell ne? kontakt me Pere?ndine?, me te? se?mure?t, me te? fjeturit, etj”.

(Shën Pais Agjoriti)

Ështe? shume? e re?nde?sishme te? dime? se edhe koha që kandili apo qiriri qe?ndrojnë të ndezur ofruar Zotit apo shenjtorit ka kuptim dhe re?nde?si të veçantë për besimtarin që i afron dhe i ndez ato para Zotit dhe shejntorëve, ashtu siç na tregon edhe kjo histori nga mrekullite? e She?n Dhimite?r Mirovlitit ne? Kishe?n e Selanikut.

?Mrekulli e She?n Dhimitrit?

“Me?sojme? nga Sinaksari i She?n Dhimitrit, se dikur ekzistonte nje? njeri i quajtur Onisifor, i cili she?rbente ne? varrin e she?n Dhimitrit dhe kishte pe?r detyre? ndezjen dhe fikjen e lambadhave dhe qirinjve qe? sillnin te? krishtere?t para ikone?s se? Shenjtit, kur shkonin edhe i faleshin, ai nxitonte dhe i shuante ato pa u djegur plote?sisht.

Nje? nate?, ne? gjume? atij i?u shfaq Shenjti dhe i tha: ?Te? dish Onisifor, se ajo qe? be?n nuk me? pe?lqen. Te? dish gjithashtu se me ke?te? me?nyre? i de?mton si veten te?nde ashtu edhe ata qe? sjellin qirinj dhe lambadha. Sepse, sa me? shume? te? digjen lambadhat para ikonave, aq me? shume? digjen me?katet e atij qe? me besim i sjell ato. Por kur i heq edhe ai qe? i sjell humbet shpe?rblimin e tij edhe ai qe? i heq ne? shpirtin e tij do te? kete? ferrin.

Onisifori nuk i dha shume? re?nde?si, por realisht pe?r pak kohe? ndaloi se? nxituari pe?r t?i shuar qirijntë.

Nje? nate?, nje? i krishtere?, solli dy lambadha te? bukura dha pasi u fal, qe?ndroi pak qe? te? lutej dhe me? pas u largua.

Ate?here? Onisifori shkoi dhe i shoi, duke ripe?rse?ritur zakonin e tij te? keq. Ate?here?, menje?here?, Shenjti i tha me nje? ze? gje?mues: ?Onisifor, fillove pe?rse?ri nga te? nje?jtat??. Ate?here? menje?here? nga frika e tij, Onisifori ra pandjenja dhe kur erdhi pe?rse?ri ne? vete, u pendua pe?r veprimin e tij dhe qe? prej ate?here? nuk e ripe?rse?riti me?.”

Me?suam pra, dobine? qe? vjen me nje? veprim kaq te? thjeshte? dhe shprese?tar mdezja e një qiriu, qe? kur be?het me besim, ka nje? fuqi te? jashte?zakonshme. ”

Burimi: Pe?rgjigje Ortodokse.

Ke?shtu te? dashur me? krishtin te? ofrojme? vajin me? te? mire? ne? kishe? dhe në shtëpit tona qe? te? ndezim kandilat dhe qirinj para Zotit dhe shenjtore?ve si nje? oferte? modeste pe?r me?shire? ndaj vetes te? afërmve, te? gjalle?ve e te? vdekurve, ashtu siç na thote? edhe Jerond Efremi i Skitit te? She?n Andreas, Mali Shenjte?:

“Pe?r sa kohe? ndizen qirinjte?, ata be?rtasin ?ki me?shire?, ki me?shire?, ki me?shire? pe?r njeriun qe? i ndezi qiri Zotit.

Djalli e di ke?te? dhe ve? ne? mendje mendimet se ekziston rreziku i zjarrit nga qirinjte?.”/Miron Çako