E fundit!

22:51 Aktualitet

Biznesmeni Artur Shehu thyen heshtjen: Jam pronar i vjetër i tokës në Zvërnec, nuk i njoh fare investitorët

Biznesmeni shqiptar Artur Shehu ka folur në emisionin Opin...

A e dini se çfarë do të ndodhte po të shkrinte Antarktida?

31 Korrik 2021, 06:10, Blog CNA

Sipas Qendrës Kombëtare të të Dhënave të Dëborës dhe Akullit në SHBA, akulli i Antarktidës mbulon një sipërfaqe prej rreth 36.2 milion km2. Sa për krahasim, ai do të mbulonte të gjithë SHBA-në dhe Meksikën. Pastaj, është thellësia e tij, dhe në total kemi rreth mbi 30 milionë metër kub akull.

Kjo sasi kolosale akulli është ndërtuar për mijëra vjet, dhe falë emetimeve të një bote gjithnjë e më të industrializuar. Vlerësohet se pa ndonjë ndryshim thelbësor, bota do të përballet me një shkrirje masive të këtij akullit deri në vitin 2060.

Është e qartë se kjo do të sillte rritje të niveleve të detit, por gjërat nuk janë kaq të thjeshta.

Profesori i matematikës i aplikuar në Universitetin Masej, Robert Meklaklan thotë se në fillim zhdukja e akullit në Antarktidë do të sillte një ndryshim të gravitetit.

Ky ndryshim do ishte aq i madh, saqë Toka do të zgjerohej në disa zona. Në vitin 1875, shkencëtari Xhejms Kroll e shpjegoi këtë me disa llogaritje matematikore. Ai tha se në vend të rritjes së niveleve të detit në mënyrë uniforme, i ashtuquajturi ?efekt gravitacional?,do të bënte që nivelet e ujit përreth Antarktidës të rriteshin në fakt rreth 1/3 më pak se sa mesatarja globale.

Ky ndryshim do të kompensohej në Hemisferën Veriore, ku nivelet e detit do të rriteshin me 1/3 më shumë mbi mesataren. Planeti ynë nuk rrotullohet vetëm rreth boshtin e tij, por ai edhe lëkundet paksa, si një i ri që sapo del nga një lokal pasi ka pirë shumë.

Lëkundja bazohet kryesisht tek mënyra e shpërndarjes së masës në të gjithë planetin, dhe këtu përfshihet edhe akulli. Midis viteve 1899-2018, boshti i Tokës u zhvendos me rreth 34 metra Shkrirja e akullit dhe ndryshimet në boshtin e Tokës, janë regjistruar prej një kohe të gjatë, por studiuesit nuk e kanë tamam të qartë se sa nga lëvizja e poleve, është rezultat i shkrirjes së akullit.

Kjo pasi në lojë janë edhe faktorë të tjerë, si lëvizja e mantelit si lava që ndodhet thellë brenda Tokës. Por ky nuk është fundi i historisë. Tani studiuesit mendojnë se nuk ka nevojë të shkrijë i gjithë akulli i Antarktidës, që në të nisim të shohim pasojat serioze. Paleoklimatologët nga Universiteti i Uiskonsinit në SHBA, thonë se ndryshimi është si një efekt i topit të dëborës. Sa më larg që lëkundet planeti, aq më shumë polet janë të ekspozuara ndaj rrymave zhvendosëse të ujit të ngrohtë, dhe aq më shpejt do të shkrijë akulli.

Po ashtu ekspertët parashikojnë që shkrirja e akujve do të ndryshojë gjatësinë e një dite. Xherri Mitrovica profesor i Universitetit të Harvardit, thotë se kur akulli shkrin, ai do të zhvendosë ujin por edhe peshën diku tjetër. Ai thotë se ndryshimi i ditës ka filluar të ndodhë, dhe falë akullit të shkrirë, një ditë tashmë është bërë në mënyrë të padukshme më e gjatë me rreth një të mijtën e sekondës.

Nuk është ende e qartë se sa do të zgjasë dita, nëse do të shkrihet i gjithë akulli, por eksperti Irvin Morligem nga Universiteti i Kalifornisë, thotë se gjatësia mund të ndryshojë deri në 20 sekonda.

Por pasoja më e rëndësishme do të ishte zhdukja e shumë vendbanimeve aktuale. Qytetet aktuale bregdetare si Nju Jorku, Buenos Aires, Kajro, Londra, Venecia, Shangai dhe Bangladeshi të gjitha do të zhduken, së bashku me disa territore të rëndësishme.

Katër të pestat e australianëve jetojnë përgjatë bregdetit, dhe e gjithë zona do të jetë nën ujë – së bashku me një zonë të Kinës që aktualisht strehon rreth 600 milion njerëz. Danimarka dhe Holanda nuk do të mbijetojnë dot, pasi do të jenë thuajse plotësisht nën ujë, së bashku me pjesën më të madhe të Bregut Lindor të SHBA-së, gati të gjithë Paraguajin në Amerikën e Jugut dhe një pjesë të mirë të Amerikës Qendrore.

Disa vende do të ktheheshin në ishuj, si San Françisko dhe Kamboxhia. Ndryshimi i klimës do të jetë shkatërrues për shumicën e specieve. Shumë specie konsiderohen si të varura nga akulli, dhe kjo thjesht do të thotë shfarosjen e tyre.

Një problem tjetër i madh me të cilin do të duhet të përballen papritmas shumë njerëz, është zhdukja e ujit të pijshëm të pastër. Morligem thotë:?Nëse rritet niveli i detit, do të ketë depërtim të ujit të kripur në rezervat e ujërave nëntokësore?.

NASA deklaroi vitin e shkuar se rezervat e ujërave të ëmbla, janë prekur ndjeshëm jo vetëm nga shkrirja e akullit jo vetëm të Antarktidës dhe Grenlandës, por edhe të akullnajave dhe akullit në zona si Arktiku rus dhe Andet.

Për më tepër, shkrirja e akujve do të çlironte nga ngrirja mikrobe dhe baktere të lashta shumë rezistente, që mund të shkaktojnë një mori sëmundjesh të njohura dhe panjohura për ne. Sipas një studimit nga studiues nga Universiteti i Kajros në Egjipt, shkrirja dhe ringjallja pasuese e baktereve dhe viruseve do të ketë ?pasoja të papritura?.

Shkencëtarët e dinë se këto baktere të shkrira rishtas mund të jenë vdekjeprurëse. Sëmundja e lisë, Murtaja Bubonike dhe Antraksi janë shkrirë nga akulli, dhe kanë infektuar dhe vrarë njerëz dhe kafshë në Siberi gjatë një shpërthimi epidemik në vitin 2016. Së fundmi ky proces do të na çonte drejt një epoke të re akullnajore, të cilat Toka i ka përjetuar jo pak herë në të shkuarën/CNA.al