E fundit!

15:23 Aktualitet

"Zona që ilustron më mirë çfarë është keq në Shqipëri"/ Malltezi publikon pamje nga vendgrumbullimi i plehrave në Elbasan

Jamarbër Malltezi, në Ditën Botërore të Mjedisit, ka vizit...

Shkaqet e kancerit të mushkërive tek jo-duhanpirësit

5 Janar 2021, 15:27, Lifestyle CNA

Pirja e duhanit është shkaku kryesor i kancerit të mushkërive, por edhe jo-duhanpirësit mund ta marrin atë. Zbuloni disa nga arsyet.

Jo vetëm duhanpirësit janë të rrezikuar nga kanceri i mushkërive – rreth 20% e tumoreve të mushkërive zhvillohen edhe te jo-duhanpirësit. Sidoqoftë, ka mjaft ndryshime midis grupeve për t’i konsideruar si dy sëmundje të ndryshme, thotë Vincent Lam, MD, një specialist i kancerit të mushkërive në Universitetin e Teksasit MD Anderson Cancer Center në Hjuston. Njerëzit me kancer të mushkërive që nuk kanë pirë kurrë duhan kanë tendencë të jenë më të rinj se duhanpirësit (dhe ish-duhanpirësit) që marrin sëmundjen, dhe ka më shumë të ngjarë të jenë gra.

Tumoret, gjithashtu, janë të dallueshëm dhe kanë tendencë të kenë mutacione të ndryshme gjenetike. Rreth gjysma e tumoreve tek njerëzit që nuk kanë pirë kurrë duhan kanë mutacione që mund të jenë në shënjestër të barnave më të reja. Kjo mund të ndihmojë në shpjegimin pse jo-duhanpirësit me kancer të mushkërive kanë tendencë të jetojnë më gjatë sesa duhanpirësit aktualë dhe të mëparshëm me sëmundjen.

Studiuesit ende po testojnë të gjithë faktorët e ndryshëm që mund të kontribuojnë në kancerin e mushkërive tek njerëzit që nuk kanë pirë kurrë duhan. Disa raste mund të mos shpjegohen kurrë, por ja çfarë dihet deri më tani.

Rreth 15% deri 35% e kancerit të mushkërive tek jo-duhanpirësit mund të shkaktohet nga tymi i dorës së dytë, i referuar gjithashtu si tymi pasiv. Ekzistojnë dy lloje të ndryshme. Tymi i rrymës më të lehtë (më toksiku nga të dy) është kur një jo-duhanpirës thith tym nga fundi i ndezur i cigares ose purës së një personi. Tymi kryesor është kur një jo-duhanpirës thith tymin e nxjerrë nga duhanpirësi.

Për fat të mirë, janë bërë hapa të mëdha në uljen e ekspozimit ndaj tymit të duhanit. “Kjo është arsyeja pse ne ndaluam pirjen e duhanit në restorante, në vendet e punës, në një park”, thotë Ahmedin Jemal, PhD, nënpresident i Mbikëqyrjes dhe Kërkimit të Shërbimeve Shëndetësore në Shoqatën Amerikane të Kancerit në Atlanta.

Disa grupe janë më të ndjeshëm ndaj marrjes së kancerit të mushkërive nga pirja e duhanit, duke përfshirë njerëzit e ekspozuar ndaj tij në fëmijëri dhe ata që jetojnë në varfëri.

Një tjetër faktor është ndotja e ajrit. Ndotja nga shkarkimi i automjeteve, termocentralet, sobat me dru dhe burime të tjera përmbajnë grimca të vogla që gjithashtu mund të kontribuojnë në kancerin e mushkërive. Akti i Ajrit të Pastër ka zvogëluar në masë të madhe ndotjen e ajrit – dhe kancerin e mushkërive të shkaktuara nga ndotja e ajrit – në SH.B.A., por është akoma një problem i madh në pjesë të tjera të botës, si Kina.

Mutacionet gjenetike janë një tjetër faktor. Përveç ndryshimeve gjenetike midis tumoreve të kancerit të mushkërive në njerëzit që pinë duhan ose kanë pirë duhan kundrejt atyre që nuk kanë pirë kurrë, studiuesit po zbulojnë gjithashtu ndryshime gjenetike në vetë njerëzit. Këto mund të trashëgohen (kjo është arsyeja pse kanceri i mushkërive ndonjëherë ndodh në familje) ose të fitohet gjatë jetës tuaj.

Një tjetër shkak është edhe ndotja e ajrit të brendshëm. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, rreth 3 miliardë njerëz në të gjithë botën gatuajnë dhe ngrohin shtëpinë e tyre me lëndë djegëse të ngurta (dru dhe qymyr) ose gatuajnë mbi flakë të hapura. Ky lloj gatimi i shoqëruar me ventilim të dobët çon në nivele të larta të ndotjes së ajrit të brendshëm që mund të kontribuojë në kancerin e mushkërive./ CNA.al