E fundit!

22:51 Aktualitet

Biznesmeni Artur Shehu thyen heshtjen: Jam pronar i vjetër i tokës në Zvërnec, nuk i njoh fare investitorët

Biznesmeni shqiptar Artur Shehu ka folur në emisionin Opin...

Liria e informacionit/ "Çalon" Ballkani Perëndimor

26 Dhjetor 2019, 14:25, Aktualitet CNA

Midis janarit të vitit 2017 dhe Qershorit të vitit 2019, gazetarët e rrjetit investigativ paraqitën 854 kërkesa zyrtare për të pasur qasje në dokumenta publike në Shqipëri, Bosnje dhe Hercegovinë, Kosovë, Maqedoni e Veriut, Mal të Zi dhe Serbi. Me ndihmën e informacionit të marrë nga këto kërkesa, BIRN arriti të mbështeste shumë prej hetimeve të tij dhe ekspozoi shkelje nga qeveritë, kompanitë e individët e fuqishëm. Por në të njëjtën kohë, mbi bazën e tyre, ai realizoi gjithashtu një analizë të thelluar të hapjes së institucioneve ndaj pretendimeve të tilla në të gjithë vendet e Ballkanit Perëndimor.

Analiza tregoi se ndërsa në letër, ligjet e Lirisë së Informacionit në rajon janë ndër më liberalët në Europë, zbatimi i tyre në realitet qëndron shumë poshtë standardeve europiane. Ai ndryshon edhe mes vetë vendeve të Ballkanit Perëndimor. Disa po tregojnë një përmirësim; të tjerë, si Bosnja dhe Hercegovina, mbeten prapa. Ajo është i vetmi vend në Ballkan që nuk ofron as qasje tek të dhënat publike në formë elektronike. Në shtete si Mali i Zi dhe Serbia, ka pasur një rënie të zbatimit si rezultat i ndryshimeve legjislative dhe presionit politik.

BIRN ka dërguar 853 kërkesa për qasje bazuar në të drejtën në informim në shtetet e Ballkanit gjatë një periudhe prej 30 muajsh. Njëzet e dy hulumtime dhe analiza të thella ndërkufitare e mjaft komplekse janë prodhuar bazuar në të dhënat e marra përmes këtyre kërkesave.

Megjithëse disa institucione i publikojnë vendimet dhe të dhënat në ueb faqet e tyre, është vërejtur që gati se të gjitha nuk kanë freskime të të dhënave, kanë vonesa në dhënie të qasjes në informacion, shpeshherë refuzojnë të japin qasje në informacion apo klasifikojnë të dhënat si ?konfidenciale?, me qëllim që gazetarëve apo publikut mos t?u jepet qasja në to.

Është shumë e qartë që ligjet që ndërlidhen me të Drejtën në Informim janë shumë të mira në letër në vendet e targetuara me këtë projekt, por zbatimi i tyre nuk respektohet e në disa vende është vështirësuar aq shumë sa që është bërë gati e pamundur që të sigurohet qasja.

Në të gjitha vendet e targetuara, Ligji ka paraparë gjoba për mosrespektimin e ligjit dhe për mohimin e qasjes në të dhëna publike. Megjithatë, vihet në dyshim nëse gjobat me të vërtetë janë paguar ndonjëherë, edhe në rastet kur institucionet ishin shpallur fajtore për refuzim të qasjes në informacion.

Gati të gjitha vendet e përfshira kanë mungesë të vullnetit politik për të zbatuar plotësisht ligjet e së Drejtës për të Ditur. Megjithatë, duke iu falënderuar kritikave të vazhdueshme mbi situatën e krijuar nga Komisioni Evropian, shoqëria civile në vendet e caktuara, OJQ-të dhe mediat, duke përfshirë gazetarët, ende ka hapësirë për optimizëm mbi gjendjen e transparencës në Ballkan ? megjithëse ka nevojë për më shumë punë për t?u bërë për t?u siguruar që publiku informohet në mënyrë adekuate me punën që bën qeveria e tyre.