E fundit!

22:51 Aktualitet

Biznesmeni Artur Shehu thyen heshtjen: Jam pronar i vjetër i tokës në Zvërnec, nuk i njoh fare investitorët

Biznesmeni shqiptar Artur Shehu ka folur në emisionin Opin...

Nga do të vijë kriza e radhës

12 Nëntor 2016, 08:06, Aktualitet CNA

Kini kujdes nga huadhënësit problematikë, bankat e dyshimta dhe Kina

Viti i ardhshëm ka numrin 7 në fund. Nëse ju jeni supersticioz apo jo shumë në kontakt me statistikat, ky vit na parashikon për një tjetër krizë financiare. Rënia më e madhe njëditore e aksioneve në historinë e Wall Street ka ndodhur në vitin 1987. Kriza aziatike ishte në vitin 1997. Ndërsa kolapsi më i madh e më i rëndë global, që nga Depresioni i Madh, u përsërit në vitin 2007, me dështimin e huadhënësve për kredi për shtëpi si Northern Rock në Britani të Madhe dhe New Century Financial në SHBA.
Sigurisht që askush nuk mund ta llogarisë e ta shënojë në kalendar datën e krizës së ardhshme. Çështja është se çarjet vijnë në cikle të rregullta. Disa nga parakushtet për një tjetër krizë duket se po përmbushen.
Fondi Monetar Ndërkombëtar mund të ketë pasur të drejtë në parashikimet në Raportin e tij Vjetor të Stabilitetit Financiar, i cili është publikuar në tetor. Kjo nuk tingëllon si një alarm, por sigurisht që shpreh shqetësim. Rreziqet afatshkurtra janë pakësuar në fakt, thotë FMN, duke treguar për çmimet e mallrave, të cilat ndihmojnë disa tregje të rëndësishme në zhvillim, si dhe perspektivën për lehtësimin e parave në tregjet e zhvilluara. Por, FMN-ja thotë: ?Risqet afatmesme po vazhdojnë ende?. Raporti citon klimën e pazgjidhur politike, që e bën më të vështirë trajtimin e problemeve të thella; disa institucione financiare të dobëta në tregjet e zhvilluara; dhe borxhet e rënda të korporatave në tregjet në zhvillim.
Risqet që nuk janë akute mund të mblidhen për një kohë të caktuar para se të shkaktojnë një krizë financiare. Çfarë është e padiskutueshme është se borxhi, si shkaktari kryesor i pothuajse çdo lufte financiare, po rritet me shpejtësi. Në 225% të PBB-së bruto, borxhi publik dhe privat i marrë së bashku jashtë sektorit financiar ?është aktualisht më i larti i të gjitha kohërave?, thotë FMN-ja. Borxhi financon rritjen, por gjithashtu i bën huamarrësit të brishtë. Debitorët vazhdojnë të kenë detyrime parash edhe në qoftë se ata e humbasin aftësinë për të shlyer. Nëse ata nuk mund të paguajnë, huadhënësit e tyre janë ata që dalin të dëmtuar dhe në disa raste mospagesa bie mbi detyrimet e tyre, dhe kështu fillon efekti domino i rënies.
Bankat në mbarë botën janë kryesisht më të forta tani në krahasim me çfarë ishin në prag të krizës së fundit financiare, por ka përjashtime të rëndësishme. Aksionet e Deutsche Bank, bankës me të madhe gjermane, kanë rënë 62% prej pikës më të lartë në 2015-n, dhe Drejtuesi Ekzekutiv (CEO) John Cryan, deri tani i ka rezistuar zgjidhjes së qartë për të shpëtuar bankën e tij, përkatësisht nëpërmjet rritjes së fondeve duke emetuar aksione të reja, zgjidhje e cila do të dobësonte pronësinë e aksionerëve ekzistues. Qeveria gjermane, pas protestave kundër paketave të shpëtimit për bankat jugore europiane, është duke këmbëngulur se nuk do të ndryshojë strategjinë për bankën e saj. Në Itali, ndërkohë, kreditë me probleme në bilancet e bankave janë të barabarta me rreth një të katërtën e PBB-së së vendit.
Edhe në ShBA, investitorët nuk duket se i konsiderojnë bankat e mëdha si më të sigurta tani në krahasim me periudhën përpara krizës së fundit, sipas një dokumenti të lëshuar nga ish-sekretari i Thesarit, Larry Summers dhe Natasha Sarin, një studente e diplomuar në Harvard. Çmimet e aksioneve të bankave të mëdha të SHBA-së janë tepër të ulëta, sipas Summers dhe Sarin, që do të thotë se ?vlera e ekskluzivitetit? të tyre është dëmtuar. Kjo tregon se në rastin e një krize të mundshme, ata mund ta kenë të vështirë të paguajnë borxhet e tyre nëpërmjet likuidimit të aseteve.
Normat e interesit tejet të ulëta nuk janë duke ndihmuar në aftësinë e bankave për të përballuar një krizë të mundshme. Ato po shtrydhin fitimet, të cilat bankave iu duhen për të marrë masat e sigurisë, duke reduktuar shumën që bankat mund të fitojnë nga kreditë që japin. Kjo nuk ka të bëjë vetëm me nivelin e normave, por gjithashtu edhe ndryshimi i vogël midis normave afatshkurtra që bankat marrin hua dhe normave afatgjata me të cilat ato huazojnë.
Dy rregullore që hyjnë në fuqi në vitin 2018 do të fillojnë të ndihen që në vitin 2017, teksa bankat përgatiten për të qenë në përputhje me to. Njëra, nga Komiteti i Bazelit për Mbikëqyrjen Bankare, rreptësisht kufizon sasinë e lëvrimit që bankat mund të përdorin për të fituar para. Një tjetër u kërkon atyre që të njohin më shpejt humbjet e pritshme të kredisë. Edhe pse rregullat duhet t?i bëjnë bankat më të sigurta, ato mund të reduktojnë edhe më tej fitimet e tyre. Nëse bankat përpiqen të jenë në përputhshmëri me standardet pa u kthyer nga aksionerët për të kërkuar më shumë kapital, në këtë mënyrë ato mund ta vendosin veten edhe më tepër në rrezik.
Cilado qofshin vështirësitë në bankat tradicionale, ato me siguri përbëjnë më pak risk se sistemi bankar në hije (shadow banking), thotë Vincent Reinhart, ekonomisti kryesor në Standish, një njësi e BNY Mellon. ?Dështimi projektimit? i Dodd-Frank, dekret i vitit 2010 për reformimin e Wall Street qëndron në faktin se, duke rritur koston e operimit në një bankë tradicionale, kjo shtyn disa fonde drejt sistemit bankar në hije (shadow banking) më pak të rregulluar, thotë Reinhart. Sistemi bankar hije përfshin partneritetet e investimit ?hegde funds?, fondet e përbashkëta të tregut të parave, si dhe huadhënësit dhe huamarrësit e letrave me vlere të Wall Street.
Kina mund të jetë burimi më i frikshëm i rrezikut në horizont. Shkalla e rritjes së saj ka qenë e nxitur nga zgjerimi i paqëndrueshëm e i shpejtë i dhënies së kredisë për bizneset dhe familjet, thotë shefi i Bloomberg Intelligence, ekonomisti aziatik Tom Orlik. Qeveria ka sinjalizuar, me një editorial në shtypin shtetëror, se dëshiron që vendi të fillojë praktikat për uljen e lëvrimit. ?Deri më tani nuk është e qartë, nëse fjalët do të pasohen nga veprat?, shkroi Orlik më 11 tetor.
Bankat kineze janë ?rreziku më i madh, një lëndë plasëse potenciale?, thotë Samuel Malone, drejtor i modelimit të specializuar në Analytics Moody. Ai studioi madhësinë, brishtësinë dhe ndërlidhshmërinë mes bankave më të mëdha të botës dhe arriti në përfundimin se fqinjët e Kinës në Azinë Juglindore, veçanërisht Singapori, janë të ekspozuar në mënyrë më të drejtpërdrejtë. Sistemi bankar hije i Kinës është gjigant dhe jo i kuptuar aq sa duhet, si dhe humbjet që mund të pësojnë mund të transmetohen tepër shpejt te bankat tradicionale.
Shefi ekonomist i Citigroup, Willem Buiter, dha një intervistë të publikuar në qershor të vitit 2016 nga revista e Shkollës së Biznesit Cheung Kong në Pekin. Ai tha se ishte i sigurt se autoritetet i kanë mjetet për të ndaluar një krizë të mundshme të madhe, por ata nuk mund të adresojnë problemin themelor të borxhit deri pas zgjedhjeve partiake të vjeshtës së 2017-s. Problemi qëndron tha ai, se unë dyshoj se palët e krizës financiare do të presin aq gjatë./WSJ-monitor