Magjia, nga njëbrirëshi, tek Harry Potter-i

13 Qershor 2015, 18:07, Kulturë CNA

Mendimi magjik është i pranishëm në të gjithë legjendat e të gjithë kulturave, në rrëfimet e transmetuar gojarisht që nga këngët afrikane ashtu edhe në letërsinë e shkruar perëndimore. Eshtë një konstante e njerëzimit. Për shembull, tek Odiseja, magjistarja Circe transformon shokët e Uliksit, heroit kulturor të botës antike, në derra. Në letërsinë latine është i riu Lucio që transformohet në kafshë, në një gomar: ndodh tek Gomari i Artë i Lucio Apuleio, ku magjia është qendrore në të gjithë veprën, e njohur gjithashtu si Metamorfoza. I mbërritur në Hypata, në Thesali dhe i interesuar për dramën e mistereve dhe shtriganisë që ekziston në qytet, protagonisti, Lucio, arrin që të marrë pjesë fshehurazi në një prej mbledhjeve në të cilat fisniku Panfile transformohet në një buf. Bind shërbëtoren Fotide që të eksperimentojë edhe mbi të magjinë, por ajo gabon dhe Lucio transformohet në gomar.

Veshët hapur

Gomari Lucio jeton shumë peripeci, por ruan të gjithë kapacitetet arsyetues të një njeriu, që kur e grabisin brigantët dhe deri kur arrin të rishndërrohet në qenie njerëzore. Dhe në pozicionin e gomarit arrin që të shohë e kuptojë gjithçka mbi virtytet dhe dobësitë e qenieve nejrëzore. Edhe në letërsinë hebraike magjia ka patur rolin e saj. Një shembull për të gjithë është figura e mbretit Solomon, dijetar i madh dhe ekspert në artet e magjisë, i cili zotëronte edhe një unazë që shërbente për të folur me kafshët.

Në mesjetë ishin shumë të përhapur rrëfimet për kafshë fantastike si njëbrirëshi dhe dragionjtë. Shumë popullor edhe mes myslimanëve u bë Shën Xhorxhi, për shkak të legjendës që e shihte atë fitues mbi një dragua të tmerrshëm.

Magjistarë dhe shamanë

Magjepsja e magjisë, edhe në letërsi ka qenë gjithmonë e fuqishme. Dhe arsyeja qëndron në funksionin që ngjarjet magjike kanë patur në historinë tonë. Objekte që bëhen frymorë, shpendë dhe kafshë, të vërtetë dhe fantastikë, sjellin në vëmendje edhe marrëdhënien e njerëzve me gjërat dhe speciet e natyrës. Na rilidhin me një të kaluar ?animiste?, në të cilën kafshët dhe fenomenet natyrorë ishin të dominuar nga shpirtëra me të cilët shamanët flisnin, krijonin aleanca dhe hynin në konflikte, me shpresën për të mundur t?i kontrollonin. Shembulli më i famshëm është ndoshta Merlini, figurë qendrore e ciklit narrativ Breton. Mbreti Artur thuhet të ketë lindur pikërisht falë magjisë së tij dhe ka qenë Merlini që e ka udhëzuar të riun deri në marrjen e fronit. Burimet mesjetarë ? më i njohuri është Goffredi i Monmouthit (gjysma e parë e shekullit XII) ? paraqesin megjithatë një Merlin të ndryshëm nga versioni i gjyshit të mirë që është përhapur për shkak të filmit ?Shpata në gur? i Walt Disneyt: e përshkruajnë si një përllogaritës të trazuar, misterioz, pakëz i keq. Edhe Edda, vepër e realizuar nga historiani irlandez Snorri Sturluson diku rreth vitit 1220, është më se e qartë në këtë drejtim: perëndia nordik Odin paraqitet si Zoti i poezisë por edhe i magjisë. Dhe në Afrikë, historitë e perandorëve si Shaka Zulu, në krye të një prej mbretërive më të mëdha të njerëzve me ngjyrë, janë të lidhura me praninë e magjistareve dhe hyjnive. Në epopenë e Sundjatës, për shembull, mbreti i parë i perandorisë së Malit, ka shumë përbërës magjikë.

Bota.al