Historiku dhe simbolikat e Vitit të Ri

31 Dhjetor 2024, 19:30, Lifestyle CNA

Festimet më të hershme të dokumentuara për Vitin e Ri datojnë nga Mesopotamia, ku viti i ri fillonte në ekuinoksin pranveror (rreth marsit). Kjo periudhë përfaqësonte një fillim të ri në bujqësi.

Viti i Ri i kalendarit gregorian, sot në përdorim në mbarë botën, bie në 1 janar, ashtu siç ndodhte edhe me kalendarin romak. Sipas traditës katolike, 1 janari është dita e rrethprerjes së Jezusit (në ditën e tetë nga lindja e tij), atëherë kur iu vu edhe emri ndërsa fillimi i Vitit të Ri ishte 25 dhjetori që përkon me Krishtlindjet dhe në disa rajone nisja e Pashkëve.

Romakët antikë, e festonin Vitin e Ri më 26 mars dhe kalendari i tyre ishte i sinkronizuar me diellin.

Paganët përdornin degët e bredhit për të dekoruar shtëpitë e tyre gjatë dimrit, pasi ajo i bënte ata të mendonin pranverën që do të vinte. Romakët përdornin degët e bredhit për të dekoruar tempujt e tyre në festivalin e Saturnalia-s, që ishte festë në nderim të Saturnit.

Jul Çezari, në vitin 46 para Krishtit, krijoi atë që njihet si kalendari Julian, që stabilizonte fillimin e Vitit të Ri ditën e parë të vitit, më 1 janar. Në shek, XVI me reformën e Papa Gregorit XVI me kalendarin Gregorian 1 janari u rikthye si data e fillimit të vitit.

Data 1 janar është pranuar relativisht vonë në kulturën perëndimore si dita e parë e vitit. Deri në vitin 1751 në Angli dhe Uells dhe të gjitha zotërimet britanike viti i ri fillonte më 25 mars.

Viti i Ri në Shqipëri

Deri para vendosjes së regjimit komunist në vendin tonë të rëndësishme kanë qenë festat fetare dhe simbolet si pema dhe Babagjyshi kanë qenë si në të gjithë botën të Krishtlindjes.

Nga viti 1945 regjimi diktatorial i Enver Hoxhës i dha më shumë peshë Vitit të Ri për të sfumuar festat dhe simbolikat fetare.

Me miratimin e Kushtetutës, në vitin 1976 Regjimi Komunist e shpalli Shqipërinë vendin e parë ateist në botë, duke ndaluar ligjërisht pjesëmarrje në ceremoni fetare dhe posedim të librave fetarë.

Simbolikat e Krishtlindjes pas vitit 1976 u zhvendosën te festimet e Vitit të Ri, duke e bërë këtë festë një nga më të rëndësishmet.

Gatimet e Vitit të Ri

Në Shqipëri gatimet kryesore janë gjeli detit i pjekur që në disa zona shoqërohet me përsheshin me kulaç dhe vendin kryesor në pjatën e ëmbëlsirave e zë bakllavaja.

Ëmbëlsira të tjera janë shëndetlia, kompekai dhe kadaifi me arra.

Me ardhjen e vitit të ri ëmbëlsirat, bukët e veçanta ose frutat apo gatimet tradicionale gjenden në çdo tryezë në mbarë botën.

Shpeshherë ushqime të ndryshme cilësohen si ushqime që sjellin mbarësi, pasuri dhe jetëgjatësi. Në Itali janë thjerrëzat ndërsa në Spanjë rrushi./ CNA