Shkencëtarët krijojnë embrione nga ADN-ja e lëkurës njerëzore

30 Shtator 2025, 20:55, Kuriozitete CNA

Shkencëtarët krijojnë embrione nga ADN-ja e lëkurës

Shkencëtarët amerikanë, për herë të parë, kanë krijuar embrione njerëzore në fazat e hershme duke manipuluar ADN-në e marrë nga qelizat e lëkurës së njerëzve dhe më pas duke e fekonduar atë me spermë.

Teknika mund të kapërcejë infertilitetin për shkak të moshës së vjetër ose sëmundjes, duke përdorur pothuajse çdo qelizë në trup si pikënisje për jetën.

Metoda kërkon një përsosje të konsiderueshme, e cila mund të zgjasë një dekadë, përpara se një klinikë fertiliteti të mund ta marrë në konsideratë përdorimin e saj.

Ekspertët thanë se ishte një përparim mbresëlënës, por duhej të kishte një diskutim të hapur me publikun rreth asaj që shkenca po e bënte të mundur.

Riprodhimi dikur ishte një histori e thjeshtë e spermës së burrit që takon vezën e gruas. Ata bashkohen për të formuar një embrion dhe nëntë muaj më vonë lind një foshnjë.

Tani shkencëtarët po i ndryshojnë rregullat. Ky eksperiment i fundit fillon me lëkurën e njeriut.

Teknika e ekipit kërkimor të Universitetit të Shëndetit dhe Shkencës së Oregonit merr bërthamën, e cila përmban një kopje të të gjithë kodit gjenetik të nevojshëm për të ndërtuar trupin - nga një qelizë lëkure.

Kjo më pas vendoset brenda një veze donatore të cilës i janë hequr udhëzimet e saj gjenetike.

Deri më tani, teknika është si ajo e përdorur për të krijuar delen Dolly, gjitari i parë i klonuar në botë, i lindur në vitin 1996.

Megjithatë, kjo vezë nuk është gati për t’u fekonduar nga spermatozoidet pasi ajo tashmë përmban një grup të plotë kromozomësh.

Ju trashëgoni 23 nga këto tufa ADN-je nga secili prej prindërve tuaj, për një total prej 46, të cilat veza tashmë i ka.

Pra, faza tjetër është të bindësh vezën të hedhë gjysmën e kromozomeve të saj në një proces që studiuesit e kanë quajtur "mitomeiozë" (fjala është një bashkim i mitozës dhe mejozës, dy mënyrat se si ndahen qelizat).

Studimi, i botuar në revistën Nature Communications , tregoi se u krijuan 82 vezë funksionale. Këto u fekonduan me spermë dhe disa përparuan në fazat e hershme të zhvillimit të embrioneve. Asnjëra nuk u zhvillua përtej fazës gjashtëditore.

"Ne arritëm diçka që mendohej të ishte e pamundur", tha Prof Shoukhrat Mitalipov, drejtor i qendrës për terapinë me qeliza embrionale dhe gjenet e Universitetit të Shëndetit dhe Shkencës të Oregonit.

Teknika është larg të qenit e përsosur, pasi veza zgjedh rastësisht se cilat kromozome të hedhë. Ajo duhet të përfundojë me një nga secili prej 23 llojeve për të parandaluar sëmundjet, por përfundon me dy nga disa dhe asnjë nga të tjerët.

Ekziston gjithashtu një shkallë e dobët suksesi (rreth 9%) dhe kromozomet humbasin një proces të rëndësishëm ku ato rirregullojnë ADN-në e tyre, të quajtur kryqëzim.

Prof. Mitalipov, një pionier i njohur botërisht në këtë fushë, më tha: "Duhet ta përsosim atë".

"Përfundimisht, mendoj se aty do të shkojë e ardhmja, sepse ka gjithnjë e më shumë pacientë që nuk mund të kenë fëmijë".

Kjo teknologji është pjesë e një fushe në rritje që synon të krijojë spermë dhe vezë jashtë trupit, e njohur si gametogjenezë in vitro.

Qasja është ende në nivelin e zbulimit shkencor dhe jo të përdorimit klinik, por vizioni është të ndihmojë çiftet që nuk mund të përfitojnë nga IVF (fertilizimi in vitro) sepse nuk kanë spermë ose vezë për t'i përdorur.

Mund të ndihmojë gratë e moshuara që nuk kanë më vezë të qëndrueshme, burrat që nuk prodhojnë mjaftueshëm spermë ose njerëzit, trajtimi i të cilëve për kancerin i ka lënë jopjellorë.

Kjo fushë rishkruan gjithashtu rregullat e prindërimit. Teknika e përshkruar sot nuk ka nevojë të përdorë qelizat e lëkurës së një gruaje - mund të përdorë edhe ato të një burri.

Kjo i hap derën çifteve të të njëjtit seks që të kenë fëmijë që janë të lidhur gjenetikisht me të dy partnerët. Për shembull, në një çift mashkullor të të njëjtit seks, lëkura e një burri mund të përdoret për të prodhuar vezën dhe sperma e një partneri mashkull përdoret për ta fekonduar atë.

"Përveçse ofron shpresë për miliona njerëz me infertilitet për shkak të mungesës së vezëve ose spermës, kjo metodë do të lejonte mundësinë që çiftet e të njëjtit seks të kenë një fëmijë të lidhur gjenetikisht me të dy partnerët", tha Prof. Paula Amato, nga Universiteti i Shëndetit dhe Shkencës në Oregonin.

Ndërtoni besimin publik
Roger Sturmey, profesor i mjekësisë riprodhuese në Universitetin e Hull, tha se shkenca ishte "e rëndësishme" dhe "mbresëlënëse".

Ai shtoi: "Në të njëjtën kohë, një hulumtim i tillë përforcon rëndësinë e dialogut të vazhdueshëm të hapur me publikun në lidhje me përparimet e reja në hulumtimin riprodhues.

"Përparime të tilla na ngulin në mendje nevojën për një qeverisje të fuqishme, për të siguruar llogaridhënien dhe për të ndërtuar besimin e publikut."

Profesor Richard Anderson, zëvendësdrejtor i Qendrës MRC për shëndetin riprodhues në Universitetin e Edinburgut, tha se aftësia për të gjeneruar vezë të reja "do të ishte një përparim i madh".

Ai tha: "Do të ketë shqetësime shumë të rëndësishme për sigurinë, por ky studim është një hap drejt ndihmës së shumë grave për të pasur fëmijët e tyre gjenetikë"./ CNA, përkthyer nga BBC