E fundit!

13:05 Aktualitet

Kallëzohet në SPAK Edi Rama

Grupi Parlamentar i PD-së kallëzon në SPAK Edi Ramën për v...

A janë të këqij njerëzit në thelbin e tyre?

4 Maj 2023, 08:06, Kuriozitete Norberto Olivar

A janë të këqij njerëzit në thelbin e tyre?

Foto ilustruese

Në qershor 1965, 6 djem nga Kolegji Shën Endrju, një shkollë anglikane me konvikt në ishullin e Paqësorit Jugor, Tonga, vodhën një varkë, e mbushën me ushqime, dhe u nisën në det në kërkim të aventurave. Ata donin të shkonin në ishujt Fixhi, megjithëse askush nuk kishte menduar të merrte me vete një busull.

Më i madhi nuk ishte as 15 vjeç. Në një moment, djemtë i zuri gjumi mbi varkë derisa u zgjuan në një stuhi e fortë. Pasi kaluan 8 ditë në det të hapur, ata panë një ishull shkëmbor, pa e ditur se ku ishin. Zbarkuan aty dhe ndezën një zjarr, duke u angazhuar që ta mbanin gjatë gjithë kohës ndezur derisa të shpëtonin, ashtu si djemtë në romanin e Uilliam Golding, Zoti i Mizave.

Siç e dimë, në këtë roman të humburit e braktisin jetesën e tyre të qytetëruar dhe kthehen kundër njëri-tjetrit, duke shkaktuar 3 viktima. Ndërkohë djemtë e Kolegjit Shën Endrju, bënë një marrëveshje për të mbrojtur njëri-tjetrin, dhe e mbajtën zotimin e tyre për plot 1 vit e 3 muaj. Ishte një periudhë ankthi, sëmundjesh dhe aksidentesh, siç edhe mund të pritet në një ishull të braktisur.

Specia njerëzore

Por në një moment ndodhi një mrekulli, dhe ata u shpëtuan nga kapiteni australian Piter Uorner më 11 shtator 1966. Kjo aventurë reale e përgënjeshtron premisën e romanit të Golding: që njerëzit janë të këqij nga natyra dhe që mezi arrijnë të fshehin anën e tyre të errët nën një shtresë të hollë civilizimi.

Edukimi i krishterë i djemve mund t’i ketë ndihmuar jo pak. Por për historianin Rutxher Gregman, autor i librit “Specia Njerëzore: Një histori shpresëdhënëse”, ligësia njerëzore mësohet gjatë jetës. Ajo fitohet gjatë një “efekti nocebo”, që na bën të besojmë se jemi të dënuar të jemi të këqij.

Bregman beson se mirësia është e lindur te njerëzit, dhe në libër ai përmend shumë episode historike për ta ilustruar këtë pretendim. Në këtë rast, mendja më shkon te heronjtë që hynë në termocentralin bërthamor të Fukushimës në vitin 2011, duke e ditur se do të vdisnin, por që synonin të shpëtonin të tjerët.

E njëjta gjë mund të thuhet për katastrofën e Çernobilit në vitin 1986: Aleskei Ananenko, Valeri Bezpalov dhe Boris Baranov, pjesëtarë të të ashtuquajturave skuadra vetëvrasëse, të cilët dolën vullnetarë për të hyrë në një pjesë të përmbytur të uzinës bërthamore për të parandaluar një fatkeqësi më të madhe, pavarësisht rrezikut të tmerrshëm.

Efekti “nocebo”

Neurologu Sigmund Frojd besonte se faktorët e trashëguar, shpjegojnë kënaqësinë që ndiejnë disa njerëz kur vrasin. Mendimtari i Rilindjes, Nikolo Makiaveli i përshkruan njerëzit si hipokritë mosmirënjohës, ndërsa Krishterimi ia atribuon ligësinë tonë mëkatit fillestar të Adamit dhe Evës.

Në kontrast me historinë, letërsia duket se sheh vetëm efektin “nocebo” të së keqes. Ashtu si romani i Goldingut, historia e Dr.Xhekil dhe Zotit Hajd, përshkruan kundërvënies midis së mirës dhe të keqes. Në romanin e tij “I huaji”, Albert Kamy vuri në pikëpyetje konceptet e njohura të së mirës dhe të së keqes, duke vendosur në qendër të librit një personazh “amoral” dhe pas asnjë emocion si Merso.

Unë vetë nuk mund të kujtoj më shumë sesa një person të mirë në një roman apo vepër letrare. Në Bibël gjendet profeti Job, por edhe ai është i njollosur nga mëkati fillestar. Por përtej fushës së saj morale apo çështjeve të devotshmërisë, ligësia, ka një ndikim të menjëhershëm te besimi, që nga ana e tij është një shtyllë themelore e jetës së përditshme shoqërore.

Nëse mendoni se të tjerët janë të këqij, si mund t’u besoni atyre dhe të ulni vigjilencën tuaj?

Mosbesimi krijon një shoqëri ku gjithçka duhet verifikuar. Bjung-Çul Han, një filozof koreano-jugor, thotë se shoqëria transparente krijon paradoksalisht mosbesim. Ndaj për të pasur një shoqëri më të mirë, le të frenojmë instinktet tona më të ulëta, por edhe një pjesë të lirisë sonë./ Përshtatur nga CNA.al