E fundit!

19:46 Politikë

“Këshilli Kombëtar, kozmetikë e Berishës”/ Spaho: PD do e ketë të pamundur të jetë rivale e PS

Ish-nënkryetari dhe ish-deputeti i PD-së Edmond Spaho ka k...

Sa i pazakontë ka qenë ky sezon uraganesh?

11 Tetor 2024, 22:20, Kosova & Bota CNA

Uraganët Helene dhe Milton, të cilët kanë shkatërruar pjesë të juglindjes së Shteteve të Bashkuara, kanë rezervuar një periudhë jashtëzakonisht të ngarkuar me stuhi tropikale. Në më pak se dy javë, u formuan pesë uragane, që nuk është shumë larg asaj që zakonisht do të merrte Atlantiku në një vit të tërë. Stuhitë ishin të fuqishme, duke u forcuar me shpejtësi të madhe.

Megjithatë, në fillim të shtatorit, kur aktiviteti i uraganit është normalisht në kulmin e tij, pati jashtëzakonisht pak stuhi.

Pra, sa i pazakontë ka qenë ky sezon uraganesh dhe çfarë fshihet pas tij?

Sa i pazakontë ka qenë ky sezon uraganesh?

Sezoni filloi në mënyrë ogurzezë. Më 2 korrik, Uragani Beryl u bë uragani më i hershëm i kategorisë së pestë që u formua në Atlantik sipas të dhënave që datojnë që nga viti 1920.

Vetëm disa javë më parë në maj, shkencëtarët amerikanë kishin paralajmëruar se sezoni 2024 nga qershori deri në nëntor mund të ishte "i jashtëzakonshëm".

Mendohej se temperaturat jashtëzakonisht të ngrohta të Atlantikut të kombinuara me një ndryshim në modelet rajonale të motit do të krijonin kushtet për formimin e uraganit.

Deri më tani, me shtatë javë të sezonit zyrtar ende për të përfunduar, ka pasur nëntë uragane – dy më shumë nga sa do të kishte zakonisht Atlantiku.

Megjithatë, numri i përgjithshëm i stuhive tropikale – që përfshin uragane, por edhe stuhi më të dobëta – ka qenë rreth mesatares, dhe më pak se sa pritej në fillim të vitit.

Pasi Beryl u dobësua, pati vetëm katër stuhi të emërtuara, dhe asnjë uragan të madh, derisa Helene u bë një stuhi tropikale më 24 shtator.

Kjo përkundër ujërave të ngrohta në Atlantikun tropikal, të cilat duhet të favorizojnë rritjen e këtyre stuhive.

Në të gjithë Rajonin Kryesor të Zhvillimit për uraganet - një zonë që shtrihet nga bregu perëndimor i Afrikës deri në Karaibe - temperaturat e sipërfaqes së detit kanë qenë rreth 1C mbi mesataren 1991-2020, sipas analizës së BBC-së të të dhënave nga shërbimi evropian i klimës.

Temperaturat e Atlantikut kanë qenë më të larta gjatë dekadës së fundit, kryesisht për shkak të ndryshimeve klimatike dhe një modeli natyror të motit të njohur si Lëkundjet Multidekadale të Atlantikut.

“Receta” për formimin e uraganit përfshin një përzierje komplekse përbërësish përtej temperaturave të detit, dhe këto kushte të tjera nuk ishin të përshtatshme.

“Sfida për parashikimin është se faktorë të tjerë mund të ndryshojnë shpejt, në shkallën kohore prej ditësh në javë, dhe mund të punojnë me ose kundër ndikimit të temperaturave të sipërfaqes së detit,” shpjegon Christina Patricola, profesoreshë e asociuar në Universitetin Shtetëror të Iowa-s.

Studiuesit janë ende duke punuar për të kuptuar pse ishte ky rasti, por arsyet e mundshme përfshijnë një zhvendosje në musonin e Afrikës Perëndimore dhe një bollëk pluhuri Saharian.

Të dyja këto penguan zhvillimin e stuhisë duke krijuar kushte të pafavorshme në atmosferë.

Por edhe gjatë kësaj periudhe, shkencëtarët po paralajmëronin se oqeanet mbetën jashtëzakonisht të ngrohtë dhe se uraganet intensive ishin ende të mundshme gjatë pjesës tjetër të sezonit.

Dhe në fund të shtatorit, ata erdhën.

Duke filluar me Helenën, gjashtë stuhi tropikale të Atlantikut lindën me radhë.

Të ushqyer nga ujërat shumë të ngrohta - dhe tani kushtet më të favorshme atmosferike - këto stuhi u forcuan, me pesë që u shndërruan në uragane.

Katër nga këto pesë iu nënshtruan asaj që njihet si "intensifikimi i shpejtë", ku shpejtësia maksimale e qëndrueshme e erës rritet me të paktën 30 nyje (35 mph; 56 km/h) në 24 orë.

Të dhënat historike sugjerojnë se vetëm një në katër uragane intensifikohen me shpejtësi mesatare.

Intensifikimi i shpejtë mund të jetë veçanërisht i rrezikshëm, sepse këto shpejtësi në rritje të shpejtë të erës mund t'u japin komuniteteve më pak kohë për t'u përgatitur për një stuhi më të fortë.

Uragani Milton u forcua me më shumë se 90 mph në 24 orë – një nga rastet më të shpejta të intensifikimit të regjistruar ndonjëherë, sipas analizës së BBC-së të të dhënave nga Qendra Kombëtare e Uraganeve.

Shkencëtarët në grupin World Weather Attribution kanë zbuluar se erërat dhe shiu nga Helene dhe Milton u përkeqësuan nga ndryshimi i klimës.

"Një gjë që po ilustron qartë ky sezon uraganesh është se ndikimet e ndryshimeve klimatike janë këtu tani," shpjegon Andra Garner nga Universiteti Rowan në SHBA.

“Stuhitë si Beryl, Helene dhe Milton të gjitha u forcuan nga uragane mjaft të dobëta në uragane të mëdha brenda 12 orësh ose më pak, ndërsa ata udhëtuan mbi ujërat e oqeanit të ngrohtë në mënyrë të panatyrshme.”

Milton mori gjithashtu një rrugë stuhie të pazakontë, edhe pse jo të paprecedentë, duke ndjekur drejt lindjes përmes Gjirit të Meksikës, ku ujërat kanë qenë jashtëzakonisht të ngrohta.

"Është shumë e rrallë të shohësh një uragan [kategoria] pesë që shfaqet në Gjirin e Meksikës," thotë Xiangbo Feng, shkencëtar hulumtues për ciklonet tropikale në Universitetin e Reading.

Oqeanet më të ngrohta i bëjnë uraganet më të fortë - dhe intensifikimin e shpejtë - më të mundshëm, sepse kjo do të thotë se stuhitë mund të marrin më shumë energji, duke çuar potencialisht në shpejtësi më të larta të erës.

Po pjesa tjetër e sezonit?

Parashikuesit amerikanë aktualisht po vëzhgojnë një zonë me stuhi të vendosura mbi ishujt Cabo Verde në brigjet perëndimore të Afrikës.

Kjo mund të shndërrohet në një stuhi tjetër tropikale gjatë dy ditëve të ardhshme, por kjo mbetet e pasigurt.

Ndërsa për pjesën tjetër të sezonit, temperaturat e larta të sipërfaqes së detit mbeten të favorshme për stuhi të mëtejshme.

Ekziston edhe zhvillimi i mundshëm i fenomenit natyror të motit La Niña në Paqësor, i cili shpesh favorizon formimin e uraganit në Atlantik pasi ndikon në modelet e erës.

Por aktiviteti i mëtejshëm do të mbështetet në kushte të tjera atmosferike që mbeten të favorshme, të cilat nuk janë të lehta për t'u parashikuar.

Sido që të jetë, ky sezon ka nxjerrë në pah tashmë sesi detet e ngrohta të nxitura nga ndryshimet klimatike po rrisin tashmë shanset për uraganet më të forta – diçka që pritet të vazhdojë ndërsa bota ngrohet më tej.

"Uraganet ndodhin natyrshëm dhe në disa pjesë të botës ato konsiderohen si pjesë e jetës", shpjegon Kevin Trenberth, një studiues i shquar në Qendrën Kombëtare për Kërkimet Atmosferike në Boulder, Kolorado, SHBA.

"Por ndryshimet klimatike të shkaktuara nga njeriu po i ngarkojnë ato dhe po përkeqësojnë rrezikun e dëmeve të mëdha."/ CNA