Durrësi sipas italianëve me dhe pa "Velierë"

6 Shkurt 2018, 14:48, Aktualitet CNA

Duke filluar nga qershori 1939 pushtuesit italianë duke zbatuar parimin ?hearts and minds? u përpoqën t?ua hanë kokën me të mirë shqiptarëve. Ndër masat kryesore të ndërmarra në kuadrin e kësaj politike ishte edhe një program faraonik punësh publike si me qëllime ushtarake ashtu edhe në përfitim të popullatës shqiptare.

Durrësi rivalizonte rrotë më rrotë me Tiranën për punë publike. Italianët në Durrës filluan një mori projektesh nga tentativa për tharje të pjesshme të kënetës te depoja e ujësjellësit (depo, që është edhe sot), që nga mbarimi i xhamisë së madhe anash ndërtesës së bashkisë deri te hekurudha Durrës-Elbasan apo edhe rruga e re automobilstike Durrës-Tiranë. Ndër punët publike ishte edhe një rikonceptim i zonës në hyrjen kryesore të portit afër Torrës Veneciane. Në këtë zonë krahas mbarimit të ndërtesës së Mbrojtjes Detare Kombëtare (Comando della Regia Marina) filluar në 1938 (u shndërrua në hotelin prestigjoz, që durrsakët e njohin me emrin sovjetik Hotel ?Vollga?), u projektua një kompleks ndërtesash prestigjoze ultramoderne publike e private.

Në foto duket plani italian i zhvillimit të zonës. Në projekt ndërtimi i këtyre godinave pritej të fillonte në pranverën e vitit 1942. Në 10 qershor 1940 Musolini e futi Italinë në luftë. Që në këtë moment kishte prioritete të tjera. Shumë nga punët publike u ndërprenë, nuk u filluan fare ose ndërruan destinacion. Albergo dei Doggi (Hotel Vollag) nga hotel u shndërrua në objekt konvaleshence për graduatët e plagosur të sapo dalë nga spitali. U ndërpre kanali i ujërave të larta, që do mbronte lagjet e Durrësit nga vërëshimi i ujërave pas shirave të shumtë e të rrëmbyer. Pasojat e ndërprerjes së punimeve në këtë kanal dhe shkatërrimin total të tij pas vitit 1990 e vuajnë durrsakët me nga 15-20 përmbytje e minipërmbytje në vit. Projekti për hyrjen e Durrësit u ndërpre, por u lejuan tregtarët durrsakë të vazhdonin ndërtimet për godinat private.

Veliera

Në foton e parë kishim një plan sesi do të zhvillohej zona pranë Torrës Veneciane sipas arkitektëve të Duces. Në foton e dytë kemi një tjetër plan zhvillimi të kësaj zone fiks 77 vjet më vonë. Prokjekti ?Veliera?. Ky projekt futuristik është vepër e arkitektit të shquar italian Marco Casamonti Studioja ?Archea Associati?). Ky arkitekt ka një lidhje speciale me Shqipërinë. Vëllai i tij Michele Casamonti është pronar i një galerie artesh (Tornabuoni). Vëlllai Michele ka pasur një kontribut të qënësishmë në organzimin e ekspozitës personale të punimeve të kryeministrit Edvin në Galerinë ?Eduardo Secci? në shkurt 2017.

Pasi kam ofruar fotot e dy projekteve po e lë në cmimin e lexuesve se cili mund të ishte projekti më i mirë për zhvillimin e zonës, për Durrësin dhe për durrsakët: Projekti i arkitektëve të Duces apo projekti i arkitektit Casamonti të kryeministrit Edvin! /GJERGJ THANASI/CNA.al